سوره حجر(الحجر)، آیه ۸ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۲
مَا نُنَزِّلُ الْمَلاَئِكَةَ إِلاَّ بِالْحَقِ وَ مَا كَانُوا إِذاً مُنْظَرِينَ
(امّا اینها باید بدانند) ما فرشتگان را، جز بحق، نازل نمیکنیم،؛ و هرگاه نازل شوند، دیگر به اینها مهلت داده نمیشود (؛ و در صورت انکار، به عذاب الهی نابود میگردند)!
معنی کلمات و عبارات
«بِالْحَقِّ»: به حق. همراه با حق ثابتی که قابل انکار نیست. به همراه عذاب. «مُنظَرِینَ»: مهلت دادهشدگان.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- خداوند، فرشتگان را جز به حق و همراه با مصلحت، اعزام نمى کند. «ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ»
«با» در «بالحق» براى مصاحبت است.
۲- صعود و عروج ملائکه، به دستور خداوند است. «ما ننزّل الملئکة»
۳- درخواست کافران مکه، براى آوردن ملائکه توسط پیامبر(ص)، درخواستى نابه جا و باطل بود. «لو ما تأتینا بالملئکة ... ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ»
جمله «ما ننزل الملائکة إلاّ بالحق» حصرى و احترازى است و کنایه از این است که درخواست کفار نابه جاست.
۴- درخواست نزول ملائکه، جهت اثبات حقانیت ادعاى پیامبر(ص) از سوى کافران مکه، بهانه اى بیش نبود. «لو ما تأتینا بالملئکة ... ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ»
قید «إلاّبالحق» مى تواند احترازى باشد; یعنى، نزول فرشتگان تنها در صورت وجود مصلحت و حکمت تحقق پذیر است، در حالى که در تقاضاى کفار چنین مصلحتى نیست. مضافاً به اینکه «إذاً منظرین» نیز دلالت مى کند بر اینکه آنان، حتى پس از آمدن ملائکه هم حقانیت پیامبر(ص) را نمى پذیرفتند.
۵- در صورت تحقق درخواست کافران براى نزول ملائکه، تمامى آنان هلاک مى شوند و مهلتى براى ایمان نخواهند داشت. «ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ و ما کانوا إذًا منظرین»
انظار مصدر «منظر» به معناى تأخیر انداختن است و حصر در آیه، نشان مى دهد که با آمدن ملائکه، اجل هیچ کدام از کفار به تأخیر نخواهد افتاد و به هلاکت خواهند رسید.
۶- فلسفه عدم تحقق درخواست کافران مکه، مبنى بر نزول ملائکه، مهلت دادن به آنان و جلو نینداختن اجلشان است. «ما تسبق من أمة أجلها ... ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ و ما کانوا إذًا منظرین»
۷- سنت عدم تقدیم و تأخیر اجل امتها از موعد مقرر خود، اصلى است حاکم. «ما تسبق من أمة أجلها ... و قالوا ... لو ما تأتینا بالملئکة ...ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ و ما کانوا إذًا منظرین»
خداوند در آیات قبل، بیان نمود که هر امتى داراى اجلى معین است و هیچ تقدیم و تأخیرى در آن نیست و در این آیه، مى گوید: ملائکه جز به حق نازل نمى شوند و اگر نازل شوند، کفار هیچ مهلتى براى زندگى نخواهند داشت و چون چنین است، پس ملائکه نازل نمى شوند. احتمالاً چنین جوابى به خاطر این است که هنوز، اجل آنان نرسیده بود و قانون مندى اجل، اصلى حاکم بر سایر امور است.
۸- در صورت تحقق خواسته کافران مکه، مبنى بر نزول ملائکه، آنان گرفتار عذابى مرگبار مى شدند. «ما ننزّل الملئکة إلاّ بالحقّ و ما کانوا إذًا منظرین»
یکى از احتمالاتى که براى آیه داده شده، این است که ملائکه، در صورتى که بخواهند براى کافران نازل شوند، برایشان عذاب به ارمغان خواهند آورد; عذابى که هیچ کدام از آنان را زنده نخواهد گذاشت.
تفسیر (۱۲)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اجابت خواسته های کافران مکهاجابت خواسته های کافران مکهبهانه جویی کافران مکهزمینه عذاب کافران مکهزمینه هلاکت کافران مکهشرایط نزول ملائکهفلسفه رد خواسته های کافران مکهمهلت به کافران مکهصعود ملائکهخواسته های کافران مکهفلسفه رد معجزه اقتراحینزول ملائکهاجل امتهاکافران مکه و محمددرخواست نزول ملائکهفرصت ایمانتوقعات بیجااجل مسمیسنتهای خدااوامر خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷)
- حقّانیّت نزول فرشتگان، از جانب خداوند+۱ آیه
- لجاجت کافران در گریز از ایمان به پیامبر(صلی الله علیه واله)برخاسته از ادّعای باطل انان در چشم بندی دانستن کار ان حضرت+۹ آیه
- لجاجت کافران در گریز از ایمان به پیامبر(صلی الله علیه واله)نشات گرفته از ادّعای باطل انان در سحرزدگی خود نسبت به دعوت و معجزات ان حضرت+۹ آیه
- کافران مکّه، خواهان معجزه حسّی به دست محمّد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- دلیل عدم تحقق درخواست کافران، مبنی بر نزول ملایکه به صورت اعجاز، برای مهلت دادن به انان و جلو نینداختن اجلشان
- حقّانیّت نزول فرشتگان، از جانب خدا+۱ آیه
- ایمان نیاوردن کافران، حتی در صورت براورده شدن خواسته بیجای انان، مبنی بر نزول فرشتهای به صورت پیامبر برای دعوت و هدایتشان+۷ آیه