تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَما آمَنَ لِمُوسى إِلاَّ ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلائِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ وَ إِنَّ فِرْعَوْنَ لَعالٍ فِي الْأَرْضِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ (83) وَ قالَ مُوسى يا قَوْمِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ فَعَلَيْهِ تَوَکَّلُوا إِنْ کُنْتُمْ مُسْلِمِينَ (84) فَقالُوا عَلَى اللَّهِ تَوَکَّلْنا رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (85) وَ نَجِّنا بِرَحْمَتِکَ مِنَ الْقَوْمِ الْکافِرِينَ (86)
ترجمه
پس ايمان نياوردند بموسى مگر فرزندانى از قوم او با ترس از فرعون و جماعتشان که سياست کند ايشانرا همانا فرعون هر آينه غالب بود در زمين و همانا او بود از اسراف کنندگان
و گفت موسى اى قوم من اگر هستيد که ايمان آورديد بخدا پس بر او توکّل کنيد اگر هستيد منقادان
پس گفتند بر خدا توکّل کرديم پروردگار ما مگردان ما را مقهور از براى گروه ستمکاران
و نجات ده ما را برحمت خود از گروه کافران.
تفسير
پس از ظهور معجزات بدست حضرت موسى عليه السّلام ايمان نياوردند بآنحضرت در بدو امر مگر عدّه‌اى از جوانان بنى اسرائيل و بنابراين ضمير در قومه راجع به موسى عليه السّلام است و محتمل است راجع باشد به فرعون چنانچه گفته‌اند آنها جماعتى بودند از قبطيان که از طرف مادر از بنى اسرائيل بودند در هر حال ايمان ايشان مقرون بود بترس از فرعون و کسان خودشان که بزرگتر بودند و متابعت از فرعون مينمودند که مبادا آنها را از دين حقّ باز دارند به اذيّت و آزار چون فرعون مقتدر و قهّار و جبّار بود در زمين مصر و متجاوز و متعدّى و متکبّر بود نسبت بمردم خصوصا بنى اسرائيل که با آنها برسم بندگى رفتار مينمود تا حدّيکه ادّعاء خدائى کرد و حضرت موسى عليه السّلام به اهل ايمان فرمود اگر واقعا بخدا ايمان داريد و او را بکمال قدرت و رحمت و رأفت بر بندگان خصوصا اهل ايمان شناخته‌ايد پس بر او اعتماد و توکّل و به اولياء او تمسّک و توسل نمائيد تا شما را از شرّ دشمنان حفظ فرمايد و دين و دنياى شما مأمون گردد اگر در برابر او امر الهى مطيع و منقاد و راضى برضا و تسليم بقضاء او باشيد پس آنها با توسل و توکل روى نياز بدرگاه قادر کار ساز نموده از خداوند خواستند که ايشانرا از تحت نفوذ و قدرت و قهر و غلبه و شکنجه و اذيّت و آزار فرعون و فرعونيان خارج فرمايد و زير دست ستمکاران ننمايد که بتوانند آنها را از عمل بوظيفه الهيّه خودشان باز دارند و بگويند اگر اينها کرامتى نزد خدا داشتند خداوند ما را بر آنها مسلّط نمينمود چنانچه قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که ميگفتند و در خاتمه با توسل برحمت رحيميّه طلب نجات خودشان را از دست کفّار تأکيد و تقرير
جلد 3 صفحه 39
نمودند و محتمل است مراد از رحمت مظهر اتمّ آن باشد که محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و آل اطهار اويند و در شدائد مأمور بتوسل بايشان بودند.