سوره اسراء(الإسراء)، آیه ۲ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۸۲
وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلَّا تَتَّخِذُوا مِن دُونِي وَكِيلًا
ما به موسی کتاب آسمانی دادیم؛ و آن را وسیله هدایت بنی اسرائیل ساختیم؛ (و گفتیم:) غیر ما را تکیهگاه خود قرار ندهید!
معنی کلمات و عبارات
«هُدیً»: هدایت. راهنما. «أَلاّ تَتَّخِذُوا»: فعلی پیش از آن محذوف است و تقدیر چنین است: قُلْنَا لَهُمْ لا تَتَّخِذُوا. در این صورت حرف (أَنْ) زائد است. یا این که به معنی (أَیْ) تفسیریّه است و تقدیر چنین میشود: أَیْ لا تَتَّخِذُوا. میتوان حرف جرّ را نیز مقدّر دانست. بِألاّ تَتَّخِذُوا. «مِن دُونِی»: به غیر از من. به جای من.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- خداوند به «موسى(ع)» کتاب آسمانى (تورات) اعطا کرد تا بنى اسرائیل به وسیله آن هدایت شوند. «و ءاتینا موسى الکتب و جعلنه هدًى لبنى إسرءیل»
۲- بنى اسرائیل، مخاطبان اصلى دعوت موسى(ع) و هدایت آنان، مهم ترین هدف و وظیفه آن حضرت «و ءاتینا موسى الکتب و جعلنه هدًى لبنى إسرءیل»
از مجموع آیات مربوط به حضرت موسى(ع) برمى آید که دعوت ایشان، دعوتى فراگیر بوده است و ذکر بنى اسرائیل در این آیه، مى تواند براى این باشد که آنان مخاطبان اصلى دعوت بودند.
۳- موسى(ع) از پیامبران داراى شریعت بود. «و ءاتینا موسى الکتب»
اعطاى کتاب مستقل به موسى(ع) نشانگر تعالیمى جدید و شریعتى جدا از شریعتهاى سابق است و این حکایت از آن دارد که موسى(ع) داراى شریعت مستقل بوده است.
۴- وجود کتاب و رهنمودهاى مدون، در هدایت و تعالى انسانها داراى نقشى مهم و تعیین کننده است. «و ءاتینا موسى الکتب و جعلنه هدًى لبنى إسرءیل»
«کتاب» در اصل به معناى صحیفه و حاوى نوشته هاست (مفردات راغب). یاد کرد از کتاب، براى هدایت، مى تواند گویاى نکته یاد شده باشد.
۵- توحید عملى و اتکال به خداى یگانه، اصلى ترین پیام تورات است. «و ءاتینا موسى الکتب ... ألاّتتخذوا من دونى وکیلاً»
«أن» در «ألاّتتخذوا...» تفسیریه است و تفسیر و تبیین کننده مضامین و گفته هایى است که لفظ «الکتاب» (تورات) آنها را دربردارد و چون از میان مجموعه گفته ها و مضامین تورات تنها توحید مطرح شده است، مى تواند حاکى از اهمیت ویژه آن باشد.
۶- انسان موّحد و متکى به خداوند، انسانى هدایت یافته است. «و جعلنه هدًى ... ألاّتتخذوا من دونى وکیلاً»
«أن» در «ألاّتتخذوا» براى تفسیر عبارت «جعلناه هدًى لبنى إسرائیل» است و توحید و عدم اتکا به غیر خدا را مظهر و مصداق هدایت معرفى مى کند. بنابراین موّحد، شخص هدایت یافته است.
۷- انسان، نیازمند به تکیه گاه و پشتیبان و خدا تنها تأمین کننده آن است. «ألاّتتخذوا من دونى وکیلاً»
برداشت فوق با توجه به دو مسأله ذیل است: ۱- «التوکیل» در لغت به معناى اعتماد به غیر است و نایب گرفتن اوست (مفردات راغب). ۲- در آیه، نیاز انسان به تکیه گاه امرى مسلم شمرده شده و با نهى از اتکال به غیر خدا این حقیقت نشان داده شده است که تنها خداوند تأمین کننده آن نیاز است.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهتمام تورات به توحیداهتمام تورات به توکلمخاطبان دعوت موسیمقامات متوکلانمقامات موحداننقش قانوننقش کتابهدایت متوکلانهدایت موحدانعوامل هدایت بنی اسرائیلدعوت از بنی اسرائیلنیاز به توکلانبیای اولواالعزمهدایت بنی اسرائیلکتاب آسمانی موسیمنشأ تأمین نیازهاتورات از کتب آسمانیمهتدینمسؤولیت موسیهدایتگری توراتهدایتگری موسیتعالیم توراتنبوت موسیعوامل رشدتوحید افعالینیازهای معنوی انسانعوامل هدایت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۲)
- یاداوری ایمان و شرافت نیاکان بنیاسراییل برای انان، از سوی خداوند+۱ آیه
- توحید، اصلیترین پیام اسمانی موسی(علیه السلام) به بنیاسراییل
- تورات، کتاب هدایت برای بنیاسراییل+۸ آیه
- توحید عملی و اتّکال به خدای یگانه، اصلیترین پیام تورات به بنیاسراییل
- اتّکال به خدای یگانه، پیام اصلی تورات به بنیاسراییل
- تورات، کتابی اسمانی از جانب خدا برای بنیاسراییل+۹ آیه
- بنیاسراییل، از ذریه و نسل همراهان نوح(علیه السلام)در کشتی او+۱ آیه
- استفاده تورات از عواطف خویشاوندی بنیاسراییل، جهت هدایت انان به توحید+۱ آیه
- تورات، وسیلهای برای هدایت بنیاسراییل+۶ آیه
- توحید عملی و اتّکال به خدای یگانه، از پیامهای اصلی تورات
- توکّل بر خدا، از جمله تعالیم و اموزههای تورات
- تورات، کتاب هدایت برای بنیاسراییل+۷ آیه
- توحید عملی و اتّکال به خدای یگانه، پیام تورات به بنیاسراییل
- هدایتگری برای تودههای مردم، از اوصاف تورات+۹ آیه
- تورات، کتابی نازل شده و عطا شده به موسی(علیه السلام)از جانب خدا+۸ آیه
- اعتماد و اتّکای به خدای یگانه، از پیامهای تورات
- اتّکال به خدا، از پیامهای الهی تورات به بنیاسراییل
- توکّل به خداوند در کارهای نیک، امری مهم و از دعوتهای مؤکّد الهی+۱ آیه
- عطا شدن تورات به موسی(علیه السلام)، از جانب خدا+۷ آیه
- استفاده تورات از عواطف خویشاوندی بنی اسراییل، جهت هدایت انان به توحید+۱ آیه
- شرک ستیزی و دعوت به توحید، پیام اصلی تورات
- مُؤتی/ اسماوصفات+۷ آیه
- عطاشدن تورات به موسی علیه السلام از سوی خدا+۹ آیه
- توحید، در راس برنامهها و اهداف رسالت موسی علیه السلام
- هدایت بنیاسراییل، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۲ آیه
- بنیاسراییل، از نسل نوح و همراهانش+۱ آیه
- بنیاسراییل از نسل مؤمنان همراه نوح در کشتی+۱ آیه
- تورات، کتابی نازل شده برای هدایت مردم به سوی خدا+۳ آیه
- اعطای تورات به موسی علیه السلام برای هدایت بنی اسراییل+۲ آیه
- نایل شدن بنیاسراییل به هدایت، هدف از نزول تورات بر موسی علیه السلام+۲ آیه
- پذیرفتن ولایت خدا از سوی بنیاسراییل، هدف از هدایت انان به وسیله موسی علیه السلام
- تورات، وسیلهای برای هدایت بنیاسراییل+۶ آیه