تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالُوا يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ «6» لَوْ ما تَأْتِينا بِالْمَلائِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ «7» ما نُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَ ما کانُوا إِذاً مُنْظَرِينَ «8» إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ «9» وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ فِي شِيَعِ الْأَوَّلِينَ «10»
وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ «11» کَذلِکَ نَسْلُکُهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ «12» لا يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ قَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ «13» وَ لَوْ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً مِنَ السَّماءِ فَظَلُّوا فِيهِ يَعْرُجُونَ «14» لَقالُوا إِنَّما سُکِّرَتْ أَبْصارُنا بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَسْحُورُونَ «15»
ترجمه
و گفتند اى کسيکه فرستاده شد بر او قرآن همانا تو هر آينه ديوانه‌ئى
چرا نمى‌آورى نزد ما فرشتگان را اگر باشى از راستگويان
فرو نميفرستيم فرشتگان را مگر بحقّ و نباشند آنگاه مهلت داده شدگان
بدرستيکه ما فرو فرستاديم قرآن را و همانا ما مر آنرا هر آينه نگاه دارندگانيم
و بتحقيق فرستاديم پيش از تو در فرقه‌هاى پيشينيان
و نيامد ايشانرا هيچ پيغمبرى مگر که بودند بآن استهزاء مينمودند
جلد 3 صفحه 245
اين چنين در ميآوريم آنرا در دلهاى گناهکاران
ايمان نمى‌آورند بآن و بتحقيق گذشت طريقه پيشينيان
و اگر بگشائيم بر آنها درى از آسمان پس تمام روز در آن بالا روند
هر آينه گويند جز اين نيست که بسته شده چشمهاى ما بلکه مائيم گروهى سحر کرده شدگان.
تفسير
کفّار از روى تکبر و استهزاء خطاب مينمودند به پيغمبر اکرم و مى‌گفتند اى کسيکه بگمان خود کتابيکه موجب تذکّر است بر او نازل شده براستى و درستى تو ديوانه ميباشى که چنين ادّعائى مينمائى و انتظار دارى که ما از تو قبول نمائيم اگر راست ميگوئى چرا ملائکه حامل وحى يا غير آنها را نزد ما نمى‌آورى که تصديق کنند قول تو را و موجب اطمينان ما شود بصدق دعوت تو لذا خداوند بآنها جواب فرموده که نزول ملائکه بايد از روى حکمت و مصلحت باشد از قبيل آوردن وحى بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يا آوردن عذاب بر قوميکه مستحقّ باشند و صلاح در مهلت دادن بآنها نباشد يا قبض روح کسيکه اجلش رسيده باشد و امثال اينها نه فقط براى اطمينان خاطر کسانيکه نظر در ادلّه معارف دينى ننمايند يا از باب عناد و لجاج منکر شوند و مصلحت در مهلت دادن بآنها باشد تا بتدريج مؤمن و منقاد شوند يا اولاد صلحائى از آنها بعمل آيد يا استحقاقشان کامل گردد براى عذاب در هر حال بعد از نزول ملائکه مهلتى نيست و فعلا صلاح در مهلت دادن بآنها است چنانچه قمّى ره نقل نموده که فرمود اگر نازل نمائيم ملائکه را مهلت داده نشوند و هلاک شوند و بعضى ما تنزل الملائکه بضم تا و رفع ملائکه قرائت نموده‌اند و بايد خاطر پيغمبر اکرم و اهل ايمان مطمئن باشد که خداوند قرآنيرا که کفّار مورد استهزاء قرار دادند تا روز قيامت حفظ خواهد فرمود از تغيير و تبديل و زياده و نقصان و کيد اهل شرک و ابطال و اندراس و هر آفت و خللى تا معجزه باقيه و حجّت بالغه الهيّه باشد بر خلق و کسى نتواند دستبردى در احکام آن بنمايد بهيچ وجه از وجوه و باين جهت کلام بوجوه متعدده مؤکّد شده است و شيع جمع شيعه بمعناى تابع است و بر فرقه اطلاق ميشود چون هر فرقه‌اى تابع پيغمبر يا امامى ميباشند خداوند براى تسليت خاطر پيغمبر خود فرموده بتحقيق فرستاديم پيغمبرانى در فرقه‌هاى پيشينيان و کفّار ايشانرا استهزاء نمودند و اين عمل ناشايسته از آنها اختصاص بآن زمان
جلد 3 صفحه 246
نداشت بلکه در اين زمان هم ما وارد ميکنيم و القاء مينمائيم اين عمل را بقلب آنها تا استحقاقشان براى عقوبت کامل گردد چنانچه بعضى گفته‌اند و بنظر حقير صحيح نيست چون خداوند کسى را وادار بکفر و معصيت نميفرمايد بلکه مراد آنستکه چنانچه در امم سابقه ذکر الهى در دلهاى کفّار جاى گير نميشد و فقط موجب اتمام حجّت بر آنها بود در اين زمان هم ما ذکر را وارد مينمائيم در دلهاى آنها فقط براى اتمام حجّت ولى ايمان نمى‌آورند بآن چنانچه طريقه پيشينيانشان بود و معذب خواهند شد چنانچه آنها معذب شدند و بنابراين ضمير در نسلکه راجع است بذکر که قرآن است و بنابر معناى اوّل راجع است باستهزاء که عمل ناشايسته کفّار بوده و اگر خداوند درى از آسمان بر وى کفّار بگشايد که تمام روز را از آن در بآسمان بالا روند و عجائب صنع الهى را مشاهده نمايند خواهند گفت جز اين نيست که بسته شده است چشمهاى ما يعنى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از ما چشم بندى نموده و ما گروهى هستيم جادو کرده شدگان بدست او لذا اظهار معجزه براى آنها ثمرى ندارد چنانچه ساير معجزات را مشاهده نمودند و از اين قبيل ياوه سرائى‌ها کردند و ايمان نياوردند و تقاضاى معجزه ديگرى نمودند ..