رِزْق

تکرارها: ۱۲

«رزق» در لغت به معنای بخشش مستمر و متداوم است، اعم از مادّی یا معنوی، بنابراین، هر گونه بهره ای را که خداوند نصیب بندگان می کند، از مواد غذایی، مسکن و پوشاک، و یا علم و عقل و فهم و ایمان و اخلاص، به همه اینها «رزق» گفته می شود، و آنها که مفهوم این کلمه را محدود به جنبه های مادی می کنند، توجّه دقیق به موارد استعمال آن ندارند، و از آنجا که بخشنده تمام مواهب در حقیقت خدا است، «رازق» و «رزّاق» به معنای حقیقی، تنها بر او اطلاق می شود. === قاموس قرآن === روزی. [بقره:60]. راغب گوید: رزق گاهی به عطاء دائمی اطلاق می‏شود خواه دنیوی باشد یا اخروی و گاهی به نصیب و بهره و گاهی به غذائی که وارد جوف می‏شود گویند: شاه رزق لشکر را داد و دانش روزی من شده. طبرسی ذیل آیه 3 بقره رزق را عطای دائمی گفته و گوید آن نقیض حرمان است. صحاح آن را عطا و آن چه از آن نفع بده می‏شود معنی کرده و گوید و گاهی بباران رزق اطلاق می‏شود. خلاصه آن که رزق عطائی است که از آن منتفع می‏شوند خواه طعام باشد یا علم و یا غیر آن. در قرآن مجید گذشته از معنای مشهور به نبوّت و علم رزق گفته شده نحو [هود:88]. و ایضاً به باران نحو [غافر:13]. و گاهی فقط به خوراک اطلاق شده مثل [بقره:233]. چنان که می‏بینیم کسورات را از رزق جدا کرده است. رازق تمام مخلوق اوّلا و بالذّات خداوند است چنان که فرموده [ذاریات:58]. مقدّم شدن «هو» دلیل حصر است و ایضاً فرموده [هود:6]. وانگهی چون آفریننده هر چیز خداست قهر" رازق همه مخلوق اوست و رازق از اسماء حسنی است که مخصوص خدا می‏باشد و اگر به غیر از خدا اطلاق شود بالعرض و بواسطه است مثل [نساء:5]. ایضاً [نساء:8]. ایضاً از جمله «هُوَ خَیْرُ الرَّازقینَ» که در سوره‏های حج:58، مؤمنون:72، سباء:39 و از جمله [مائده:114]. نیز این مطلب روشن می‏شود که خدا رازقان را بسیار شمرده و خود را بهترین آنها خوانده است. تشریح قرآن توسعه و تنگی روزی در دست خداست [اسراء:30]. از ذیل آیه بدست می‏آید که قبض و بسط روی عللی است و جزافی نیست که خدا ببندگان دانا و به صلاح آنها عالم است [رعد:26]. همچنین است آیات قصص:82، عنکبوت:62، سباء:36، زمر:52 و غیره. همین طور است آیه [نحل:71]. تأثیر تلاش انسان و وارد شدن از راههای صحیح را در کثرت روزی نمی شود بی تأثیر دانست ولی جزء العلة و یا از آن هم کمتر است. آنکه یک لیوان آب از شیر لوله کشی شهر پر می‏کند نمی‏توان بگویید من در این کار مستقلّم زیرا آن شیر به لوله و آن به لوله بزرگ و آن به تصفیه خانمه و آن به کانال و آن به رود خانه و آن به کوه متّصل است باران و برف به وسیله ابرها به کوه می‏بارند و دریاها به وسیله حرارت افتاب تبخیر می‏شوند پس پر کردن یک لیوان آب متصل به خورشید است چطور میشود گفت این کار را من انجام دادم بلکه باید گفت خدا شرایط را جور آورده و من در برداشت آب جزءالعلّه بوده‏ام. همچنین است در هر کار میلیونها شرائط و مقدّمات لازم است که جور کردن همه آنها در اختیار بشر نیست لذا قبض و بسط در دست خدا است گر چه کار و تلاش بشر نیز بی‏تأثیر نیست‏[زخرف:32] روشن می‏شود. * [بقره :25].آیه درباره بهشت است که جون میوه‏ای به دست آنها برسد گویند این همان است که در دنیا به ما داده شد توضیح اینکه ما مثلاً وقتی اناری می‏خوریم در وجود ما مبدّل به مادّه می‏شود و اگر بعد از آن دو رکعت نماز بخوانیم همان ماده مبدّل بهنیرو شده به صورت نماز از وجود ما خارج می‏شود و حقیقت نماز جز مقداری نیرو نیست که در اثز ذکر و حرکت از بدن ما می‏ریزد. این نیرو روز قیامت مجسّم شده و به اناره بهشتی مبدّل می‏گردد و تحویل انسان می‏شود و انسان چون آن را دید گوید: این همان میوه است که در دنیا داشتم و چون میوه بهشتی دائمی و بهتر از میوه دنیا است لذا بعد از «هذَا الَّذی رُزِقنا مِن قَبلُ وَ اُتُوابِهِ مُتَشابِهاً» آمده است یعنی در عین آن که هر دو یکی‏اند متشابه‏اند که میوه بهشتی بهتر از میوه دنیا است. * [نحل:71]. بنظر می‏آیدکه ضمیره فیه به «رزق» راجع است یعنی مفضل و مفضل علیهم در روزی برابراند و ظاهر آیه آن است که به همه خدا روزی می‏دهد بعضی را به واسطه استقلال و حرّیت و وسائلی که دارند و بعضی را که غلامان و غیر هم باشند به واسطه اربابان و پدران. لذا پدران و اربابان حق ندارند بگویند: ما به غلامان و فرزندان روزی می‏دهیم بلکه رازق همه خدا است و این که روزی آنها به واسطه بزرگان است این فضیلتی است برای مولی هاو پدران مثلاً. بعضی‏ها گفته‏اند اگر مراد آن باشد که همه در روزی برابراند این نقض صدر آیه است که فرموده «وَاللَّهُ فَضَّل بَعضُکُم عَلی بغضٍ» ولی واسطه بودن آنها در اثبات فضیلت کافی است. بعضی از بزرگان فرموده مراد آن است که: خدا بعضی را در روزی بربعضی برتری داده و برتران حاضر نیستند روزی خود را به دیگران بدهند تا همه با هم مساوی باشند و آنها مساوی نیستند بلکه فضیلت در رزق مخصوص به آنهاست آیا نعمت خدا را انکار می‏کنند؟! نا گفته نماند فهم این معنی از آیه بسیار مشکل است و مشکل‏تر از آن فهم «فیه سواء» است که میگوئیم یعنی مساوی نیستند [شوری:27]. در المیزان می‏گوید: چون خاصیت وسعت مال تکبر و خود پسندی و طغیان است چنانکه فرموده «اِنَّ الاِنسانَ لَیَطغی‏ اَن رَاهُ استَغنی‏» لذا اگر خدا همه را سیر می‏کرد ستم می‏کردند علی هذا خدا استحقاق هر شخص را می‏داند و رزق را به اندازه نازل می‏کند. نگارنده فکر می‏کنم مراد آن است که اگر خداوند به همه روزی را بسط می‏کرد همه دارا و غنی می‏شدند، و در اثر رفع احتیاج، امتیازات و قوی و ضعیف بودن از بین می‏رفت و مردم در اثر ثروت تجاوز شده و از یکدیگر تمکین نمی‏کردند و جوامع بشری متلاشی می‏گردید.ولی حکمت بالغه اقتضاء می‏کند که بسط در کار نباشد و مردم یکدیگر را در کار تسخیر کنند چنانکه فرموده [زخرف:32]. آری استعدادات بشری مختلف است هر یک کاری پیش گرفته و همه به یکدیگر مسخراند تا کار زندگی پیشرفت کند. مراد از آیه آن نیست که خداوند خواسته مردم گرسنه شوند بلکه غرض آن است که خدا خواسته مردم در کارهای دنیادر اثر احتیاج به وسائل به یکدیگر محتاج باشند و در این باره طغیان نکنند. * [ذاریات:22]. گفته‏اند مراد از رزق باران است و باران را رزق گفته‏اند که سبب رزق است و گفتهاند در آن مضاف مقدّر است یعنی «فی السماء سبب رزقکم» گفته‏اند: مراد اسباب رزق است که کواکب و اختلاف فصول و پی در پی بودن شب و روز و تقدیر آن «اسباب رزقکم» است. و گفته‏اند: تقدیر ارزاق در سماء است و یا این که ارزاق در لوح محفوظ نوشته شده است و گفته‏اند: مراد از «وَ ما تُوعَدُونَ» بهشت است و گفتهاند بهشت و آتش ویا ثواب و عقاب است هیچ یک از این اقوال برای من قانع کننده نیست خود نیز چیزی که آرام کننده وجدان باشد نمی‏دانم. در بعضی آیات هست که خدا به شما از آسمان و زمین روزی می‏دهد نحو [یونس:31] همچنین است آیه 62 نمل، 24 سباء،3 فاطر. با ملاحظه این آیات و آیه ما نحن فیه می‏شود بدست آورد که مراد عوامل آسمانی و زمین و مواد آنهاست که مبدل برزق می‏شوند و آنها مواد اولیه رزق هستند. * [واقعة:81-82]. گویند مراد از رزق نصیب آنهاست از خیر یعنی نصیب خود را از خیری که باید از قرآن بردارید تکذیب آن قرار می‏دهید و تکذیب را جای خیر و فایده می‏گذارید و گویند مراد از رزق قرآن است یعنی تکذیب را به عوض این قرآن می‏گیرید. و گویند کلمه شکر از آن محذوف است یعنی «و تجعلون شکر رزقکم انکم تکّذبون» قول اول بهتر بنظر میرسد و اللّه اعلم.
۰۱۲۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۰سال ۳: ۱سال ۴: ۱سال ۵: ۰سال ۶: ۰سال ۷: ۱سال ۸: ۱سال ۹: ۰سال ۱۰: ۱سال ۱۱: ۱سال ۱۲: ۰سال ۱۳: ۱سال ۱۴: ۱سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۲سال ۱۷: ۲سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۰سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
بقره · ۶۰

وَ إِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْناً قَدْ عَلِمَ كُلُ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَ اشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَ لاَ تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

و (به یاد آورید) زمانی را که موسی برای قوم خویش، آب طلبید، به او دستور دادیم: «عصای خود را بر آن سنگ مخصوص بزن!» ناگاه دوازده چشمه آب از آن جوشید؛ آن‌گونه که هر یک (از طوایف دوازده‌گانه بنی اسرائیل)، چشمه مخصوص خود را می‌شناختند! (و گفتیم:) «از روزیهای الهی بخورید و بیاشامید! و در زمین فساد نکنید!»

انفال · ۴

أُولٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

(آری،) مؤمنان حقیقی آنها هستند؛ برای آنان درجاتی (مهم) نزد پروردگارشان است؛ و برای آنها، آمرزش و روزی بی‌نقص و عیب است.

انفال · ۷۴

وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

و آنها که ایمان آوردند و هجرت نمودند و در راه خدا جهاد کردند، و آنها که پناه دادند و یاری نمودند، آنان مؤمنان حقیقی‌اند؛ برای آنها، آمرزش (و رحمت خدا) و روزی شایسته‌ای است.

یونس · ۵۹

قُلْ أَ رَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَاماً وَ حَلاَلاً قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ

بگو: «آیا روزیهایی را که خداوند بر شما نازل کرده دیده‌اید، که بعضی از آن را حلال، و بعضی را حرام نموده‌اید؟!» بگو: «آیا خداوند به شما اجازه داده، یا بر خدا افترا می بندید (و از پیش خود، حلال و حرام می‌کنید؟!)»

طه · ۱۳۱

وَ لاَ تَمُدَّنَ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَى

و هرگز چشمان خود را به نعمتهای مادّی، که به گروه‌هایی از آنان داده‌ایم، میفکن! اینها شکوفه‌های زندگی دنیاست؛ تا آنان را در آن بیازماییم؛ و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است!

حج · ۵۰

فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

آنها که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، آمرزش و روزی پر ارزشی برای آنهاست!

نور · ۲۶

الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَ الْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَ الطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَ الطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولٰئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

زنان ناپاک از آن مردان ناپاکند، و مردان ناپاک نیز به زنان ناپاک تعلّق دارند؛ و زنان پاک از آن مردان پاک، و مردان پاک از آن زنان پاکند! اینان از نسبتهای ناروایی که (ناپاکان) به آنان می‌دهند مبرّا هستند؛ و برای آنان آمرزش (الهی) و روزی پرارزشی است!

سبأ · ۴

لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولٰئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند پاداش دهد؛ برای آنان مغفرت و روزی پرارزشی است!

سبأ · ۱۵

لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتَانِ عَنْ يَمِينٍ وَ شِمَالٍ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌ غَفُورٌ

برای قوم «سبا» در محل سکونتشان نشانه‌ای (از قدرت الهی) بود: دو باغ (بزرگ و گسترده) از راست و چپ (رودخانه عظیم با میوه‌های فراوان؛ و به آنها گفتیم:) از روزی پروردگارتان بخورید و شکر او را بجا آورید؛ شهری است پاک و پاکیزه، و پروردگاری آمرزنده (و مهربان)!

صافات · ۴۱

أُولٰئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ

برای آنان [= بندگان مخلص‌] روزی معیّن و ویژه‌ای است،

جاثیه · ۵

وَ اخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ تَصْرِيفِ الرِّيَاحِ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

و نیز در آمد و شد شب و روز، و رزق (و بارانی) که خداوند از آسمان نازل کرده و بوسیله آن زمین را بعد از مردنش حیات بخشیده و همچنین در وزش بادها، نشانه‌های روشنی است برای گروهی که اهل تفکّرند!

ذاریات · ۵۷

مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَ مَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ

هرگز از آنها روزی نمی‌خواهم، و نمی‌خواهم مرا اطعام کنند!