سوره سجده(السجدة)، آیه ۲۳ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۷
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُن فِي مِرْيَةٍ مِّن لِّقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ
ما به موسی کتاب آسمانی دادیم؛ و شک نداشته باش که او آیات الهی را دریافت داشت؛ و ما آن را وسیله هدایت بنی اسرائیل قرار دادیم!
معنی کلمات و عبارات
«الْکِتَابَ»: مراد تورات است. «مِرْیَةٍ»: شکّ و تردید. «لِقَآئِهِ»: دریافت کردن موسی تورات را. ضمیر (ه) به (الکتاب) باز میگردد. «لا تَکُن فِی مِرْیَةٍ مِّن لِّقَآئِهِ»: مخاطب پیغمبر اسلام است و مراد دیگران (نگا: المصحف المیسّر). «هُدیً»: هدایت. هادی. راهنمای به حق و حقیقت.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - تورات از سوى پروردگار به موسى(ع) اِعطا شد. «و لقد ءاتینا موسى الکتب»
«ال» در «الکتاب» مى تواند براى عهد و اشاره به تورات داشته باشد.
۲ - برخوردار بودن موسى(ع) از کتاب آسمانى، امرى قطعى بوده و هیچ تردیدى در آن روا نیست. «و لقد ءاتینا موسى الکتب فلاتکن فى مریة من لقائه»
برداشت بالا، بر این اساس است که «لقاء» مصدر مضاف به مفعول بوده و فاعل اش - که موسى است - محذوف باشد. بنابراین، مرجع ضمیر در «لقائه» واژه «الکتاب» است. امکان دارد که «لقاء» به ضمیر فاعلى اضافه شده و مفعول اش محذوف باشد که در این صورت، مرجع ضمیر در «لقائه» خود حضرت موسى(ع) خواهد بود.
۳ - رسالت پیامبراکرم(ص)، امر بى سابقه اى نبوده و در ادامه رسالت پیامبران گذشته است. «بل هو الحقّ من ربّک لتنذر قومًا ... و لقد ءاتینا موسى الکتب»
احتمال دارد ذکر «و لقد آتینا موسى...» در این سوره به منظور اثبات نبوت پیامبر(ص) باشد که در آیه سه از آن، سخن گفته شده است. لازم به ذکر است که ذکر حضرت موسى(ع) از میان انبیاى پیشین، مى تواند به خاطر مورد اتفاق نظر بودن آن حضرت در میان پیروان ادیان آسمانى باشد.
۴ - قطعى بودن نزول کتاب آسمانى بر موسى(ع) جایى براى تردید در نزول وحى بر پیامبراسلام(ص) باقى نمى گذارد. «و لقد ءاتینا موسى الکتب فلاتکن فى مریة من لقائه»
برداشت بالا، با توجه به دو نکته زیر است: ۱- انتخاب موسى(ع) از میان پیامبران پیشین، براى استدلال به آن، جهت حقانیت پیامبر بعدى، احتمال دارد به خاطر مقبول بودن ایشان نزد همه پیروان ادیان آسمانى باشد. ۲- مرجع ضمیر در «لقائه» احتمال دارد به قرآن برگردد که از محتواى کلام و آیه سه استفاده مى شود و «فاء» در «فلاتکن» تفریعى است.
۵ - نزول کتابى آسمانى بر موسى(ع)، دلیلى بر حقانیت و تحقق لقاءاللّه است. «فذوقوا بما نسیتم لقاء یومکم هذا... و لقد ءاتینا موسى الکتب فلاتکن فى مریة من لقائه»
احتمال دارد - به قرینه سیاق - مراد از «لقاء»، روز قیامت و معاد باشد و مرجع ضمیر در «لقائه» واژه «بعث» باشد که مستفاد از آیه هاى ده و چهارده است. بنابراین، معنا چنین مى شود: «تو در لقاى ربّ - که قرآن درباره آن سخن گفته - تردیدى به خود راه نده! چرا که قرآن - حاوى مسأله لقاى ربّ - نازل شده از ناحیه کسى است که تورات را به موسى(ع) داده است.»
۶ - یادآورى رسالت دشوار موسى(ع) تسلى بخش پیامبر(ص) در برابر آزار مشرکان بود. «و لقد ءاتینا موسى الکتب فلاتکن فى مریة من لقائه»
احتمال دارد مرجع ضمیر در «لقائه» آزار و اذیتى باشد که از فحواى کلام، به دلیل طرح رسالت موسى(ع)، برمى آید. در این صورت، آیه درصدد دلدارى و تسلى دادن به پیامبر(ص) است.
۷ - ملاقات پیامبراکرم(ص) با حضرت موسى(ع)، در شب معراج و یا در قیامت، قطعى است. «و لقد ءاتینا موسى الکتب فلاتکن فى مریة من لقائه»
برداشت بالا، بنابراین احتمال است که مرجع ضمیر در «لقائه» موسى(ع) باشد. لازم به ذکر است که این نکته، مورد تأیید روایت نیز هست.
۸ - کتاب آسمانى موسى، هدایت کننده قوم بنى اسرائیل بود. «و جعلنه هدًى لبنى إسرءیل»
۹ - هدایت بنى اسراییل، هدف رسالت موسى(ع) بوده است. «و لقد ءاتینا موسى الکتب ... و جعلنه هدًى لبنى إسرءیل»
۱۰ - موسى(ع)، از سوى خداوند مأمور هدایت بنى اسراییل بود. «و جعلنه هدًى لبنى إسرءیل»
بنابراین احتمال که مرجع ضمیر مفعولى «جعلناه» حضرت موسى(ع) باشد، نکته یاد شده به دست مى آید.
۱۱ - مقام پیامبر(ص) از سوى خداوند، بزرگ داشته شده است. «فلاتکن فى مریة من لقائه»
در صورتى که مراد از «لقائه» رسیدن کتاب و وحى به پیامبر(ص) باشد، آوردن «لقاء» به جاى کلمه اى مثل «إیتاء» و امثال آن، حکایت از بزرگداشت و تعظیم پیامبراکرم(ص) مى کند.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت رسالت موسیتکریم محمددلایل حقانیت لقاءاللهمحمد در معراجملاقات محمد با موسیموسی در قیامتموسی در معراجنزول کتاب آسمانی بر موسیدلایل رسالت محمدنزول وحی بر محمداعطای تورات به موسیمحمد در قیامتسختی رسالت موسیهدایت بنی اسرائیلکتاب آسمانی موسیاذیتهای مشرکانمسؤولیت موسیهدایتگری توراتهدایتگری موسیاذیت محمدرسالت موسیرسالت انبیامقامات محمددلداری به محمدرسالت محمدعطایای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- اختلاف بنیاسراییل پس از اشکار شدن حق بر انان+۴ آیه
- داوری خداوند درباره اختلاف بنیاسراییل، در قیامت+۹ آیه
- قرار دادن امامانی هدایتگر از میان بنیاسراییل از سوی خداوند+۱ آیه
- بعثت پیامبرانی متعدّد میان بنیاسراییل+۲ آیه
- تورات، کتاب هدایت برای بنیاسراییل+۸ آیه
- برخاستن پیشوایانی از میان بنیاسراییل برای هدایت انان، براساس اراده و فرمان خداوند+۱ آیه
- شکیبایی گروهی از بنیاسراییل و یقین انان به ایات خدا، عامل شایستگی انان برای پیشوایی مردم+۱ آیه
- تورات، کتابی اسمانی از جانب خدا برای بنیاسراییل+۸ آیه
- تورات، وسیلهای برای هدایت بنیاسراییل+۶ آیه
- هدایت بنیاسراییل، هدف از رسالت موسی(علیه السلام)
- پیشوایان هدایتگرِ برخوردار از صبر و یقین، در میان بنیاسراییل+۱ آیه
- تورات، کتاب هدایت برای بنیاسراییل+۷ آیه
- هدایتگری برای تودههای مردم، از اوصاف تورات+۹ آیه
- تورات، کتابی نازل شده و عطا شده به موسی(علیه السلام)از جانب خدا+۷ آیه
- حرمت اختلاف در دین+۵ آیه
- خداوند، داور صحنه قیامت، در اختلافات بنی اسراییل+۷ آیه
- عطا شدن تورات به موسی(علیه السلام)، از جانب خدا+۶ آیه
- یاداوری رسالت دشوار موسی(علیه السلام) تسلاّبخش پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر ازار و اعراض مشرکان+۱ آیه
- یاداوری دشواری پیامبران بنی اسراییل، تسلاّبخش پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر ازار مشرکان+۲ آیه
- شک و تردید محمّد(صلی الله علیه واله) از ملاقات با خدا، مورد نهی الهی
- شک و تردید محمّد(صلی الله علیه واله) از ملاقات با موسی(علیه السلام)، مورد نهی خدا
- شکیبایی برخی افراد بنی اسراییل از عوامل دستیابی انها به مقام امامت و پیشوایی از سوی خدا+۱ آیه
- پیشوایان برگزیده بنی اسراییل در زمره صابران+۱ آیه
- صبرپیشگی پیشوایان بنی اسراییل در سایه یقین به ایات خدا+۱ آیه
- دستیابی پیشوایان بنی اسراییل به مقام امامت در سایه صبر و یقین+۱ آیه
- داوری و حسابرسی خدا درباره اختلافات بنی اسراییل در عرصه قیامت+۹ آیه
- نزول کتاب اسمانی بر موسی علیه السلام دلیلی بر حقّانیّت و تحقّق لقاءاللَّه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۲ آیه
- یاداوری رسالت دشوار موسی علیه السلام، تسلّابخش پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر تکذیب و انکار مشرکان+۳ آیه
- ملاقات قطعی پیامبر صلی الله علیه و اله با حضرت موسی علیه السلام در قیامت
- شک نکردن به لقای پروردگار، دستور خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله
- ملاقات محمّد صلی الله علیه و اله با موسی علیه السلام در شب معراج
- عطاشدن تورات به موسی علیه السلام از سوی خدا+۷ آیه
- هدایت بنیاسراییل، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۲ آیه
- بنیاسراییل، در قلمرو رسالت موسی علیه السلام
- اعطای تورات به موسی علیه السلام برای هدایت بنی اسراییل+۲ آیه
- هدایت بنی اسراییل، هدف رسالت موسی علیه السلام
- تورات، وسیلهای برای هدایت بنیاسراییل+۶ آیه
- پیشوایان برگزیده از بنیاسراییل برخوردار از یقین به ایات الهی+۱ آیه
- صبر همراه با یقین به ایات الهی، عامل به امامت رسیدن بعضی از بنیاسراییل+۱ آیه
- لزوم یقین به لقاءاللّه+۱ آیه