تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ جاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَ هُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ (58) وَ لَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ قالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَکُمْ مِنْ أَبِيکُمْ أَ لا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْکَيْلَ وَ أَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ (59) فَإِنْ لَمْ تَأْتُونِي بِهِ فَلا کَيْلَ لَکُمْ عِنْدِي وَ لا تَقْرَبُونِ (60) قالُوا سَنُراوِدُ عَنْهُ أَباهُ وَ إِنَّا لَفاعِلُونَ (61) وَ قالَ لِفِتْيانِهِ اجْعَلُوا بِضاعَتَهُمْ فِي رِحالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَها إِذَا انْقَلَبُوا إِلى أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (62)
ترجمه
و آمدند برادران يوسف پس وارد شدند بر او پس شناخت آنها را و ايشان بودند مر او را ناشناسندگان
و چون مرتّب کرد وسائل حرکت آنها را بترتيب لوازم سفرشان گفت بياوريد نزد من برادرى که مر شما را است از پدرتان آيا نمى‌بينيد که من تمام ميدهم پيمانه را و من بهترين پذيرائى کنندگانم
پس اگر نياوريد نزد من او را پس نباشد چيزيکه پيمانه کنم آنرا براى شما نزد من و نزديک مشويد مرا
گفتند زود باشد که کوشش کنيم براى آوردن او برخصت پدرش و همانا ما بجا آورندگانيم
و گفت مر غلامانش را که بگذاريد سرمايه آنها را در بار بندهاشان باشد که آنها بشناسند آنرا چون باز گردند بسوى کسانشان باشد که آنها بازگشت کنند.
تفسير
در سالهاى قحطى و سختى که حضرت يوسف عليه السّلام براى پيش بينى از آن سنوات تهيّه غلّه کرده بود بسيارى از بلاد بسختى و قحطى دچار شدند و از آن جمله کنعان بود که حضرت يعقوب عليه السّلام و فرزندانش در آن سرزمين منزل داشتند و قمى ره
جلد 3 صفحه 158
فرموده ميان حضرت يوسف عليه السّلام و پدرش هيجده روز راه فاصله بود و مردم از بلاد دور و نزديک مى‌آمدند در مصر براى خريدارى غلّه و حضرت يعقوب و پسرانش در صحرائى منزل داشتند که در آن مقل زياد بود برادران حضرت از آن مقلها گرفته و حمل نمودند بمصر براى خريدارى غلّه و يوسف عليه السّلام در آن اوان خودش متصدّى فروش بود و چون وارد بر او شدند آنحضرت آنها را شناخت ولى آنها او را نشناختند و گفته‌اند جهت شناختن حضرت آنها را آن بود که کاملا ترقّب و انتظار ورود آنها را داشت و هيئت آنها چندان اختلاف با سابق پيدا نکرده بود و جهت نشناختن آنها آن حضرت را آن بود که آنها بهيچ وجه انتظار ملاقات او را نداشتند و شمايل حضرت با حال کودکى کاملا تفاوت پيدا کرده بود بعلاوه هيبت و عظمت مقام او مانع بود که آنها تامّل و دقت در سيماى او کنند و عيّاشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که نشناختند او را برادرانش براى هيبت سلطنت و عزّتش و گفته‌اند در آن اوقات حضرت يعقوب عليه السّلام فرزندان خود را مجتمع فرمود و بآنها دستور حرکت بمصر را براى خريد طعام داد و فرمود شنيده‌ام فرمانفرماى آن مملکت مرد صالحى است و اميدوارم بشما احسان کند انشاء اللّه تعالى و فقط بنيامين را براى کمک و استيناس خود نگاه داشت و آنها ده نفر بودند که در مصر بر برادر خود وارد شدند و از ابن عباس ره نقل شده که از روز که او را در چاه انداختند تا آنروز چهل سال فاصله شده بود و قمّى ره فرموده در کيل طعام بآنها خوبى کرد و فرمود شما کيانيد گفتند ما پسران يعقوب بن اسحق بن ابراهيم خليل اللّه ميباشيم که نمرود او را در آتش انداخت و نسوخت و خدا آنرا بر او برد و سلام کرد فرمود پدر شما چه ميکند گفتند پيرمرد ضعيفى است فرمود برادر ديگرى هم داريد گفتند يک برادر ديگر داريم از مادر ما نيست فرمود وقتى برگشتيد او را هم با خودتان بياوريد و عيّاشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که يوسف عليه السّلام فرمود من شنيدم شما دو برادر پدرى ديگر هم داشتيد چه شدند آن دو گفتند بزرگتر از آن دو را گرگ خورد و کوچکتر را گذارديم نزد پدرمان چون او را از خود جدا نميکند و محبّت زيادى باو دارد يوسف عليه السّلام فرمود من دوست دارم او را با خودتان در مراجعت براى خريد طعام بياوريد و مراد از تجهيز آنها آنستکه بعدّه آنها هر يک نفر يک بار شتر طعام براى ايشان حمل فرمود چون جهاز متاع مهيا شده براى کاروان است و
جلد 3 صفحه 159
مراد از وفاء کيل معلوم است که تمام کردن پيمانه و ناقص نگذاردن آنست براى مشتريان و مراد از خير المنزلين بودن آنحضرت خوب مهماندارى و پذيرائى کردن او است از آنها خواه مأخوذ از نزل باشد که طعام حاضر شده براى مهمان است و خواه مأخوذ از منزل باشد که بمعناى خانه و جايگاه است و اخيرا بآنها گوشزد فرمود که اگر دفعه ديگر بدون آن برادر کوچکتر خودتان بيائيد من با شما معامله نميکنم و مکيل و موزونى براى شما نزد من نمى‌باشد و نزديک من نيائيد و حق ورود بمملکت مرا نداريد برادران عرضه داشتند در مراجعت ما سعى ميکنيم براى تحصيل اجازه او از پدرش و شما مطمئن باشيد که ما موفق بمقصود خواهيم شد و او را با رضايت پدر همراه مى‌آوريم و حضرت يوسف بغلامان خود که متصدّى کيل طعام بودند امر فرمود که آنچه را حضرات در بهاء طعام پرداخته بودند بگذارند در ظروف آنها که مهيّا براى رحيل و کوچ کردن شده تا بعدا متوجّه شوند که سرمايه آنها بايشان مسترد شده و طعام را هم خريدارى نموده‌اند و حق اين احسان را که جمع بين عوض و معوّض است و از طرف آن حضرت نسبت بآنها شده بشناسند و اين موجب شود که با برادر کهتر خودشان بزودى مراجعت نمايند و البتّه مقام حضرت يوسف عليه السّلام هم اجلّ از اين بوده که پس از سالها طعامى براى پدر و برادران خود در سال قحط بفرستد در حاليکه عوض آنرا از ايشان گرفته باشد و چون صلاح نبوده که خود را بآنها معرفى فرمايد براى تکميل اجر فراق پدر و اشتياق بملاقات برادر ناچار بايد اين عمل انجام شود که موجب خرسندى پدر و تمامى برادران در موقع مراجعت بوطن گردد و مشتاق بسفر ديگر با برادر کهتر خودشان شوند و بنابراين مراد از شناختن بضاعت معرفت بحق ردّ آن و احسان از اين جهت است و بنظر حقير محتمل است مراد شناختن خود بضاعت باشد که تفضلا ردّ شده بآنها چون در اين موارد احتمال ميرود عين مال آنها يا ديگرى اشتباها دربار بند آنها گذارده شود و بنابراين آيه شريفه احتياج بتقدير ندارد و بعضى گفته‌اند مقصود اجبار آنها بمراجعت بوده براى اداء وظيفه شرعيّه که ردّ ثمن باشد و بنظر حقير از جهاتى صحت ندارد.
جلد 3 صفحه 160