تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
الر تِلْکَ آياتُ الْکِتابِ وَ قُرْآنٍ مُبِينٍ «1» رُبَما يَوَدُّ الَّذِينَ کَفَرُوا لَوْ کانُوا مُسْلِمِينَ «2» ذَرْهُمْ يَأْکُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ «3» وَ ما أَهْلَکْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلاَّ وَ لَها کِتابٌ مَعْلُومٌ «4»
ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ «5»
ترجمه
اين آيتهاى کتاب و قرآن آشکار کننده است
بسا باشد که آرزو کنند آنانکه کافر شدند کاش بودند مسلمانان
واگذار آنانرا بخورند و کامرانى کنند و مشغول کند آنها را آرزو پس زود باشد که بدانند
و هلاک نکرديم هيچ بلدى را مگر آنکه بود برايش نوشته‌اى دانسته شده
پيشى نگيرد هيچ گروهى اجلش را و باز پس نمانند.
تفسير
راجع به الر در سور سابقه، و کليّه فواتح السّور در اوّل سوره بقره بيانى وافى گذشت و مفاد آيه اوّل آنستکه اين سوره و آيات، آيتهاى آنکتاب موعود الهى است به پيغمبر خاتم و قرآن بيان کننده حقايق و احکام است و راجع بآيه دوّم عيّاشى ره از امام باقر عليه السّلام و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده‌اند که چون روز قيامت شود منادى حق ندا کند که داخل نميشود در بهشت مگر مسلمان پس در آنروز کفّار آرزو کنند که کاش مسلمان بودند و در مجمع نيز از آنحضرت اين معنى را نقل نموده و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که چون اهل آتش در آن جمع شوند و با آنها از اهل قبله کسانى باشند که خدا امر فرموده، کفّار بمسلمانان گويند آيا شما مسلمان نبوديد گويند بلى بوديم گويند پس چه فائده‌اى داشت اسلام براى شما که با ما داخل آتش شديد گويند ما گناهکار بوديم و براى گناهانمان گرفتار شديم پس خداوند گفتگوى آنها را ميشنود و امر ميفرمايد اهل اسلام را از آتش بيرون آورند و در اين وقت کفّار ميگويند اى کاش ما مسلمان بوديم و ظاهرا مراد از اسلام ايمان است چون غير اهل ايمان از فرق مسلمانان مخلّد در آتش خواهند بود و محتمل است مراد آرزوى آنها در دنيا بعد از فتوحات اسلامى باشد که ميگفتند کاش ما قبلا مسلمان شده بوديم
جلد 3 صفحه 244
تا در زمره سابقين در اسلام محسوب ميشديم در هر حال خداوند به پيغمبر خود دستور ميدهد که آنها را بحال خودشان واگذار چون قابليّت هدايت را ندارند و تمام همّ و فکرشان مانند حيوانات مصروف بخوردن و لذت بردن از لذائذ فانيه دنياى دنى است و مشغول نموده است آنها را آرزوهاى طولانى که بجائى نميرسد از فکر در مبدء و معاد ولى بعد از مرگ و روز جزا خواهند دانست که چيزيکه بدرد آنها ميخورد عقائد حقّه و اعمال صالحه بود که کسب نکردند و تهى دست با بار گران بمحشر آمدند در کافى از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که جز اين نيست ميترسم بر شما از دو چيز متابعت هوى و درازى آرزو امّا متابعت هوى پس باز ميدارد از حقّ و امّا درازى آرزو پس فراموش مينمايد آخرت را و از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود وقتى سزاوار شد ولايت خدا و سعادت مى‌آيد اجل ميان دو چشم و ميرود آرزو پشت سر و وقتى سزاوار شد ولايت شيطان و شقاوت مى‌آيد آرزو ميان دو چشم و ميرود اجل پشت سر و نبايد کفّار مغرور شوند از آنکه خداوند بآنها مهلت داده چون هيچ قوم و جماعت و اهل بلدى معذب نشدند و بهلاکت نرسيدند مگر آنکه اجل مقدر مکتوب در لوح محفوظ آنها رسيده بود و هيچ امّت و گروهى پيشى نميگيرند بر اجل محتوم خودشان و باز پس نميمانند از آن بلکه تمامى در موعد مقرّر مقدّر بهلاکت و مجازات اعمال خواهند رسيد ..