آیه ۸۸ سوره یونس

سوره یونس، آیه ۸۸ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۱۸

وَقَالَ مُوسَىٰ رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَن سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَىٰ أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّىٰ يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

موسی گفت: «پروردگارا! تو فرعون و اطرافیانش را زینت و اموالی (سرشار) در زندگی دنیا داده‌ای، پروردگارا! در نتیجه (بندگانت را) از راه تو گمراه می‌سازند! پروردگارا! اموالشان را نابود کن! و (بجرم گناهانشان،) دلهایشان را سخت و سنگین ساز، به گونه‌ای که ایمان نیاورند تا عذاب دردناک را ببینند!»

معنی کلمات و عبارات
«زِینَةً»: بهجت. دارائی و فرزندان (نگا: کهف / ، قصص / - ). «لِیُضِلُّوا»: تا عاقبت کارشان بدانجا بکشد که دیگران را گمراه کنند. حرف (لِ)، لام عاقبت است. «إِطْمِسْ»: از میان ببر. بیسود و بی‌اثر کن. «أُشْدُدْ عَلَی قُلُوبِهِمْ»: دریچه سراچه دلهایشان را محکم ببند. بند کیسه دلهایشان را سفت و سخت ببند تا نور و مدد الهی به داخل آنها نرود و قدرت تفکّر و اندیشه از آنان سلب شود.
نزول
نکات آیه
۱ - اظهار خضوع و تذلل همراه توسل به ربوبیت خداوند و اعتراف مکرر به آن، از آداب دعاست. «و قال موسى ربنا ... ربنا لیضلوا ... ربنا اطمس» ۲ - فرعون و اطرافیانش، از زندگى اشرافى و زینت هاى خیره کننده و امکانات اقتصادى عظیمى برخوردار بودند. «إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا فى الحیوة الدنیا» نکره بودن «زینة و أموالاً» دلالت بر «تفخیم» و «تعظیم» مى کند و چون فخامت و بزرگى در هر چیزى متناسب با آن چیز مى باشد; در تفخیم زینت، خیره کنندگى و در تفخیم اموال، فراوانى و عظمت آورده شده است. ۳ - ثروتها و زیور آلات فرعون و اطرافیان او، از جانب خداوند و داده او بود. «ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا فى الحیوة الدنیا» ۴ - کفر، مانع برخوردارى کافران از نعمتهاى فراوان الهى، در دنیا نیست. «ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا فى الحیوة الدنیا» ۵ - فرعون و اطرافیانش، از ثروت و امکانات عظیم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دین خدا و گمراه کردن مردم، استفاده مى کردند. «إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا فى الحیوة الدنیا ربنا لیضلوا عن سبیلک» ۶ - بهره مندى فرعون و اطرافیان او از ثروتهاى خدادادى، مقتضاى ربوبیت الهى بود. «ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا» ۷ - حضرت موسى(ع)، از فرعون و اطرافیانش براى به کار بستن اموال و زینتهاى فراوان خویش در مسیر گمراهى و فریب مردم، در پیشگاه خداوند به شکوه پرداخت. «و قال موسى ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا فى الحیوة الدنیا ربنا لیضلوا عن سبیلک» ۸ - ثروت و زینتهاى فراوان دنیوى در دست طاغوت و طاغوتیان، از عوامل گمراهى مردم است. «ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا ... لیضلوا عن سبیلک» ۹ - فقر و تنگدستى، زمینه ساز ترک ایمان و وارد شدن در جبهه کفر است. «ربنا لیضلوا عن سبیلک ربنا اطمس على أمولهم» ۱۰ - موسى (ع) در دعاى خود، نابودى کامل ثروتهاى فرعون و اطرافیانش را از خداوند خواستار گردید. «ربنا اطمس على أمولهم» گاهى «طموس» به چیزى نسبت داده مى شود و از آن فساد، تباهى و نابودى خود آن شىء اراده مى شود; مانند طموس قلب، یعنى فساد و تباهى قلب; طموس طریق، یعنى خراب شدن و از بین رفتن راه و گاهى از آن تباهى آثار و لوازم شىء اراده مى شود; مانند طموس نجم، یعنى زوال نور آن; طموس چشم، یعنى محور نور آن. برداشت فوق مبتنى بر استعمال اول است. ۱۱ - موسى (ع) در دعاى خود، براى جلوگیرى از گمراه شدن مردم، از خداوند درخواست کرد تا جاذبه هاى اموال فرعون و اطرافیانش را (در چشم و دل مردم) دگرگون نماید. «ربنا لیضلوا عن سبیلک ربنا اطمس على أمولهم» ۱۲ - درخواست از خداوند براى نابودى ثروتها و امکاناتى که سد راه خدا مى باشد، امرى پسندیده است. «لیضلوا عن سبیلک ربنا اطمس على أمولهم» ۱۳ - موسى (ع) در دعاى خود، براى اینکه فرعون و اطرافیانش موفق به ایمان نشوند، از خداوند درخواست کرد دلهاى آنان را سخت گردانیده و بر آن مهر بزند. «ربنا ... و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا» «شدت» به معناى صلابت و سخت شدن است و نقیض نرمى مى باشد و چون «اشدد» با «على» استعمال شده در آن معناى «طبع» و «ختم» تضمین و اشراب شده است. ۱۴ - دل، مرکز ایمان و کفر است. «و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا» ۱۵ - مردمى که خدا بر دل آنان مهر بزند، توفیق ایمان و گرایش به پیامبران، از آنان سلب خواهد شد. «و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا» «فاء» در جمله «فلا یؤمنوا» فاى سببیه است و دلالت بر سببیت ماقبل براى مابعدش مى کند; یعنى، طبع قلب سبب سلب توفیق ایمان مى شود. ۱۶ - دلْ مهرخوردگان، تنها هنگامى که با عذاب دردناک الهى رویاروى شوند، به خود آمده و ایمان خواهند آورد. «و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا حتى یروا العذاب الألیم» ۱۷ - ایمان آوردن کافران، به هنگام رویارویى با عذاب دردناک الهى، بى ثمر بوده و مورد قبول خداوند واقع نخواهد شد. «و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا حتى یروا العذاب الألیم» ۱۸ - موسى (ع) از خداوند، خواستار عذاب استیصال براى فرعون و اطرافیانش گردید. «و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا حتى یروا العذاب الألیم» برداشت فوق مبتنى بر این است که الف و لام «العذاب» - که براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب دنیوى (استیصال) باشد. در این صورت چنین بر مى آید که حضرت موسى(ع) چون به چگونگى تحقق عذاب استیصال آگاه بود، از خداوند تحقق زمینه پیدایش آن را - که عبارت از سخت شدن دل و مهر شدن آن است - درخواست کرد. ۱۹ - سخت شدن دل و مهر شدن آن، زمینه ساز وقوع عذاب استیصال است. «و اشدد على قلوبهم فلایؤمنوا حتى یروا العذاب الألیم» برداشت فوق مبتنى بر این است که الف و لام «العذاب» - که براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب دنیوى (استیصال) باشد. در این صورت روشن است که درخواست سخت شدن دل فرعون و اطرافیانش و مهر شدن آن، در واقع درخواست پیدایش زمینه عذاب استیصال بود. ۲۰ - عذاب دردناک جهنم، کیفر کافران است. «فلایؤمنوا حتى یروا العذاب الألیم» ممکن است الف و لام «العذاب» - که براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب دنیوى (استیصال) باشد و ممکن است اشاره به عذاب برزخى و یا عذاب اخروى باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است. ۲۱ - کافران در آستانه مرگ، عذاب دردناک الهى را مشاهده خواهند کرد. «فلایؤمنوا حتى یروا العذاب الألیم» برداشت فوق مبتنى بر این است که الف و لام «العذاب» - که براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب برزخى باشد.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار ثروت طاغوتیاناضلال اشراف فرعوناقرار به ربوبیتامکانات مادی اشراف فرعونامکانات مادی طاغوتیانامکانات مادی فرعونایمان ختم قلب شدگانختم قلب اشراف فرعونختم قلب فرعونخضوع در دعاسوء استفاده اشراف فرعونسوء استفاده فرعونمحاربه اشراف فرعونمحاربه فرعونمنشأ ثروت اشراف فرعونمنشأ ثروت فرعونموسی و اضلال اشراف فرعونموسی و اضلال فرعونموسی و ثروت اشراف فرعونموسی و ثروت فرعونموسی و درخواست عذاب استیصالویژگیهای زندگی اشراف فرعونکافران و نعمتهای دنیویعوامل سلب توفیقمرکز ایمانمرکز کفرایمان کافرانشکوه موسیزمینه عذاب استیصالموانع سبیل اللهکافران هنگام مرگویژگیهای فرعوناضلال فرعوندعای پسندیدهتوسل در دعاموسی و اشراف فرعونآثار عذابایمان بیثمرآثار ختم قلبایمان هنگام عذابتوسل به ربوبیت خدامحرومان از ایمانآثار فقرموسی و فرعوندعای موسیمحرومیت کافراننقش قلبزمینه کفرعذاب کافرانآداب دعاکافران در جهنمکیفر کافرانعوامل گمراهیعمل پسندیدهاهل عذابعطایای خداآثار کفرمراتب عذابآثار ربوبیت خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۰)
  • اشراف قوم فرعون، در صدد گمراه کردن انسانها از راه خدا
  • اسیب دیدن مال و مهر شدن دلهای اشراف فرعونی، خواسته موسی(علیه السلام) از خدا
  • موسی(علیه السلام)، موظّف به مقاومت در برابر اشراف فرعونی+۱ آیه
  • اشراف قوم فرعون، مورد نفرین موسی(علیه السلام)
  • بیاثری ایمان فرعون هنگام مرگ و غرق شدن+۲ آیه
  • قلب، کانون گرایش ادمی به ایمان
  • شکوه موسی(علیه السلام) از فرعون و اشراف قوم او، به سبب بهکار بستن اموال و زینتهای فراوان خویش، در جهت گمراهیو فریب مردم
  • شکوه موسی(علیه السلام) از فرعون و اشراف قوم او، به سبب بهکار بستن اموال و زینتهای فراوان خویش، در جهت گمراهیو فریب مردم
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • فرعون و اطرافیانش، دارای زینتهای خدادادی در زندگی دنیا
  • سخت شدن قلب و مهر شدن ان، مانع توفیق و گرایش ادمی به ایمان
  • توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امری مطلوب در اداب دعا+۱ آیه
  • جواز لعن و نفرین بر گمراه کنندگان مردم از راه خدا
  • ربوبیّت الهی، مقتضی اجابت دعا و پذیرش درخواست بندگان+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۴ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی ارایه شکواییه، به درگاه او+۳ آیه
  • بهره مندی برخی انسانها از ثروتها و اموال خدادادی، مقتضای ربوبیّت او
  • یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او+۳ آیه
  • خداوند، عطاکننده زیورالات و ثروت به فرعونیان
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۳ آیه
  • نابودی اموال فرعون و اطرافیان او، دعای موسی و هارون(علیهما السلام) به درگاه ربوبی، برای وادار شدن انان به ایمان+۱ آیه
  • سخت شدن و مهر خوردن دل فرعون و اطرافیان وی، از دعاهای موسی و هارون(علیهما السلام)، به جهت ایمان نیاوردن انان+۱ آیه
  • اجابت دعای موسی و هارون(علیهما السلام)، علیه فرعون و اطرافیانش+۱ آیه
  • اجابت دعا و خواسته های موسی و هارون(علیهما السلام) از سوی خداوند، مقتضی پایداری و استقامت، در مبارزه با فرعون و اطرافیان وی+۱ آیه
  • برخورداری فرعون و اطرافیان و اشراف قومش، از امکانات فراوان دنیایی
  • برخورداری طاغوتیان، از امکانات مادّی، زمینه گمراهی مردم
  • برخورداری فرعون و اطرافیانش، از نعمتهای دنیا
  • برخورداری فرعون و اطرافیانش، از نعمتهای دنیا
  • برخورداری فرعون و اطرافیانش از رفاه و امکانات دنیوی، زمینه ساز گمراه کردن مردم از راه خدا
  • رفاه فرعون و اشراف دربار وی، زمینه ساز فرود امدن عذاب الهی و هلاکت انان+۱ آیه
  • نفرین موسی(علیه السلام) برای از بین رفتن امکانات رفاهی فرعون و اجابت دعای ان حضرت+۱ آیه
  • برخورداری فرعونیان از اسباب اسایش+۶ آیه
  • تاسّف و پشیمانی مرفّهان، پس از احساس عذاب و هلاکت خویش+۱ آیه
  • برخورداری از مال و ثروت، نشانه رفاه انسانها+۱ آیه
  • عذاب دردناک جهنّم، کیفر گمراه کنندگانِ از سبیل الله
  • ثروتها و امکانات در دست فرعون و اطرافیانش، از عوامل گمراهی مردم از سبیل الله
  • دین خداوند، از موارد سبیل الله
  • شکوه موسی(علیه السلام) به درگاه خداوند، از دادن امکانات مالی به فرعون و درباریان اشراف او
  • ربوبیّت خدا، مقتضای ارایه شکواییّه به درگاه او+۳ آیه
  • استفاده فرعون و فرعونیان از ثروت و امکانات عظیم مالی خود، در جهت مبارزه با دین خدا و گمراه کردن مردم
  • نابودی اموال فرعون و فرعونیان، کیفر اضلال ایشان+۱ آیه
  • نفرین بر گمراه کنندگان جامعه، پس از ناامیدی از هدایت انها، امری پسندیده و روا+۳ آیه
  • زینتهای فراوان دنیایی، از عوامل گمراهی مردم
  • مال و ثروت، زمینه گمراهی و اغواگری+۲ آیه
  • دردناک بودن، از اوصاف عذاب+۱ آیه
  • اظهار ایمان به هنگام مشاهده عذاب و اثر نداشتن ان+۴ آیه
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
  • استفاده فرعون از زینتها و امکانات عطا شده به او، در جهت گمراهی و فریب مردم
  • فرعون و اطرافیانش، دارای زینتهای خدادادی در زندگی دنیا
  • امکانات فرعون، وسیله ای برای گمراه کردن مردم
  • ختم شدن قلب فرعون به دعای موسی و هارون(علیهما السلام) زمینه سلب توفیق ایمان از وی+۱ آیه
  • فرعون، دارای زینتهای خدادادی در زندگی دنیا
  • جهل و نادانی فرعون، نسبت به راه انتخاب شده خویش+۱ آیه
  • نفرین موسی(علیه السلام) برای از بین رفتن امکانات رفاهی فرعون
  • برخورداری فرعون و اطرافیانش از زندگی اشرافی و زینتهای خیره کننده و امکانات اقتصادی عظیم
  • فرعون، حاکمی گمراه و گمراهگر
  • فرعون، از زمره کفرپیشگان
  • بی اثری ایمان فرعون، هنگام مرگ و غرق شدن+۲ آیه
  • فرعون، برخوردار از اموال و امکانات فراوان
  • استفاده فرعون از مال و ثروتهای خود، در جهت مبارزه با موسی(علیه السلام)و گمراه کردن بندگان خداوند
  • نابودی اموال فرعون، خواسته موسی(علیه السلام) از خداوند
  • گرفتاری فرعونیان به قساوت قلب، از نفرینهای موسی(علیه السلام)
  • قساوت قلب زمینه ساز کیفر و عذاب الهی
  • ختم قلب، مانع درک ایات الهی و ایمان به انها
  • سخت شدن و قساوت قلب فرعون گمراهگر، در پی نفرین موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • سخت شدن و قساوت قلب فرعونیان اغواگر، در پی نفرین موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • قلب، کانون و جایگاه ایمان و ازدیاد ان
  • قلب ادمی، جایگاه ایمان و کفر
  • فرعون، از زمره کفرپیشگان
  • فرعونیان، از زمره کافران
  • جواز لعن و نفرین بر گمراهکنندگان مردم از راه خدا
  • ثروت و زینتهای دنیایی در دست اشراف فرعون، موجب گمراهی مردم زمان خویش
  • ثروتاندوزی و زینتهای فراوان دنیایی فرعون و فرعونیان، عامل گمراهی مردم زمان خود
  • برخورداری فرعون و اطرافیان وی از زینتها و اموال خیرهکننده
  • اموال و زینتهای فراوان فرعون و اطرافیان وی، عامل گمراهی مردم زمانش
  • موسی علیه السلام خواستار دگرگونی در جاذبههای اموال فرعون از خداوند، برای جلوگیری از گمراه شدن مردم
  • موسی علیه السلام خواستار نابودی کامل ثروتهای فرعون و اطرافیان وی از خداوند، در دعاهای خویش
  • ثروتها و زیورالات فرعون و اطرافیان وی، از جانب خداوند
  • بهرهمندی فرعون و فرعونیان، از ثروتهای خدادادی، مقتضای ربوبیّت خدا
  • گمراهی مردم به وسیله مترفان، عامل عذاب و هلاکت انان
  • مترفان، گمراهکننده مردم از مسیر خداوند
  • گمراهی مردم از سوی مترفان، عامل عذاب و هلاکت انان
  • فرعونیان، مردمانی مترف و برخوردار از امکانات مادّی+۶ آیه
  • مُؤتی/ اسماوصفات+۱ آیه
  • دعا و نفرین موسی علیه السلام مبنی بر نابودی اموال و سختدلی فرعونیان به دلیل گمراه ساختن انسانها از راه خدا و خودداری از ایمان
  • سخت شدن دل و ختم قلب فرعونیان، خواسته موسی علیه السلام از خدا و اجابت ان از سوی او+۱ آیه
  • تباهی و نابودی اموال فرعونیان، خواسته موسی علیه السلام از خدا و اجابت ان از سوی او+۱ آیه
  • شکوه موسی علیه السلام در پیشگاه خدا، از اعطای امکانات مالی به فرعون و درباریان اشراف او
  • پرهیز از راه و رسم جاهلان، فرمان خدا به موسی علیه السلام و هارون علیه السلام+۱ آیه
  • شکوه موسی علیه السلام از فرعون و اشراف قوم او، به سبب صرف کردن اموال و زینتهای فراوان خویش برای گمراهی مردم و جلوگیری از دعوت وی
  • نابودی اموال و ابتلای به سنگدلی و قساوت قلب، از نفرینهای موسی علیه السلام علیه فرعونیان
  • نفرین موسی علیه السلام مبنی بر نابودی اموال و قساوت قلب فرعونیان و اجابت ان از جانب خدا+۱ آیه
  • امکانات و نعمتهای خدادادی، مقدمه عذاب برای برخی افراد و گروهها+۱ آیه
  • تباهی اموال و بهره نبردن از انها، پیامد نفرین موسی علیه السلام علیه فرعونیان+۶ آیه
  • گرفتاری فرعونیان به قساوت و سنگدلی، در پی نفرین موسی علیه السلام و هارون علیه السلام+۱ آیه
  • جواز نفرین بر اغواگران و گمراهگران
  • اغواگری و گمراهگری، موجب نفرین+۲ آیه
  • نفرین موسی و هارون علیهما السلام مبنی بر نابودی اموال فرعونیان به سبب گمراه کردن مردم به وسیله انها+۱ آیه
  • نفرین موسی و هارون علیهما السلام بر فرعون و اشراف قوم فرعون، مبنی بر قساوت پیدا کردن و ختم قلب انان
  • اجابت نفرین موسی و هارون علیهما السلام علیه فرعونیان با نابودی انان+۵ آیه
واژه‌ها