تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِي‌ءَ بِهِمْ وَ ضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً وَ قالَ هذا يَوْمٌ عَصِيبٌ (77) وَ جاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَ مِنْ قَبْلُ کانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ قالَ يا قَوْمِ هؤُلاءِ بَناتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَکُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَ لَيْسَ مِنْکُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ (78) قالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ ما لَنا فِي بَناتِکَ مِنْ حَقٍّ وَ إِنَّکَ لَتَعْلَمُ ما نُرِيدُ (79) قالَ لَوْ أَنَّ لِي بِکُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُکْنٍ شَدِيدٍ (80) قالُوا يا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّکَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْکَ فَأَسْرِ بِأَهْلِکَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَ لا يَلْتَفِتْ مِنْکُمْ أَحَدٌ إِلاَّ امْرَأَتَکَ إِنَّهُ مُصِيبُها ما أَصابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ (81)
فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَ أَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ (82) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّکَ وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (83)
ترجمه
و چون آمدند فرستادگان ما لوط را بدش آمد از آمدن آنها و تنک شد بورودشان دلش و گفت اين روزى است سخت
و آمدند او را قومش با آنکه بشتاب سوق داده ميشدند بسوى او و از پيش بودند که ميکردند کارهاى بد را گفت اى قوم من اينها دختران منند آنها پاکيزه‌ترند براى شما پس بترسيد از خدا و خجل منمائيد مرا در نزد مهمانهايم آيا نيست از شما مردى هدايت يافته
گفتند بتحقيق دانستى که نيست ما را در دختران تو هيچ حاجتى و همانا تو هر آينه ميدانى چيزيرا که ميخواهيم
گفت کاش بودى مرا بشما توانائى يا پناه بردم بسوى پشتيبانى محکم
گفتند اى لوط همانا ما فرستادگان پروردگار توئيم هرگز نميرسند بسوى تو پس شبانه ببر خانواده خود را در تاريکى شب و نبايد که تخلّف نمايد از شما يکنفر مگر زنت همانا وارد شونده است او را آنچه وارد شود بآنها همانا وعده گاه آنها صبح است آيا نيست صبح نزديک
پس چون آمد فرمان ما نموديم زير و زبر آن زمين را و بارانديم بر آن سنگهائى از گل سنگ شده مرتّب شده
که نشان کرده شده بود نزد پروردگارت و نيست آن از ستمکاران دور.
تفسير
همان چهار ملک مقرّب که خدمت حضرت ابراهيم رسيدند و عرضه داشتند ما مأمور نزول عذاب بر قوم لوطيم و شرح آن گذشت بر حسب وعده وارد بر حضرت لوط شدند بصورت جوانان معمّم زيبا و چون آنحضرت در ميان قومى زندگانى ميکرد که مبتلا بعمل ناشايسته لواط شده بودند بطوريکه هر جوانيکه از آبادى آنها عبور مينمود او را ميگرفتند و اين عمل ناشايسته را با او انجام ميدادند ترسيد مبادا از ورود آنها مطّلع شوند و بخواهند اين عمل را در خانه او با مهمانها مرتکب شوند و از اين جهت بسيار ملول و غمناک شد بطوريکه عرصه بر او تنک گرديد و بى‌اختيار گفت اين روز سخت ناگوارى است که براى ما پيش آمده و عمده جهت خوف و حزن آنحضرت اين بود که زوجه او هم با قومش همدست
جلد 3 صفحه 99
بود و احتمال ميداد آنها را بر اين امر آگاه نمايد از قضا نظر او صائب بود و آنزن قوم را خبر نمود که چهار جوان در نهايت حسن و جمال و خوبى و اعتدال بر لوط وارد شده‌اند که در عمرم مانند آنها نديده‌ام و قوم بعجله و شتاب بطوريکه بر يکديگر سبقت ميگرفتند و گويا بعضى از آنها بعض ديگر را سوق ميدادند روى بخانه لوط آوردند و اين براى آن بود که آنها معتاد باين عمل قبيح و ساير معاصى شده بودند و قبح آن از نظرشان رفته بود و بهيچ وجه از منع لوط ممتنع نشدند و با کمال بى‌شرمى در خانه را شکسته وارد شدند در اين موقع حضرت لوط از فرط وحشت و از باب اضطرار بآنها گفت اى قوم من اين دختران من پاکيزه‌ترند براى شما چون دو نفر از رؤساء آنها قبلا از دو دختر حضرت خواستگارى کرده بودند و او براى سوء اعمال آندو اجابت نفرموده بود خواست باين اظهار آن دو را اجابت فرمايد و سايرين را متوجّه بحال اضطرار خود نمايد شايد آندو رئيس ديگران را منصرف نمايند يا آنها خودشان بحضرت ترحّم کنند و متعرّض مهمانهاى او نشوند لذا تعقيب فرمود اين اظهار را بآنکه از خدا بترسيد و مرا مفتضح و رسوا از جهت مهمانهايم ننمائيد يا نزد آنها شرمنده نسازيد چون صيغه لا تخزون اگر مأخوذ از خزى باشد بمعنى فضاحت و رسوائى است و اگر مأخوذ از خزاية باشد بمعنى شرم و حيا است و پس از اين تمنّا باز از بيچارگى بخود آنها متوسل شد باين بيان که آيا يکنفر مرد صالح با رشد و کفايت و قابليّتى در ميان شما نيست که از حقّ من دفاع نمايد و آنها در جواب گفتند تو ميدانى ما بدختران تو کارى نداريم و مقصود ما پسر است و حضرت آرزو فرمود که قوّه‌اى داشته باشد و از آنها دفاع نمايد شخصا يا پناه و ملجأ و ملاذى براى او باشد که بآن وسيله ايمن از شرّ آنها شود در اين هنگام ملائکه عرضه داشتند ما رسولان پروردگار توايم و براى نزول عذاب بر اينها آمده‌ايم مطمئن باش هرگز اينها دست بر تو پيدا نمى‌کنند شبانه خانواده خود را در تاريکى از اين آبادى خارج نما و کسى از شما باقى نماند چون اين زمين بايد واژگون شود و اهلش فانى گردند يا کسى از شما پشت سر خود را نگاه نکند مبادا عذاب را مشاهده کند و بحال آنها رقت نمايد مگر زوجه تو که چون از جنس آنها است بايد باقى بماند و با عذاب آنها شريک باشد و بنابر احتمال اوّل لا يلتفت بمعناى
جلد 3 صفحه 100
لا يتخلف است و بنظر حقير محتمل است مراد آن باشد که نبايد کسى از شما متوجّه بحال آنها شود و ترحّم نمايد چون بعمل خودشان مستحقّ اين عقوبت شده‌اند در اين موقع حضرت لوط از ملائکه سؤال نمود که موعد هلاک آنها چه وقت است گفتند صبح حضرت فرمود خوب است زودتر باشد چون خيلى از عمليّات آنها متأثر شده بود گفتند آيا نيست صبح نزديک و چون موعد مقرّر رسيد جبرئيل بال خود را بزير آنزمين برد و بلند نمود بجانب آسمان و وارونه نمود و در اين حال باران سجيل هم باريدن گرفت که کسانيکه در اطراف و جوانب آن اراضى بودند از آنها هم هلاک شدند و آنسنگ سجّيل از ستمکاران اين امّت عموما و اهل عمل لواط خصوصا دور نيست بلکه نزديک است چنانچه از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده است که مراد ظالمين اين امّتند و در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که مراد ستم کاران اين امّتند اگر اهل عمل قوم لوط باشند و در چند روايت از حضرت صادق عليه السّلام اين معنى تأکيد شده نسبت بکسانيکه اصرار باين عمل دارند که بايد حتما معذّب باين عذاب شوند و کسى نه بيند آنانرا و عيّاشى از امام صادق عليه السّلام بعد از نقل ورود آن چهار ملک بر حضرت ابراهيم عليه السّلام و شمّه‌اى از قضاياى مشروحه در آيات سابقه در ذيل آنقصه نقل نموده که حضرت ابراهيم عليه السّلام از آنها سؤال نمود براى چه آمديد گفتند براى هلاک قوم لوط فرمود اگر در ميان آنها يکصد نفر مؤمن باشد آنها را هلاک ميکنيد جبرئيل عرض کرد خير فرمود اگر پنجاه نفر باشد عرض کرد خير فرمود اگر سى نفر باشند عرض کرد خير فرمود اگر بيست مؤمن باشد عرض کرد خير فرمود اگر ده نفر باشد عرض کرد خير فرمود اگر پنج نفر باشد عرض کرد خير فرمود اگر يکنفر باشد عرض کرد خير فرمود لوط در ميان آنها است جبرئيل عرض کرد ما ميدانيم چند نفر مؤمن در ميان آنها هستند لوط و خانواده او را نجات ميدهيم مگر زنش را که بايد بماند و معذّب شود و اين مجادله حضرت ابراهيم با ملائکه بود که در آن آيات اشاره شد و آنها نزد لوط آمدند در حاليکه او در کنار مزرعه خود که نزديک شهر بود واقف بود سلام کردند و جواب شنيدند و حضرت از هيئت آنها خوشش آمد و تعارف بمنزل نمود ولى بعد از قبول آنها پشيمان شد و با خود گفت اگر قوم متعرّض ايشان شوند چه خواهم کرد لذا بآنها
جلد 3 صفحه 101
فرمود در ميان مردمان شرورى خواهيد آمد جبرئيل برفقاى خود گفت تعجيل در هلاکت قوم نکنيم تا لوط سه مرتبه شهادت ببدى آنها بدهد اين يکمرتبه قدرى که راه رفتند لوط رو بآنها نمود و گفت شما نزد کسانيکه از اشرارند ميرويد جبرئيل گفت ايندو مرتبه باز رفتند تا بآبادى رسيدند و لوط همان مقاله را تکرار نمود و جبرئيل گفت اين سه مرتبه بعد داخل منزل شدند زن لوط جوانهاى خوش صورتى را ديد بالاى بام رفت و دست بر دست زد قوم نشنيدند لذا دود کرد و چون قوم دود را ديدند رو بخانه لوط آوردند و زن او آنها را استقبال نمود و قضاياى مشروحه در بيان اين آيات که قبلا ذکر شد روى داد و آنها در اثر اشاره جبرئيل بانگشت کور شدند و لوط و اهلش جز زن نا اهلش شبانه از شهر بيرون رفتند و عذاب بکيفيّت مرقومه نازل گرديد و در چند روايت تصريح شده که دعوت حضرت لوط آنها را بدخترهايش از راه حلال بود نه حرام و معلوم است که آنهم از باب اضطرار و اسکات آنها بوده است چنانچه اشاره شد و شمّه‌اى از اين قصّه در سوره اعراف گذشت ..