آیه ۲ سوره توبه

سوره توبه(التوبة)، آیه ۲ · جزء ۱۰ · صفحه ۱۸۷

فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ

با این حال، چهار ماه (مهلت دارید که آزادانه) در زمین سیر کنید (و هر جا می‌خواهید بروید، و بیندیشید)! و بدانید شما نمی‌توانید خدا را ناتوان سازید، (و از قدرت او فرار کنید! و بدانید) خداوند خوارکننده کافران است!

معنی کلمات و عبارات
«سِیحُوا»: بگردید. از مصدر سیاحت، به معنی جریان آزاد آب است و در اینجا مراد سیر و سیاحت اختیاری است. «مُخْزِی»: خوارکننده. رسواکننده.
نزول
نکات آیه
۱ - اعطاى چهار ماه مهلت به مشرکان پیمان شکنِ صدر اسلام، در پى ابطال پیمان عدم تعرض مسلمانان با آنان «براءة من اللّه و رسوله ... فسیحوا فى الارض أربعة أشهر» ۲ - لزوم دادن فرصت مناسب به دشمنان پیمان شکن، براى توبه و بازگشت به دامن اسلام، پیش از جنگ با آنان «براءة من اللّه و رسوله ... فسیحوا فى الارض أربعة أشهر» ۳ - دستور خداوند مبنى بر منع تعرض مسلمانان به مشرکان پیمان شکنِ صدر اسلام، در مدت مهلت چهار ماهه «فسیحوا فى الارض أربعة أشهر» مهلت دادن به مشرکان و مجاز دانستن رفت و آمدشان در هر جاى زمین در حقیقت دستورى است به مسلمانان که نباید در مدت مقرر متعرض آنان شوند. ۴ - اعطاى آزادى رفت و آمد و سیر و سیاحت به مشرکان صدر اسلام، در ظرف مهلت چهار ماهه «فسیحوا فى الارض أربعة أشهر» «سَیْح» و «سیاحت» (مصدر سیحوا) به معناى سیر کردن است و امر در «سیحوا» به معناى اباحه و اعطاى آزادى سیر و سیاحت مى باشد. ۵ - اعطاى آزادى سیر و سیاحت به مشرکان پیمان شکن، در چهار ماه حرام از سال (ذیقعده، ذیحجه، محرم و رجب) «فسیحوا فى الارض أربعة أشهر» توصیف «أربعة أشهر» به «الاشهر الحرم» (در آیه ۵) مى تواند قرینه باشد بر این که: مراد از «أربعة أشهر» همان چهار ماه حرام معروف (ذیقعده، ذیحجه، محرم و رجب) است ; یعنى با الغاى اعتبار پیمان صلح و برداشته شدن امان از مشرکان، آنان تنها در ماههاى حرام، آزادى رفت و آمد و سیر و سیاحت خواهند داشت. ۶ - در ماههاى حرام، سلب امنیت از دشمن پیمان شکن، ممنوع است. «فسیحوا فى الارض أربعة أشهر» تفریع «فسیحوا فى الأرض» بر «براءة من اللّه و رسوله» با حرف «فاء»، مى تواند اشاره به این نکته باشد که: تعرض به دشمن در چهار ماه از سال، ممنوع است و خداوند بر اساس همین قانون، مشرکان را در این چهار ماه آزاد مى گذارد. ۷ - اعلام قدرتِ بى انتهاى خداوند به مشرکان صدر اسلام و تذکر به بیهوده بودن مقاومت در برابر او «و اعلموا أنکم غیر معجزى اللّه» «عجز» مقابل «قدرت» و «اعجاز» (مصدر معجزین) به معناى ناتوان کردن و به زانو درآوردن است. هشدار به مشرکان نسبت به ناتوانیشان در به زانو درآوردن خدا، اعلام قدرت بى انتهاى خداوند و بى نتیجه بودن مقاومت در برابر اوست. ۸ - همه جهان تحت سیطره و حاکمیت خداوند است. «فسیحوا فى الأرض ... و اعلموا أنکم غیر معجزى اللّه» ۹ - تهدید خداوند به مشرکان پیمان شکن صدر اسلام، به شکست خفت بار و خوارکننده در صورت تسلیم نشدن و پاى فشردن بر شرک و کفر «و اعلموا أنکم غیر معجزى اللّه و أن اللّه مخزى الکفرین» «اخزاء» (مصدر مخزى) به معناى خوار و خفیف کردن است. به کارگیرى اسم فاعل به جاى فعل در جمله «و أن اللّه مخزى الکافرین» بیانگر سنّت قطعى خداوند درباره شکست کفر و کفرپیشگان بوده و تهدیدى براى مشرکان پیمان شکن مى باشد. ۱۰ - خداوند در پى اعطاى مهلت چهار ماهه به مشرکان، آنان را به رها کردن شرک و گرویدن به آیین توحید، سفارش کرد. «فسیحوا فى الأرض أربعة أشهر و اعلموا أنکم غیر معجزى اللّه و أن اللّه مخزى الکفرین» اعلام حاکمیت گسترده خداوند به مشرکان پیمان شکن و عدم امکان مقاومت در برابر او و فرار از حاکمیت او (اعلموا أنکم غیر معجزى اللّه) و نیز هشدار به فرجام شوم و ذلت بار مستکبران کفرپیشه (و أن الله مخزى الکافرین) در حقیقت توصیه و اندرزى است از جانب خداوند به اینکه از فرصت داده شده استفاده کنند و به دامن توحید و اسلام بازگردند و خود را گرفتار عاقبت شوم خوارى و ذلت شکست نسازند. ۱۱ - سنّت الهى حاکم بر جوامع بشرى، در جهت غلبه یافتن دین خدا و عزّت مؤمنان، و شکست کفر و خوارى کفرپیشگان است. «و أن اللّه مخزى الکفرین» ۱۲ - نوید خدا به مسلمانان صدر اسلام به امدادهاى غیبى و شکست ذلت بار شرک پیشگان پیمان شکن «و اعلموا ... أن اللّه مخزى الکفرین» تهدید مشرکان پیمان شکن صدر اسلام به شکست و خوارى در واقع نویدى بود به مسلمانان به اینکه در صورت شروع جنگ، خداوند آنان را با امدادهاى غیبى خود کمک فرموده و پیروز خواهد کرد. ۱۳ - جنگ با اسلام و مسلمین، جنگ با خداست. «و اعلموا أنکم غیر معجزى اللّه و أن اللّه مخزى الکفرین» قرار داده شدن مشرکان در برابر خدا - با اینکه آنان با اسلام و مسلمین مبارزه مى کردند - نشانگر این حقیقت است که: نبرد با اسلام و اسلامگرایان، جنگ با خداست.
تفسیر (۱۴)
روایات و احادیث

۱۴ - از امیرالمؤمنین (ع) درباره قول خداى عز و جل «فسیحوا فى الأرض أربعة أشهر» روایت شده است: «هى عشرون من ذى الحجة و المحرم و صفر و شهر ربیع الأول و عشر من ربیع الآخر ... ; [منبع: کافى، ج ۴، ص ۲۹۰، ح ۳ ; تفسیر برهان، ج ۲، ص ۱۰۱، ح ۴.] آن چهار ماه، بیست روز از آخر ذیحجه و تمام محرم و صفر و ماه ربیع الاول و ده روز اول ربیع الآخر است ... ». ۱۵ - از امام باقر (ع) روایت شده است که فرمود: «خطب على (ع) الناس ... فقال: ... من کانت له مدة فهو إلى مدته و من لم یکن له مدة فمدته أربعة أشهر و کان خطب یوم النحر ... ; [منبع: مجمع البیان، ج ۵، ص ۶ ; نورالثقلین، ج ۲- ، ص ۱۸۲، ح ۲۳.] على (ع) [هنگام اعلام براءت] براى مردم سخنرانى کرد... و فرمود: ... هر کس براى او مدت تعیین شده تا همان مدت، و کسى که براى او مدت تعیین نشده تا چهار ماه مهلت دارد و این سخنرانى روز عید قربان بود ... ».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
  • شریک قرار دادن برای خدا، مایه بیابرویی در اخرت+۲ آیه
  • کفر، سبب گرفتار امدن به ذلّتی فضاحتبار+۱ آیه
  • مخزیالکافرین
  • مهلت دادن به مشرکان صدر اسلام به مدّت چهار ماه، در پی پیمانشکنی انان+۱ آیه
  • نوید خداوند به مسلمانان صدر اسلام مبنی بر امداد غیبی به انان و شکست ذلّتبار مشرکان
  • لزوم فرصت دادن به دشمنان دین، برای توبه و بازگشت به اسلام+۱ آیه
  • مشرکان، مورد تهدید خداوند به عذاب+۲ آیه
  • جواز معاهده با کافران بر ترک جنگ+۴ آیه
  • حرمت جنگ و خونریزی، در ماههای حرام+۲ آیه
  • جریان سنّت خدا، در فرجام ذلّت بار کافران+۱ آیه
  • کفر، موجب گرفتاری به ذلّت و خواری در دنیا
  • عزّت و ذلّت انسانها، به دست خداوند+۱ آیه
  • رسوایی و شرمساری، یکی از سخت ترین احوال روحی انسان+۴ آیه
  • اعطای ازادی سیر و سیاحت به مشرکان مکّه در مدّت چهار ماه، برای گرویدن انان به ایین توحیدی اسلام+۱ آیه
  • ذلّت و بی ابرویی، پیامد شریک پنداشتن برای خدا+۲ آیه
  • مشرکان صدر اسلام، دارای حق ازادی، برای سیر و سیاحت، در مدّت چهارماه+۱ آیه
  • مشرکان، مورد تهدید خداوند به کیفر و عذاب+۲ آیه
  • پایبندی مشرکان به عهد و پیمان خویش با مسلمانان، مایه بهره مندی از ازادی برای سیر و سیاحت به مدّت چهار ماه+۱ آیه
  • کافران، اشخاص مشرک+۲ آیه
  • بشارت خداوند به مسلمانان، مبنی بر شکست کافران صدر اسلام+۲ آیه
  • شکست نهایی کافران، در برابر خدا+۲ آیه
  • تهدید خداوند به مشرکان پیمان شکن صدر اسلام، نسبت به شکست خفّت بار، در صورت تسلیم نشدن در برابر اسلام+۲ آیه
  • نوید خداوند به مسلمانان صدر اسلام، مبنی بر شکست ذلّت بار مشرکان+۲ آیه
  • لزوم اعلام الغای پیمان صلح به طرف معاهده، در صورت تصمیم بر الغای ان+۲ آیه
  • لزوم اعلام الغای پیمان صلح به طرف معاهده، در صورت تصمیم بر الغای ان+۲ آیه
  • تنزیه خداوند، از عجز، ناتوانی و درماندگی+۲ آیه
  • عجز انسانها در مقابل قدرت خداوند+۱ آیه
  • اعلام برایت خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) از مشرکان به وسیله حضرت علی(علیه السلام)+۱ آیه
  • خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۱ آیه
  • اعلام برایت از مشرکان و مقهوریّت انان در برابر قدرت خداوند+۱ آیه
  • مقهوریّت مشرکان، از جلوه های قدرت خداوند+۱ آیه
  • کفر ورزی، سبب روسیاهی و بی ابرویی در قیامت+۱ آیه
  • جریان سنّت خدا، مبنی بر خوار و ذلیل ساختن کافران ستیزه جو+۱ آیه
  • عهدشکنی کافران با مسلمانان، سبب مجاز بودن مسلمانان به جنگ با انان، در غیر ماههای حرام+۱ آیه
  • جواز معاهده با کافران، بر ترک جنگ+۳ آیه
  • مشرکان، از زمره کافران+۱ آیه
  • سرزمین مکّه، در قلمرو حکومت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • مخزی الکافرین/ اسما و صفات+۴ آیه
  • اعطای چهارماه مهلت به مشرکان پیمان شکن صدر اسلام، در پی فسخ و ابطال پیمان عدم تعرض مسلمانان با انها+۲ آیه
  • دادن فرصت مناسب چهار ماهه به پیمان شکنان مشرک، برای توبه و اقامه نماز و پرداخت زکات، دستوری برخاسته از بخشش و رحمت خداوند+۲ آیه
واژه‌ها