تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى وَ أَخِيهِ أَنْ تَبَوَّءا لِقَوْمِکُما بِمِصْرَ بُيُوتاً وَ اجْعَلُوا بُيُوتَکُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (87) وَ قالَ مُوسى رَبَّنا إِنَّکَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَأَهُ زِينَةً وَ أَمْوالاً فِي الْحَياةِ الدُّنْيا رَبَّنا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِکَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلى أَمْوالِهِمْ وَ اشْدُدْ عَلى قُلُوبِهِمْ فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ (88) قالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُکُما فَاسْتَقِيما وَ لا تَتَّبِعانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ (89)
ترجمه
و وحى نموديم بسوى موسى و برادرش که بگيريد از براى کسانتان در مصر خانه‌ها و بگردانيد خانه‌هاى خودتان را قبله و بر پا داريد نماز را و مژده ده گروندگان را
و گفت موسى پروردگار ما همانا تو دادى فرعون و کسانش را پيرايه و مالها در زندگانى دنيا پروردگار ما تا گمراه گردانند از راه تو پروردگار ما نابود فرما مالهاشان را و سخت کن دلهاشان را پس ايمان نياورند تا به بينند عذاب دردناک را
گفت بتحقيق اجابت شد دعاى شما پس ثابت باشيد و پيروى نکنيد راه آنانرا که نميدانند.
تفسير
خداوند به حضرت موسى و هرون وحى فرمود که براى بنى اسرائيل در مصر خانه‌هائى مهيّا نمايند که در آنها باز گشت کنند براى عبادت تا از شرّ کفّار محفوظ باشند و نمازشان را در آنخانه‌ها بخوانند چنانچه قمّى ره از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده و آنکه بشارت دهد حضرت موسى آنها را بنصرت در دنيا و دخول بهشت در آخرت و در علل و عيّاشى روايت نموده که روزى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خطبه خواند و فرمود اى مردم خداوند عزّ و جلّ بموسى و هرون امر فرمود که براى قومشان در مصر خانه‌هائى بنا کنند و در مساجدشان با جنابت شب را بروز نياورند و با زنهاشان نزديکى نکنند مگر هرون و اولادش و اى مردم على عليه السّلام نسبت بمن مانند هرون است نسبت بموسى عليه السّلام پس حلال نيست براى احدى که در مسجد من نزديکى کند با زنان مگر براى على عليه السّلام و ذريّه‌اش پس کسيکه از اين حکم بدش آيد برود آنجا و با دست اشاره بشام فرمود که شايد مراد آن باشد که برود از اتباع معاويه شود و در عيون نيز قريب باين مضمون روايت شده است و مراد از قرار دادن بيوت را قبله بنظر حقير آنستکه پس از فراغت از کار، خانه‌هاى خودشان را مورد اقبال و محلّ توجّه قرار دهند و از مجالست
جلد 3 صفحه 40
و مؤانست با کفار اجتناب نمايند و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه خانه‌ها مقابل يکديگر ساخته شود که همه در يک جا جمع باشند و با هم کمک کنند در اينحال حضرت موسى غضبناک شد از قدرت و شوکت فرعونيان و غمگين گشت از ضعف و انکسار بنى اسرائيل و نفرين فرمود باين بيان که خداوندا بفرعون و اتباعش مايه جمال و جلال و فخر و مباهات و انواع ثروت و مکنت را عطا فرمودى در دنيا و نتيجه‌اش آن شد که از ياد تو غافل شدند و مشغول به گمراه نمودن بندگان تو گشتند قمّى ره فرموده مراد از گمراه نمودن مردم آنستکه مال ميدادند براى آنکه مردم عبادت کنند فرعون را و از عبادت خدا چشم بپوشند و لام در ليضلّوا براى بيان عاقبت است مانند آنکه ميگويند بزائيد براى مردن و بسازيد براى خراب شدن و ممکن نيست براى بيان غرض باشد چون اضلال نميشود مقصود خداوند باشد و بعضى گفته‌اند اين کلام را حضرت موسى در مقام تعجّب عرضه داشت يعنى آيا بآنها مال دادى که مردم را گمراه کنند و در هر حال از خداوند مسئلت نمود که اموال آنها را فاسد و ضايع و نيست و نابود فرمايد و دلهاى آنها را قسى و سخت و مسدود از راه حقّ نمايد که ايمان نياورند تا بميرند و معذّب بعذاب ابدى گردند چون ميدانست که ايمان نميآورند و ميخواست از آنها و عملشان تبرّى جويد و در پيشگاه الهى شهادت باستحقاقشان براى محروميّت از رحمت دهد و خداوند آنها را بحال خودشان واگذار نمايد گفته‌اند بعد از نفرين آنحضرت تمام اموال و نقود آنها مبدّل بسنگ شد چون طمس اموال تغيير آنست به چيزيکه بى فائده باشد و موسى عليه السّلام دعا ميکرد و هرون آمين ميگفت و خداوند فرمود دعاى شما دو نفر مستجاب شد پس در دعوت و اتمام حجّت خودتان مستقيم و ثابت باشيد و تعجيل در عقوبت آنها ننمائيد و متابعت از نادانان و طريقه آنان نکنيد که تعجيل در نيل بمقصود دارند و اطمينان بمواعيد الهيّه ندارند و در کافى و عيّاشى از امام صادق و در خصال از امام باقر عليهما السلام نقل نموده که ما بين اعلام خداوند به اجابت دعاى آندو و هلاک فرعون و اتباعش چهل سال فاصله شد که خدا بآنها مهلت داده بود.
جلد 3 صفحه 41