سوره یوسف، آیه ۵۸ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۲
وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنكِرُونَ
(سرزمین کنعان را قحطی فرا گرفت؛) برادران یوسف (در پی موادّ غذایی به مصر) آمدند؛ و بر او وارد شدند. او آنان را شناخت؛ ولی آنها او را نشناختند.
معنی کلمات و عبارات
«إِخْوَةُ»: جمع اخ، برادران. «وَ هُمْ لَهُ مُنکِرُونَ»: جمله حالیّه است. «مُنکِرُونَ»: ناشناسندگان. یعنی او را نمیشناختند.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- پیشگویى یوسف(ع) بر مبناى رؤیاى پادشاه ، به حقیقت پیوست و قحطى و خشکسالى ، مصر و اطراف آن (کنعان و...) را فرا گرفت. «و جاء إخوة یوسف فدخلوا علیه»
آمدن برادران یوسف از کنعان به مصر براى دریافت آذوقه و نبود آذوقه در غیر آن دیار - که «منع منا الکیل» در آیه ۶۳ حاکى از آن است - دلالت مى کند که قحطى علاوه بر مصر ، اطراف و نواحى آن را نیز فرا گرفته بود.
۲- یوسف(ع) در طى هفت سال آبادانى ، به کشت و برداشت و ذخیره سازى غلات براى دوران قحطى کاملاً موفق شد. «و جاء إخوة یوسف»
۳- سرزمین کنعان ، خارج از قلمرو حکومتى مصر در زمان یوسف(ع) * «و جاء إخوة یوسف»
بعید به نظر مى رسد که یوسف(ع) همه غلات را از تمامى مناطق مصر به مرکز حکومت منتقل کرده باشد ; زیرا طبیعى آن بود که غلات هر منطقه - به ویژه در آن زمان که حمل و نقل امرى مشکل بود - در همان جا ذخیره شود. بنابراین اگر کنعان در قلمرو حکومت یوسف(ع) بود، در آن جا نیز انبارى تهیه مى شد و غلات در آن ذخیره مى گردید و نیازى به آمدن کنعانیان به مرکز مصر نبود.
۴- طرح کاشت مداوم غلات و ذخیره سازى آنها براى سالهاى قحطى ، تنها در قلمرو حکومتى مصر انجام گرفت. «و جاء إخوة یوسف»
۵- سرزمین مصر بر اثر پیش بینى یوسف(ع) و تدبیر عالمانه او ، از عواقب فاجعه آمیز قحطى مصون ماند. «و جاء إخوة یوسف»
۶- خبر انبارهاى غلات و آذوقه مصر به آفاق و اطراف آن دیار رسید. «و جاء إخوة یوسف»
۷- مصر و کنعان ، در یک منطقه جغرافیایى و متأثر از یک آب و هوا «و جاء إخوة یوسف»
۸- مصر مرکز مراجعه مردم آبادیهاى مجاور براى تهیه آذوقه ، در قحطى هفت ساله عصر یوسف(ع). «و جاء إخوة یوسف ... و لما جهزهم بجهازهم»
۹- برادران یوسف بجز بنیامین ، از کنعان براى دریافت آذوقه به مصر آمدند و به حضور یوسف(ع) رسیدند. «و جاء إخوة یوسف فدخلوا علیه»
جمله «ائتونى بأخ لکم...» (برادر پدرى خود را به نزد من آوردید) در آیه بعد مى رساند که مراد از «إخوة» برادران یوسف بجز بنیامین است. جمله «و لما جهزهم ...» در آیه بعد بیانگر هدف آنان از آمدن به مصر است.
۱۰- یوسف(ع) به مجرّد مشاهده برادران خویش ، على رغم گذشت سالیانى دراز ، آنان را شناخت. «فدخلوا علیه فعرفهم»
«فاء» در «فعرفهم» حکایت از آن دارد که یوسف(ع) بدون پرسش و جست و جو بلکه به مجرّد مشاهده برادرانش ، آنان را شناخت.
۱۱- ملاقات مردم حتى غیر مصریان ، با یوسف(ع) امرى سهل و آسان بود. «و جاء إخوة یوسف فدخلوا علیه»
«فاء» در عبارت «فدخلوا علیه» مى رساند که فاصله اى میان آمدن برادران و ملاقات با او نبوده است. جمله «عرفهم» نیز دلالت مى کند که دربان و حاجبى که از حسب و نسب مراجعه کنندگان پرسش کند و به یوسف(ع) گزارش دهد و اجازه ملاقات بخواهد در میان نبوده است. اینها حکایت از آسانى ملاقات مردم حتى غیر مصریان با یوسف(ع) مى کند.
۱۲- سران حکومتها باید برنامه اى اتخاذ کنند که ملاقات مردم با آنان به آسانى انجام گیرد. «و جاء إخوة یوسف فدخلوا علیه فعرفهم»
۱۳- هیچ یک از برادران یوسف در ملاقات با او ، وى را نشناختند. «فدخلوا علیه فعرفهم و هم له منکرون»
۱۴- ناشناخته بودن حسب و نسب یوسف(ع) نزد عموم مصریان «فعرفهم و هم له منکرون»
اگر عموم مردم مصر مى دانستند که یوسف(ع) از کدام قبیله، جامعه و دودمان است طبعاً به گوش برادران وى نیز مى رسید و یوسف(ع) براى آنان ناشناخته نمى ماند.
۱۵- کمترین فاصله زمانى میان آخرین برخورد یوسف(ع) با برادران خویش تا ملاقات آنان با وى ، حدود بیست سال بوده است. «یرتع و یلعب ... و لما بلغ أشدّه ... فلبث فى السجن بضع سنین... تزرعون سبع ... و جاء إخوة یوسف»
محاسبه مراحلى که یوسف(ع) در مصر بسر برد، حدود بیست سال مى شود ; زیرا کودکى حداکثر ده ساله بود که به دست کاروانیان افتاد و جمله «یرتع و یلعب» و نیز «أخاف أن یأکله الذئب» دلالت بر این معنا دارد. در خانه زلیخا به جوانى و رشد رسید (لما بلغ أشدّه) که این فاصله حدود هشت تا ده سال مى شود. بیش از سه سال نیز (بضع سنین) در زندان بسر برد و هفت سال دوران پس از زندان را به وزارت اشتغال داشت و طبعاً یک سال پس از قحطى برادرانش به وى مراجعه کردند. مجموعه اینها حدوداً بیست سال مى شود.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۱۶- «عن أبى جعفر(ع): «... فعرفهم یوسف و لم یعرفه إخوته لهیبة الملک و عزّته ... ; [منبع: تفسیرعیاشى ، ج ۲ ، ص ۱۸۱ ، ح ۴۲ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۳۸ ، ح ۱۱۲.] از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: ... یوسف برادران خود را شناخت و آنان یوسف را به علت هیبت و شکوه پادشاهى نشناختند ...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار دوراندیشی یوسفذخیره سازی غلات در مصر باستانسهولت ملاقات با حاکمانسهولت ملاقات با یوسففلسفه مسافرت برادران یوسفمحدوده حکومت مصر باستانمدت فراق یوسفمرکزیت مصر باستانمصر باستان در دوران یوسفمصریان باستان و نیاکان یوسفملاقات مردم با حاکمانموقعیت جغرافیایی سرزمین کنعانموقعیت جغرافیایی مصر باستانموقعیت جوی سرزمین کنعانموقعیت جوی مصر باستاننجات مصر باستان از قحطیپیشگویی یوسفکشاورزی در مصر باستانقحطی در مصر باستانیوسف و ذخیره سازی غلاتسرزمین کنعان در دوران یوسفشناسایی یوسفقحطی در سرزمین کنعانموفقیت یوسفعظمت یوسفصحت تعبیر رؤیای یوسفتاریخ مصر باستانتعبیر رؤیای پادشاه مصرمسؤولیت حاکمانملاقات برادران یوسف با یوسفیوسف و برادرانبرادران یوسف و یوسفقصه یوسف
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۶)
- گذشت یوسف(علیه السلام) در برابر ازارهای گذشته برادران خود+۱ آیه
- جواز بهرهگیری از فشارهای اقتصادی برای نیل به مقاصد مشروع+۲ آیه
- به حقیقت پیوستن پیشگویی یوسف(علیه السلام) بر مبنای رؤیای پادشاه مصر، و فراگیری قحطی و خشکسالی در مصر و اطراف ان تا کنعان
- یعقوب(علیه السلام)، پدر برادران یوسف+۷ آیه
- جواز بهره گیری از تهدید و تحریم و فشارهای اقتصادی، برای نیل به مقاصد مشروع+۲ آیه
- اسان بودن ملاقات با حاکمان، از ویژگیهای حکومت صالح+۱ آیه
- جواز بهره گیری از فشارهای اقتصادی، برای نیل به مقاصد مشروع+۲ آیه
- داخل شدن برادران یوسف نزد وی در مصر، برای تهیّه طعام و خوردنی
- حق شناسی و سپاس گزاری، از اثار سخاوت+۱ آیه
- سخاوت یوسف(علیه السلام)، زمینه دیدار با بنیامین+۶ آیه
- دعوت یوسف(علیه السلام) از برادران خود برای به همراه اوردن بنیامین، در سفر مجدّد به مصر+۱ آیه
- سفر برادران یوسف از کنعان به مصر، برای تهیّه اذوقه+۲ آیه
- مسافرت برادران یوسف، به مصر+۱ آیه
- عدم همراهی بنیامین با برادرانش، در سفر (اوّل) به مصر+۱ آیه
- درخواست یوسف(علیه السلام) از برادرانش، برای اوردن بنیامین به همراه خود، در سفر بعدی به مصر+۱ آیه
- ورود کاروان فرزندان یعقوب بر یوسف(علیه السلام) برای تهیّه اذوقه+۱ آیه
- نبود یکی از برادران یوسف در اوّلین سفر کاروان فرزندان یعقوب به مصر+۲ آیه
- اعطای اذوقه به کاروان فرزندان یعقوب در مرحله بعد متوقّف به اوردن برادر خود+۲ آیه
- وجود پیمانه برای کیل غلات در زمان یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
- پیمانه نشدن ارزاق و غلاّت و محروم شدن فرزندان یعقوب از دریافت انها، در صورت همراه نداشتن بنیامین+۳ آیه
- بار شتر و محموله ان معیاری برای پیمانه کالا، در دوران یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- سلطه پذیری، افت گرسنگی+۳ آیه
- استفاده مردم کنعان از محصولات کشاورزی مصر، در دوران قحطی و خشکسالی ان منطقه+۴ آیه
- اجتناب از ازار و ایذای دیگران، با سخنان نسنجیده از اداب معاشرت+۱ آیه
- بازگشت کاروان کنعان پس از دریافت اذوقه به وطن خود+۳ آیه
- تهیه اذوقه از مصر عامل حرکت کاروان کنعایان از موطن خود+۵ آیه
- تهدید یوسف علیه السلام به قطع سهمیه و جیره غذایی برادران، در صورت نیاوردن بنیامین در سفر بعدی+۱ آیه
- همراه نبودن بنیامین با برادران، در نخستین سفر به مصر+۱ آیه
- برادران یوسف، شاهد پذیرایی ان حضرت، در سفرشان به مصر+۱ آیه
- پیشنهاد برادران یوسف به یعقوب علیه السلام درباره بردن بنیامین به مصر+۲ آیه
- سفارش یوسف علیه السلام به برادران، جهت اوردن بنیامین در سفر بعدی به مصر+۱ آیه
- ناشناخته بودن یوسف علیه السلام برای برادرانش، در اولین سفر به مصر
- خیانت برادران یوسف، در حق وی+۱ آیه
- تهیّه اذوقه در دوران قحطی، دلیل مسافرت برادرانِ یوسف به مصر+۴ آیه
- مسافرت برادران یوسف به مصر، در چهار مرحله+۳ آیه
- سفر برادران یوسف (غیر از بنیامین) از کنعان به مصر+۱ آیه
- ورود برادران به مصر و حضور انان، در بارگاه یوسف علیه السلام
- علاقه شدید یعقوب علیه السلام به بنیامین، دلیل برادران یوسف برای همراه نبودن بنیامین با انان در سفر اول+۲ آیه
- بازگشت برادران از سفر اول، با هدف اوردن بنیامین در سفر دوم+۳ آیه
- شناخته شدن برادران از سوی یوسف علیه السلام در نخستین مسافرت انان به مصر
- یعقوب علیه السلام، پدر یوسف علیه السلام+۷ آیه
- یوسف علیه السلام، تهدید کننده برادرانش به تحریم اقتصادی، در صورت نیاوردن بنیامین در سفر دوم+۱ آیه
- رواج دادوستد و تجارت با پیمانه و کیل، در عصر یوسف علیه السلام+۵ آیه
- یوسف علیه السلام، بهترین مهمان نواز برای برادران خود، پس از ورود به دربار وی+۱ آیه
- نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۱۴ آیه
- معاشرت نیکوی یوسف علیه السلام با برادران خود در قبل و بعد از عذرخواهی انان از وی+۳ آیه