تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ مَنْ يَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ يَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ مَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ مَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ فَقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ (31) فَذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلالُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ (32) کَذلِکَ حَقَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ عَلَى الَّذِينَ فَسَقُوا أَنَّهُمْ لا يُؤْمِنُونَ (33)
ترجمه
بگو کيست که روزى ميدهد شما را از آسمان و زمين و يا که مالک ميباشد گوش و ديده‌ها را و که بيرون ميآورد زنده را از مرده و بيرون ميآورد مرده را از زنده و که مرتّب ميکند کار را پس ميگويند خدا پس بگو آيا نميترسيد
پس آن خدا پروردگار شما است که حقّ است پس چيست بعد از حق مگر گمراهى پس بکجا بر گردانده ميشويد
اين چنين لازم شد حکم پروردگارت بر آنانکه تمرّد نمودند همانا آنها ايمان نمى‌آورند.
تفسير
خداوند پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را مأمور فرمود به الزام کفّار به اين تقريب که سؤال فرمايد از آنها کيست که روزى ميدهد شما را به اسباب سماويّه از قبيل باران و باد و آفتاب و ماه و اسباب ارضيّه مانند آب و خاک و کيست که عطا و حفظ ميکند گوشها و چشمهاى شما را با کمال احتياج شما بآن دو و کمال احتياج آن دو بحافظ و نگهدار براى سرعت انفعال آندو از هر آفتى و اينکه از سمع به مفرد و از بصر بجمع تعبير شده بنظر حقير براى کثرت استعمال سمع است در شنوائى که حاجت به جمع ندارد بخلاف بصر که غالبا بمعنى چشم استعمال ميشود و از بينائى تعبير به بصيرت ميکنند و مزيد احتياج بصر بحافظ هم مرجّح اين تعبير است و نيز سؤال شود از خالق اشياء جاندار از بى جان و پديد آرنده اشياء بيجان از جاندار خلاصه از کسيکه زنده ميکند و ميميراند و از کسيکه کلّيه امور کائنات را بر وفق حکمت تنظيم و تدبير مينمايد آنها ناچار خواهند گفت در جواب تو آنکس خداوند عالم است چون از شدّت وضوح قابل انکار نيست پس بآنها بگو حال که چنين است چرا از چنين خداوند قادرى نميترسيد و چرا باطاعت، شکر نعمتش را بجا نمى‌آوريد و چرا عبادت جز او را روا ميدانيد پس آنخداونديکه ربوبيّت او باسباب مذکوره در سؤالات چهار گانه و اقرار خودتان در
جلد 3 صفحه 18
جواب، ثابت و محققّ شد آيا عبادت غير او جز گمراهى چيزى هست و آيا بين حقّ و باطل واسطه‌ايست يا آنکه بعد از حقّ باطل است پس چرا از حقّ اعراض و به باطل اقبال ميکنيد و چنانچه ربوبيّت خدا و حقّ نعمت او محقّق شد حکم او هم بر کفّار بخلود در نار محقّق است چون خداوند ميداند که آنها ايمان نمى‌آورند و بنابراين مراد از کلمه حکم است و مراد از جمله اخيره علّت آن و محتمل است جمله اخيره بيان کلمه باشد يعنى چنانچه محقّق شد پس از اين سؤال و جواب ربوبيّت خداوند، محقق شد قول خداوند در باره آنها که فرمود همانا آنان ايمان نمى‌آورند و معلوم است که مراد از فسق در اين آيه کفر است چون تمرّد در اصول است نه فروع و معنى فاسق متمرّد است و مقصود حاضران در زمان خطابند.