تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ (101) فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلاَّ مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (102) ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا کَذلِکَ حَقًّا عَلَيْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنِينَ (103)
ترجمه
بگو بنگريد چه موجوداتى است در آسمانها و زمين و کفايت نميکند آيتها و بيم دهندگان گروهى را که ايمان نميآورند
پس آيا انتظار ميبرند مگر مانند روزهاى کسانيرا که گذشتند پيش از آنها بگو پس منتظر باشيد همانا من با شما از منتظرانم
پس نجات ميدهيم پيغمبرانمان و کسانيرا که ايمان آوردند همچنين با آنکه حقّ است بر ما نجات ميدهيم گروند گانرا.
تفسير
خداوند رحيم بمقتضاى رحمت و اتمام حجّت اوّلا امر فرموده به پيغمبر خود که مردم را امر فرمايد به نظر و فکر در مخلوقات و مصنوعات عجيبه خود در آسمانها و زمين که تمامى دلالت بر وجود صانع عالم قادر دارند و ثانيا اخبار فرموده است از کفايت ننمودن آيات سماويّه و ارضيّه و دعوت انبياء و اولياء و وعد و وعيد ايشان براى هدايت کسانيکه ديده بصيرت آنها بعلّت تعصّب و عناد و عدم توجّه به آيات و مواعظ الهيّه کور شده و ايمان نميآورند و ثالثا تهديد فرموده است آنها را بآنکه بايد منتظر روزهاى سياهى مانند روزهاى سياه پيشينيان خودشان از قبيل قوم نوح و عاد و ثمود باشند چنانچه منهم منتظر چنين روزى براى آنها هستم زيرا استحقاق دارند و رابعا اخبار فرموده است از نجات انبياء و اهل ايمان از اقوام ايشان در هر عصرى بعد از هلاک کفار براى عبرت و تنبّه آنها خامسا تشبيه فرموده است حال اين امّت را به امم سابقه با تصريح بآنکه ثابت و محقّق شده است در علم الهى نجات اهل ايمان از اين امّت که معتقد به توحيد و نبوّت و امامتند با اشاره بآنکه ملاک نجات ايمان است و بس پس بايد مؤمن بود نه مشرک و منافق و مخالف بنابراين کلمه مادر ما تغن نافيه و کلمه هل براى استفهام انکارى است يعنى نبايد منتظر باشند مگر چنين ايّامى را و ثمّ ننجّى عطف است بر اخبار از هلاک کفّار که مستفاد از آيه قبل است گويا فرموده نهلکهم ثمّ ننجّى و حقّا علينا جمله معترضه است بين کذالک و عامل آن که ننجّى است يعنى کذالک ننجى المؤمنين حقّ حقّا علينا عيّاشى از حضرت رضا عليه السّلام نقل نموده که
جلد 3 صفحه 54
انتظار فرج آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى مؤمن فرج است خدا فرموده منتظر باشيد منهم با شما از منتظرانم و در کافى و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد از آيات در اين آيه ائمّه اطهار و مراد از نذر انبياء عظامند و در مجمع و عيّاشى از آنحضرت نقل نموده که چرا شهادت نميدهيد بر کسيکه بميرد از شما با آنکه معترف بولايت ما باشد که از اهل بهشت است با آنکه خداوند در اين آيه فرموده حقّ است بر ما که نجات دهيم اهل ايمان را.