اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ رَب‌ِّ بِما أَغوَيتَنِي لَأُزَيِّنَن‌َّ لَهُم فِي الأَرض‌ِ وَ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعِين‌َ (39) إِلاّ عِبادَک‌َ مِنهُم‌ُ المُخلَصِين‌َ (40)
(گفت: شيطان پروردگار من بسبب آنکه تو مرا اغوي کردي و فريب دادي من نسبت باولاد آدم زينت ميدهم براي آنها در زمين و هر آينه تمام آنها را فريب ميدهم و اغوي ميکنم جميع آنها را مگر بنده‌گان خالص از آنها را).
قال‌َ رَب‌ِّ بِما أَغوَيتَنِي يکي از اسباب کفر ابليس همين است که نسبت اغوي بخدا داده خداوند همان امري که بملائکه فرموده بابليس هم فرموده ملائکه اطاعت کردند سعادت پيدا کردند شيطان مخالفت کرد غاوي شد سبب غوايتش کبر و عجب و حسد و عداوت و خباثت او شد نه أمر الهي بلي بنا بر مذهب جبريه که افعال عباد را هم نسبت بخدا ميدهند ترک سجده شيطان را هم خدا نگذارد سجده کند پس شيطان از جبريه بود لَأُزَيِّنَن‌َّ لَهُم فِي الأَرض‌ِ کفر و شرک و کليه معاصي را بنظر آنها جلوه ميدهم و زينت ميدهم که خوب پندارند در مقابل ايمان و اطاعت که او را زشت و قبيح ميشمارند، چنانچه در خبر است که پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله باصحاب فرمود: ميآيد زماني که ترک امر بمعروف و نهي از منکر ميکنند سلمان تعجب کرد فرمود: بدتر از اينکه هم ميشود که امر بمنکر ميکنند و نهي از معروف تعجبش بيشتر شد فرمود: بدتر از اينکه هم ميشود که منکر در نظر آنها معروف ميشود و معروف منکر ميگردد و امروز ما بعين مشاهده ميکنيم که بمعاصي مثل ساز و آواز و بي حجابي و ظلم افتخار
جلد 12 - صفحه 39
ميکنند و خوب ميپندارند و عبادت مثل نماز و روزه و حج و غير اينها را پست و بد ميشمارند او مد است و اينکه دمده مخصوصا زخارف دنيوي و هواهاي نفساني را وَ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعِين‌َ هر که را بهر درجه که برايم ميسور باشد و خداوند ميفرمايد:
وَ لَقَد صَدَّق‌َ عَلَيهِم إِبلِيس‌ُ ظَنَّه‌ُ فَاتَّبَعُوه‌ُ إِلّا فَرِيقاً مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ سبأ آيه 19.
اغواي شيطان وسوسه است که خيال سويي که اولين مقدمه فعل است همان وسوسه شيطان است، چنانچه خيال خوب الهام ملک است.
إِلّا عِبادَک‌َ مِنهُم‌ُ المُخلَصِين‌َ چون بنده صالح خدا متخلّق باخلاق حميده است درهاي ملائکه بقلب او باز است و إلهامات ملکي دائما باو ميشود و چون منزه از صفات خبيثه است درهاي إبليس بقلب او بسته و خيال سويي در قلب او راه ندارد هر چه صفات خبيثه بيشتر باشد راه شيطان بازتر است و خيالات سوء زيادتر و بالعکس هر چه صفات حميده بيشتر راه ملائکه بازتر و خيالات حسنه و الهامات ملکي زيادتر و مجرد خيال تأثير ندارد دنيا هم جلوه ميکند و هواي نفس امّاره هم طلب ميکند انسان را بفعل سوء، چنانچه ايمان و فيوضات اخروي و نفس مطمئنه هم طلب ميکند انسان را باعمال صالحه بتوفيق الهي.