سوره حجر(الحجر)، آیه ۵۰ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۴
معنی کلمات و عبارات
«الألِیمُ»: بسیار دردآور و دردناک.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۴۹ و ۵.
عبدالله بن زبیر گوید: رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم بر عده اى از اصحاب گذشت در حالى که آنها مى خندیدند، فرمود: آیا شما مى خندید در حالتى که بهشت و جهنم در مقابل شما است؟ سپس این آیات نازل گردید. و نیز مردى از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله گوید: پیامبر بر ما وارد گردید در حالتى که مى خندیدیم، فرمود: نبینم شما را که مى خندید سپس برگشت. پس از اندکى دوباره به طرف ما آمد و فرمود: موقعى که از نزد شما برگشتم چند قدمى نرفته بودم که جبرئیل آمد و به من گفت: یا محمد خداوند میفرماید چرا بندگان ما را مأیوس میکنى؟ سپس این آیات را نازل کرد.
طبرانى. تفسیر ابن مردویه.
نکات آیه
۱- پیامبر(ص) وظیفه دار باخبر ساختن بندگان از عذاب دردناک خداوند «و أن عذابى هو العذاب الألیم»
۲- ایجاد حالت خوف و رجا و بیم و امید در انسان، از روشهاى هدایتى و تربیتى قرآن «نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحیم . و أن عذابى هو العذاب الألیم»
۳- در نظام هدایتى و تربیتى، امیدوار ساختن باید بر تهدید مقدم باشد. «نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحیم . و أن عذابى هو العذاب الألیم»
تقدیم ذکر دو صفت «غفور» و «رحیم» براى خداوند بر «عذاب ألیم» در دو آیه فوق، مى تواند مشعر به نکته یاد شده باشد.
۴- تقدم و سبقت لطف و رحمت خداوند بر غضب و عذاب او «نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحیم . و أن عذابى هو العذاب الألیم»
از اینکه خداوند در توصیه به پیامبراسلام(ص) ابتدا غفران و رحمت خود و سپس عذاب خویش را ذکر کرده است مى تواند بیانگر این باشد که: غفران و رحمت خداوند همواره بر غضب و عذاب او مقدم است.
۵- لطف و قهر الهى، فوق همه لطفها و قهرهاست. «نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحیم . و أن عذابى هو العذاب الألیم»
از جمله هاى اسمى «أنى أنا...» و «أن عذابى ...» با آوردن حرف تأکید «أنّ» و ذکر ضمیر فصل و آوردن لام در خبر، بالاترین تأکید را دارد و حامل این نکته است که غفران و رحمت (لطف) خداوند و عذاب (قهر) او به گونه اى است که هیچ رادع و مانعى براى تحقق آنها وجود ندارد و نیز هر لطف و قهرى که تصور شود، با لطف و قهر او قابل مقایسه نیست.
۶- آگاه ساختن از عذاب دردناک الهى و آگاهى از آن، امرى بس مهم و سودمند «نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحیم . و أن عذابى هو العذاب الألیم»
«نبأ» به خبر مهم و بسیار سودمند گفته مى شود (مفردات راغب).
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۸۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۹–۹۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۵–۵۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آگاهی از عذابهای خدااعلام عذابهای خدااهمیت اعلام عذابهای خدااهمیت زمینه امیدواریاهمیت زمینه ترسعظمت رحمت خداغلبه عذابهای خدااهمیت امیدواریتقدم رحمت خداروش تعالیم قرآنغضب خداعذاب دردناکانذارهای محمدروش تربیتروش هدایتعمل پسندیدهعذابهای خدامراتب عذابمسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- لزوم امیدواری به رحمت خدا در عین بیم داشتن از کیفر او+۶ آیه
- ضرورت همراهی ترس از خداوند، با امید به امرزش او+۷ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به انذار انسانها از عذاب دردناک الهی+۱ آیه
- لزوم امیدواری به رحمت خدا، در عین بیم داشتن از او+۳ آیه
- وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- لزوم امید به رحمت خدا، در عین بیم داشتن از کیفر او+۶ آیه
- تقدّم رحمت خدا، بر غضب و عذاب او+۳ آیه
- دردناک بودن، از اوصاف عذاب
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به انذار بندگان خدا، از عذاب الهی+۱ آیه
- با خبر ساختن بندگان از عذاب دردناک خداوند وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- وجوب امیدواری به رحمت خدا، در عین بیم داشتن از او+۴ آیه
- وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه