تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ أُکُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها تِلْکَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ عُقْبَى الْکافِرِينَ النَّارُ (35) وَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْکِتابَ يَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْکَ وَ مِنَ الْأَحْزابِ مَنْ يُنْکِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَ لا أُشْرِکَ بِهِ إِلَيْهِ أَدْعُوا وَ إِلَيْهِ مَآبِ (36) وَ کَذلِکَ أَنْزَلْناهُ حُکْماً عَرَبِيًّا وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَکَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا واقٍ (37)
ترجمه
صفت بهشتيکه وعده داده شدند پرهيزکاران آنستکه ميرود از زير قصرهايش نهرها ميوجاتش هميشگى است و سايه‌اش، اين است انجام کار آنانکه پرهيزکار شدند و انجام کار کافران آتش است
و آنانکه داديم ايشانرا کتاب شاد ميشوند بآنچه فرستاده شد بسوى تو و از دسته‌هاى مخالف کسانى هستند که انکار ميکنند بعضى از
جلد 3 صفحه 211
آنرا بگو جز اين نيست که مأمور شدم پرستش کنم خدا را و شرک نياورم باو بسوى او ميخوانم و بسوى او است بازگشت من
و همچنين فرستاديم آنرا فرمانى عربى و اگر پيروى کنى خواهشهاى آنها را بعد از آنچه آمد تو را از دانش نباشد مر تو را از امر خدا هيچ ياور و نه نگهدارى.
تفسير
مثل در اصل لغت بمعناى مانند است ولى در صورت و صفت چيزى استعمال ميشود ميگويند مثل او چنين است يعنى صورت و صفت او از اين قرار است و در اينجا مراد صفت بهشتى است که خداوند باهل تقوى وعده فرموده که ايشان کسانى هستند که ترک معصيت نموده‌اند از ترس خدا و يکى از اوصاف آن بهشت موعود آنستکه نهرهاى آب شيرين و شير و شراب طهور و عسل مصفّى از زير قصرها و کنار درختان آن جارى است و ميوه درختان آن دائمى است قطع و منع نميشود و همچنين ساير نعم و لذائذ آن هميشگى است و از آن جمله سايه آنست که مانند باغهاى دنيا نيست که گاهى سايه و گاهى آفتاب باشد آنجا هميشه سايه است اين بهشت با اين اوصاف عاقبت امر اهل تقوى است و مئال کار کافران آتش جهنم است و کسانيکه خداوند براى آنها کتاب آسمانى فرستاده و بآن ايمان آورده‌اند مانند مسلمانان صدر اسلام خواه از اهل کتاب باشند مانند عبد اللّه سلام و اصحابش خواه نباشند خوشحال ميشوند باحکاميکه خداوند براى صلاح ايشان بر پيغمبر نازل فرموده بطوريکه در موقع تلاوت قرآن بر آنها گريه شوق ميکنند چون مى‌يابند که حقّ است و همانستکه در کتب سماوى از آن خبر داده شده و بعضى از دستجات مخالف با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که در مقام تجهيز و اعلان جنگ با آنحضرت بودند از اهل کتاب مانند کعب بن اشرف و پيروانش و ساير کفّار هر مقدار از قرآن را که مخالف با شرائع آنها بود منکر ميشدند و حضرت مأمور شد بآنها بفرمايد که مأموريّت من از طرف خدا دعوت بتوحيد و عبادت خداوند يکتا و نفى شرک و بت پرستى است مبدء و مرجع امر من از اين مقصد شروع و باين مقصود ختم ميشود و اين قدر مشترک و مورد اتّفاق تمام انبياء و کتب آسمانى و شرائع حقّه است و در آن شما با من مخالف نيستيد پس نبايد براى مخالفت بعضى از احکام کتاب من با شرايع سابقه منکر آنشويد چون خودتان اقرار داريد که هر پيغمبرى که مبعوث شود و کتابى بياورد بعضى از احکام خواهد آورد که در کتب
جلد 3 صفحه 212
انبياء گذشته نبوده و چنانچه آن کتب بلسان هر قومى بود که بر آنها نازل شده بود قرآن هم که مجموعه احکام و معارف الهيّه است بلسان عربى نازل شد تا اهل عربستان که در بدو امر مکلّف بعمل بر طبق آن شدند بتوانند از آن اخذ احکام نمايند و بنابراين اطلاق حکم بر قرآن باعتبار اشتمال آنست بر احکام حلال و حرام که محکم و واجب العمل و ناسخ شرائع سابقه است و بعضى گفته‌اند باعتبار اشتمالش بر حکمت اطلاق حکم بر آن شده است در هر حال پيغمبر اکرم مأمور شد که بهيچ وجه با افکار و عقايد آنها در اصول و فروع موافقت نفرمايد و خواهش آنها را حتى در تغيير يکى از حدود الهى اجابت ننمايد چون آنحضرت ميدانست که شريعت آنها نسخ شده و صلاح در ابقاء آن نيست و موافقت با آنها مخالفت با خدا است که موجب استحقاق عقابى است که هيچ ناصر و معين و نگهبان و نگهدارى نميتواند از آن جلوگيرى نمايد ..