سوره حجر(الحجر)، آیه ۳۹ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۴
قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
گفت: «پروردگارا! چون مرا گمراه ساختی، من (نعمتهای مادّی را) در زمین در نظر آنها زینت میدهم، و همگی را گمراه خواهم ساخت،
معنی کلمات و عبارات
«بِما»: به سبب این که. حرف (ب) سببیّه، و واژه (ما) مصدریّه است. «لَهُمْ»: برای ایشان. مراد آدمیزادگان است (نگا: اعراف / ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- ابلیس، گمراه شدن خود از سوى خداوند را، عامل زیبا نمایاندن زشتیها و به گمراهى کشاندن همه انسانها معرفى کرد. «قال ربّ بما أغویتنى لأزیننّ لهم فى الأرض و لأغوینّهم أجمعین»
«با» در «بما» باى سببیه است.
۲- ابلیس، معتقد به ربوبیت خداوند بود و خود را تحت ربوبیت او مى دانست. «قال ربّ»
۳- ابلیس، معترف به گمراهى خود بود. «قال ربّ بما أغویتنى»
۴- ابلیس گمراه شدن خود را، نتیجه فرمان خداوند به سجده بر آدم(ع) مى دانست. «فسجد الملئکة کلّهم ... إلاّ إبلیس أبى ... قال فاخرج منها فإنک رجیم ... قال ربّ بما أغویتنى»
در اینکه مقصود ابلیس از اغوا شدنش توسط خداوند چیست؟ چند نظریه وجود دارد: یکى از آنها این است که چون خداوند، ابلیس را با فرمان سجده بر آدم(ع) مورد آزمایش قرار داد، او در این امتحان مردود شد و این مردود شدن نیز موجب لعن و طرد وى شد; لذا همین طرد و لعن - در نظر ابلیس - نوعى گمراهى تلقى گردید.
۵- اغواى ابلیس از سوى خداوند، کیفر تمرّد وى از فرمان الهى بود. «ربّ بما أغویتنى»
بى تردید، گمراه شدن ابلیس از جانب خداوند، پس از سرپیچى او از سجده بر آدم(ع) بود و این مى رساند که این گمراهى، جنبه کیفرى داشته است.
۶- ابلیس، از طریق تزیین اعمال ناپسند و خوب جلوه دادن آنها، مردم را به گمراهى مى کشاند. «قال ربّ بما أغویتنى لأزیننّ لهم فى الأرض و لأغوینّهم أجمعین»
۷- زمین، مرکز فعالیت و اغواگرى ابلیس است. «لأزیننّ لهم فى الأرض»
۸- گرایش به زیباییها، از جمله گرایشهاى انسانهاست. «لأزیننّ لهم»
از اینکه ابلیس، از طریق تزیین اعمال به گمراهى انسانها مى پردازد، به دست مى آید که انسانها به زیبایى و زینت علاقه مند هستند و این علاقه مندى باعث و انگیزه آنها در رفتارشان مى شود.
۹- ابلیس، مانع واقع بینى انسانها در شناخت صحیح بدیها و خوبیها «لأزیننّ لهم»
۱۰- انسانها، در معرض اغواگرى ابلیسند «لأغوینّهم أجمعین»
۱۱- انسان، موجودى تأثیرپذیر از إلقائات و تبلیغات «لأغوینّهم أجمعین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۸۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۳۹–۴۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
خطر گمراهی انسان هازمینه گمراهی ابلیسعوامل اغواگری ابلیسعوامل تزیین زشتیهاعوامل گمراهی ابلیسمکان اغواگری ابلیسگمراهی ابلیسکیفر ابلیسروش اغواگری ابلیسعوامل گمراهی انسانآثار ترک سجده ابلیسآثار ترک سجده بر آدمآثار تزیین عمل ناپسندنقش ابلیساقرار به گمراهیآثار اضلال خدااقرار ابلیسکیفر عصیان از خدابینش ابلیسعقیده ابلیساغواپذیری انسانگرایش به زیباییتأثیرپذیری انسانعقیده به ربوبیت خدااغواگری ابلیسموانع شناختویژگیهای انسانگرایشهای انسانعوامل گمراهی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۹)
- اعتراف ابلیس به ناتوانی خویش در اغوای مخلصان+۵ آیه
- ادّعای ابلیس در اغوا کردن اکثر انسانها+۶ آیه
- ادّعای ابلیس در گمراه کردن انسانها از طریق تزیین اعمال ناپسندشان
- گمراه کردن مردم، هدف ابلیس از مهلتخواهی و درخواست عمر طولانی+۹ آیه
- عزم ابلیس بر گمراه کردن همه انسانها، جز مخلصان+۵ آیه
- همه انسانها ـ جز بندگان خالص خدا ـ در معرض اراستن زشتیها و فریبِ ابلیس+۴ آیه
- تزیین اعمال ناپسند نزد مردم، از روشهای اغواگری ابلیس+۱ آیه
- عزم ابلیس در گمراه کردن مردم، به تلافی ادعای گمراه شدنِ خویش از سوی خدا+۴ آیه
- بندگی خدا و اخلاص، شرط رهایی از اغواگری ابلیس+۶ آیه
- اعتراف ابلیس به ناتوانی خود در گمراه کردن بندگان خالص خدا+۵ آیه
- اعتراف ابلیس به گمراهی خود+۳ آیه
- تهدید ابلیس به گمراه ساختن اکثریت انسانها+۸ آیه
- اعتراف ابلیس بر ناتوانی خود از سلطه بر گروه اندکی از ذریّه ادم(علیه السلام)+۶ آیه
- سوگند ابلیس مبنی بر گمراه کردن انسانها+۳ آیه
- ناتوانی ابلیس در سلطه بر بندگان خاص خدا+۶ آیه
- اگاهی ابلیس به پیدایش نسلهایی از ادم(علیه السلام)و اغواپذیری اکثر انان+۱۰ آیه
- علم ابلیس به اغواناپذیری گروهی از انسانها پیش از خلقت انان+۹ آیه
- ابلیس، عالم به پروردگار خود+۱ آیه
- دوزخ، کیفر قطعی ابلیس به دلیل اغواگری او+۹ آیه
- ابلیس، موجودی گستاخ در برابر خداوند+۶ آیه
- گفتوگوی ابلیس با خداوند درباره گمراه کردن مردم+۱۰ آیه
- تصمیم ابلیس بر گمراه کردن مردم، به تلافی ادعای گمراهی خویش از سوی خدا+۴ آیه
- انتساب ابلیس، گمراهی خود را به خداوند+۳ آیه
- اعتراف ابلیس به گمراهی خود+۳ آیه
- وعید ابلیس در پی تمرد وی+۸ آیه
- یاس ابلیس از اغوای بندگان خالص خداوند+۵ آیه
- اعتراف ابلیس به گمراه شدن خود+۱ آیه
- اعتراف ابلیس به ناتوانی خویش از گمراه کردن بندگان خالص خدا+۴ آیه
- اقلّیّت بودن انسانهای مخلص و اغواناپذیر از وسوسههای ابلیس+۳ آیه
- اقلّیّتی از مردم، انسانهای مخلص و وارسته از هر نوع تعلّقات غیرخدایی+۳ آیه
- اغواپذیری اکثریّت انسانها از شیطان+۶ آیه
- شیطان، زمینه اسیبپذیری انسان در مسیر هدایت+۴ آیه
- گمراه ساختن انسانها هدف شیطان از مهلتخواهی+۵ آیه
- شیطان، تزییندهنده (نعمتهای مادّی) در زمین، برای انسانهای غیر مخلص+۱ آیه
- شیطان، از عوامل تزیین اعمال (باطل) و کردار زشت انسانها+۱ آیه
- کینهتوزی ابلیس با بنیادم، بر اثر تعصّب وی بر برتری مادّه خلقتش+۶ آیه
- تهدید ابلیس به گمراه ساختن اکثریّت انسانها+۸ آیه
- گمراهی شیطان، عامل تهدید شدن انسانها به اغوا و انحراف از سوی او+۱ آیه
- ابلیس، مدّعی اغوا و گمراه شدن از جانب خدا+۲ آیه
- یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او
- گفتگوی خدا با ابلیس، درباره کیفر وی، به جهت اغوای انسانها+۷ آیه
- ورود گمراهان پیرو ابلیس به دوزخ، وعید حتمی خدا+۲ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
- گمراه کردن مردم و فرزندان ادم، هدف دعای ابلیس برای حیات طولانی تا قیامت+۵ آیه
- شیطان، زیبا جلوه دهنده اعمال باطل و کردار زشت انسانها+۱ آیه
- توانایی شیطان به اغوای اکثریّت مردم و ناتوانی وی بر اغوای بندگان خالص خداوند، سنّتی الهی+۴ آیه
- مخلصان، مصون از اغوای شیطان و سالک صراط مستقیم+۲ آیه
- اغواناپذیری، از اثار سلوک در صراط مستقیم الهی+۲ آیه
- اجتناب از اطاعت شیطان، از موارد سلوک در صراط مستقیم+۴ آیه
- اخلاص و فریب نخوردن از شیطان، صراط مستقیم الهی+۲ آیه
- تصمیم ابلیس برای گمراه کردن مردم+۵ آیه
- اقرار ابلیس به گمراهی خود+۳ آیه
- تهدید گمراهان پیرو ابلیس به جهنّم از سوی خدا+۳ آیه
- مشترک بودن اضلالگران و گمراهان، در عذاب+۲ آیه
- اعتراف ابلیس به گمراهی خود+۳ آیه
- ابلیس، انتساب دهنده گمراهی خود به خدا+۳ آیه
- تصمیم ابلیس بر گمراه کردن مردم، به تلافی گمراهی خود+۴ آیه
- دوزخ، جایگاه حتمی گمراهان پیرو ابلیس+۹ آیه
- وعده جهنّم به پیروان ابلیس، از سوی خداوند+۳ آیه
- ابلیس، از عوامل گمراهی انسانها+۸ آیه
- تزیین عمل ادمی به وسیله ابلیس، سبب گمراهی وی
- تمرّد ابلیس از فرمان خدا، عامل گمراهی او+۳ آیه
- عبودیّت و بندگی خدا، مانع اغوا شدن انسانها به وسیله ابلیس+۶ آیه
- اعتراف ابلیس به عجز و ضعف خویش، بر گمراهی گروهی اندک از انسانها+۸ آیه
- گمراه کردن مردم، هدف ابلیس، از مهلت خواهی و درخواست عمر طولانی+۶ آیه
- شیطان، تزیین دهنده اعمال (باطل) و کردار زشت انسانها+۱ آیه
- سوگند ابلیس به پروردگار، برای گمراه کردن انسانها+۷ آیه
- اخلاص در گفتار و رفتار انسانها برای خداوند، موجب نجات انان از کمینهای شیاطین+۳ آیه
- زینت و ارامش پیدا کردن امور، موجب وسوسه شدن انسان در تمایل به سوی ان و غفلت از خدا+۱ آیه