تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِينَ «1» فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَ أَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْکافِرِينَ «2»
ترجمه
بيزارى است از خدا و پيغمبرش بسوى آنانکه پيمان بستيد با آنها از مشرکان
پس سير کنيد در زمين چهار ماه و بدانيد که شما نيستيد عاجز کننده خدا و همانا خدا رسوا کننده کافران است.
تفسير
در مجمع از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که نازل نشد بسم اللّه الرّحمن الرّحيم در اول سوره برائة چون بسم اللّه براى امان و رحمت است و نازل شد برائة براى دفع امان و وضع شمشير و عياشى ره از امام صادق (ع) نقل نموده که انفال و برائة يک سوره‌اند و بنابر اين نبودن بسم اللّه بر طبق قاعده است و مراد آنستکه اين القاء عهد و و رفع امان است از خدا و پيغمبرش بسوى کسانيکه معاهده نموديد شما مسلمانان با آنها از اهل شرک پس بآزادى گردش کنيد اى کفار در زمين چهار ماه و بدانيد که نميتوانيد از دست مسلمانان جان در ببريد چون خدا با آنها است و کسى قادر نيست بر منع او از مرادش و اراده فرموده است کفار را در دنيا ذليل و خوار نمايد و در آخرت بعذاب ابدى گرفتار فرمايد پس بهتر آنستکه سبقت کنيد بقبول اسلام تا در دنيا و آخرت مأمون و محفوظ و شريف باشيد و گفته‌اند نقض عهد ابتدا از طرف کفار شده بود لذا خداوند بمسلمانان امر فرمود که آنها هم القاء عهد و رفع امان نمايند به تبع خدا و پيغمبر که تبرّى فرمودند و در مجمع اين معنى را نسبت بروايت داده است و آيات آتيه هم شاهد مدعى است و عياشى ره از امام صادق (ع) نقل نموده که فتح مکه در سال هشتم هجرت بود و برائت در سال نهم و حجّة الوداع سال دهم و از آنحضرت روايت شده است که پيغمبر (ص) بعث فرمود أبو بکر را با برائة بموسم حج تا قرائت نمايد آنرا بر مردم پس جبرئيل نازل شد و عرض کرد نبايد ابلاغ نمايد از طرف تو کسى جز على (ع) پس خواند پيغمبر (ص) على را و امر فرمود که شتر غضباء آنحضرت را سوار شود و ملحق بابو بکر گردد و برائت را از او
جلد 2 صفحه 555
بگيرد و بخواند بر مردم در مکه و آنحضرت اطاعت نمود و أبو بکر پرسيد آيا پيغمبر غضب کرد امير المؤمنين (ع) فرمود خير ولى وحى شد باو که بايد ابلاغ ننمايد مگر مردى از تو و چون امير المومنين (ع) وارد مکه شد در روز عيد قربان قيام نمود و آنروز روز حج اکبر است پس فرمود من رسول رسول خدايم بسوى شما و قرائت فرمود برائة من اللّه و رسوله الى الّذين عاهدتم من المشرکين فسيحوا فى الارض اربعة اشهر که بيست روز از ذو الحجه و محرم و صفر و ربيع الاول و ده روز از ربيع الثانى است و نهى فرمود از برهنه طواف نمودن چه زن و چه مرد و طواف مشرکين مگر کسانيکه معاهده داشتند با پيغمبر (ص) در اين چهار ماه و در روايت ديگر از آنحضرت اشاره بتعارف طواف برهنه شده و آنکه طريقه عرب آن بود که اگر با لباس شخصى طواف ميکردند بايد آنرا صدقه بدهند لذا عاريه يا اجاره مينمودند و اگر ممکن نميشد و لباس متعدد هم نداشتند برهنه طواف ميکردند و سيره مرضيّه حضرت ختمى مرتبت پيش از نزول سوره برائة آن بود که جنگ نمى- فرمود مگر با کسانيکه بجنگ او آمده باشند و در اين باب مأمور بامر الهى بود که فرموده فان اعتزلوکم فلم يقاتلوکم و القوا اليکم السّلم فما جعل اللّه لکم عليهم سبيلا و آن حضرت بمفاد اين آيه که ترک تعرّض بر غير متعرّض است عمل مى‌فرمود تا سوره برائة نازل شد و مأمور گرديد بقتل مشرکين اعمّ از متعرّض و غير متعرض مگر کسانيکه با آنها معاهده نموده بود در روز فتح مکه که تا چهار ماه بعد از عيد قربان بآنها مهلت داده شد و قصّه حرکت حضرت امير (ع) بامر پيغمبر (ص) از مدينه قريب بتفصيل سابق نقل شده و ملاقات با أبو بکر در منزل روحاء تعيين شده و مراجعت او بمدينه نزد پيغمبر و سؤال و جواب با آنحضرت بتقريب روايت سابقه ذکر گرديده است و در مجمع نقل نموده اجماع مفسّرين و روات را بر آنکه چون سوره برائة نازل شد پيغمبر (ص) آنرا بابو بکر داد پس از آن از او گرفت و بامير المومنين (ع) داد و نقل نموده اختلاف ايشانرا در آنکه أبو بکر هم با حضرت بوده يا مراجعت نموده و فرموده اصحاب ما روايت نموده‌اند که امارت موسم را هم پيغمبر (ص) بآنحضرت واگذار فرمود و أبو بکر مراجعت کرد و از انس بن- مالک نقل نموده که على (ع) از طرف پيغمبر (ص) مبعوث شد ببردن برائة و أبو بکر از ذو الحليفه مراجعت نمود و حضرت فرمود نبايد ببرد آنرا مگر مردى از اهل بيت من و از بعضى روايات اين باب که زياد است استفاده مى‌شود که ابلاغ حکم از طرف خدا و
جلد 2 صفحه 556
پيغمبر مخصوص بامام است و گرفتن سوره از أبو بکر به اين سبب بوده است.