سوره حج(الحج)، آیه ۵۳ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۸
لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَ إِنَ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ
هدف این بود که خداوند القای شیطان را آزمونی قرار دهد برای آنها که در دلهایشان بیماری است، و آنها که سنگدلند؛ و ظالمان در عداوت شدید دور از حقّ قرار گرفتهاند!
معنی کلمات و عبارات
«فِتْنَةً»: آزمایش و آزمون. بلا و محنت. «القَاسِیَةِ»: سخت. سنگین. «فِتْنَةً لِّلَّذِینَ ...»: (نگا: اسراء / ، مدّثّر / ). «قُلُوبُهُمْ»: فاعل (القَاسِیَة) است. «شِقَاقٍ»: عداوت. «بَعید»: شدید. سخت. ریشهدار و تمام عیار.
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - حکمت آزاد گذاشته شدن شیطان از سوى خداوند، براى القاى شبهات پیرامون آیات الهى، این بود که افراد بیمار دل و قسى القلب گمراه شوند و گرفتار دام فتنه هاى شیطان گردند. «و ما أرسلنا من قبلک ... ألقى الشیطن فى أُمنیّته ... لیجعل ... و القاسیة قلوبهم»
«فتنة» براى بیان چند معنا به کار مى رود: یکى از معانى آن - که در آیه فوق به همان معنا به کار رفته است - اضلال و گمراه کردن است. بنابراین معناى جمله فوق چنین مى شود: «تا خدا آنچه را که شیطان القا مى کند، براى کسانى که در دل هایشان بیمارى است و نیز براى کسانى که سنگدل اند، مایه گمراهى قرار دهد». گفتنى است که از آیهء پیش دو مطلب استفاده مى شود: ۱- خداوند اجازه مى داد تا شیطان درآیات وحى - که توسط پیامبران تلاوت مى شد - القاى شبهه کند. ۲- خداوند شبهه هاى شیطان را محو مى کرد و از چهره آیاتش مى زدود. آیه موردبحث تعلیل براى مطلب اول است; یعنى، خداوند بدان جهت اذن مى داد که شیطان در تلاوت آیات شبهه آفرینى کند تا آنها را مایه ضلالت و گمراهى بیماردلان و سنگ دلان قرار دهد.
۲ - بیمار دلى و قساوت، زمینه اى مناسب براى قرار گرفتن در دام فتنه ها و اغواگرى هاى شیطان «لیجعل ما یلقى الشیطن فتنة ... و القاسیة قلوبهم»
۳ - جبهه کفر و شرک در طول تاریخ، متشکل از انسان هایى بیمار دل و قسى القلب «و ما أرسلنا من قبلک من رسول ... للذین فى قلوبهم مرض و القاسیة قلوبهم»
۴ - بیمار دلان و افراد سنگ دل، مردمانى ظالم و بى دادگر «للذین فى قلوبهم مرض و القاسیة قلوبهم و إنّ الظلمین لفى شقاق بعید»
مراد از «ستمگران» افراد بیمار دل و قسى القلب است و «شقاق» به معناى مخالفت و ستیزه جویى مى باشد. «بعید» صفت «شقاق» و به معناى دور و دراز است; یعنى، این گروه ستمگر، در ستیزجویى دور و درازى با حق هستند; مقصود این که فاصله میان آنها و حق، چنان زیاد است که نباید هیچ گونه امیدى به دست برداشتن آنها از مخالفت و ستیزه جویى با آن داشت. در واقع، این توصیه اى است به پیامبر(ص) که از آنها قطع امید کند و به ایمان آوردن آنان دل نبندد.
۵ - مخالفان پیامبر(ص) در صدراسلام، مردمانى بودند بیمار دل، قسى القلب و ستم پیشه. «لیجعل ما یلقى الشیطن ... و إنّ الظلمین لفى شقاق بعید»
۶ - بى دادگران کفرپیشه تاریخ، مردمانى حق ستیز و غیر قابل آشتى با آیات وحى و رسولان الهى «و إنّ الظلمین لفى شقاق بعید»
۷ - توصیه خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر این که از حق ستیزان بیماردل و قسى القلب قطع امید کند و به ایمان آوردن آنان دل نبندد. «و إنّ الظلمین لفى شقاق بعید»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۲–۵۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اغواپذیری بیماردلاناغواپذیری سختدلانبیمار دلی کافرانبیماردلی مخالفان محمدبیماردلی مشرکانحق ستیزی ظالماندشمنان آیات خدازمینه اغواپذیریزمینه گمراهی بیماردلانزمینه گمراهی سختدلانشمنی ظالمانظلم بیماردلانظلم سختدلانظلم مخالفان محمدفلسفه آزادی شیطانقساوت قلب مخالفان محمدقساوت قلب کافرانیأس از ایمان بیماردلانیأس از ایمان سختدلانقساوت قلب مشرکانیأس از ایمان حق ستیزانآثار اغواگری شیطانآثار قساوت قلبآثار بیماری قلبحق ستیزی کافراندشمنان انبیادشمنی کافرانتوصیه به محمدتوصیه های خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
- امتحان شدن بیماردلان با القایات شیطانی
- امتحان شدن سنگدلان با القایات شیطانی
- القایات شیطان، سبب امتحان بیماردلان و سنگدلان
- امداد الهی در بیتاثیر ساختن موانع ایجاد شده از سوی شیاطین، در مقابل رسالت تبلیغی انبیا+۲ آیه
- نرمی و سلامت دل، زمینهای مناسب برای گرایش به حق و پذیرش ان+۲ آیه
- نرمی و سلامت قلب، زمینهای مناسب برای گرایش به حق+۱ آیه
- نسخ القایات شیطان و تحکیم ایات الهی، از سوی خداوند، برای معرفت اهل دانش به حقّانیّت درخواستهای رسول خدا(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- ظالمان حق ستیز، دشمن پیامبران+۱ آیه
- شک و تردید، نوعی مرض و بیماری در دین+۱۰ آیه
- القایات شیطان، سبب امتحان بیماردلان+۱ آیه
- وسوسه شیطان، مایه امتحان مشرکان
- وسوسه های شیطانی، مایه امتحان منافقان
- وسوسه های شیطان، سبب امتحان بیماردلان و سنگ دلان
- بی دادگران کفرپیشه تاریخ، مردمانی حق ستیز و غیر قابل اشتی با ایات حق
- بیماردلان و افراد سنگدل، مردمانی ظالم و بیدادگر
- افراد سنگدل، مردمی ظالم و به دور از حق
- بیماردلی، نمودی از ظلم و ستم
- سنگدلی و تضرّع نکردن به درگاه خداوند، حتّی در دشواریها، عملی ظالمانه+۲ آیه
- بیماردلی، موجب ظلم و پذیرش القایات شیطان
- قساوت قلب، موجب ظلم و پذیرش القایات شیطان
- عصمت انبیای الهی از خطا در دریافت و ابلاغ وحی و از گناهان+۲ آیه
- انسانهای قسیّ القلب، مردمانی ظالم و ستمگر
- قساوت، زمینه فریبکاری و نفوذ شیطان در دلها+۱ آیه
- قساوت قلب و سنگدلی، زمینه امتحان ادمی+۱ آیه
- ظالمان، مردمی قسیّ القلب و سنگدل
- جبهه کفر، متشکّل از انسانهایی بیماردل و قسیّ القلب
- القایات شیطانی در اهداف و برنامه پیامبران، امتحانی برای محک بیماردلان و سنگدلان+۱ آیه
- بیماری قلب، مانع شناخت حق و پذیرش ان+۲ آیه
- بیماردلان، مردمانی ظالم و بیدادگر+۱ آیه
- بیماری قلب، زمینه ای مناسب برای افتادن در دام فتنه ها و اغواگریهای شیطان
- نفاق، از عوارض جانبی قلب و نمایانگر بیماری ان+۱۰ آیه
- نرمی و سلامت قلب، زمینه ای مناسب برای گرایش به حق+۱ آیه
- بیمار دلان ظالم، دارای قساوت قلب
- قلبهای مریض و قسی، زمینه نفوذ شیطان
- قساوت قلب، از نشانههای بیماری ان
- نفاق و دورویی، از بیماری قلب و روح منافقان+۹ آیه
- القایات شیطانی، امتحانی الهی برای بیماردلان
- منافقان، اشخاصی مریض القلب و بیمار+۱۰ آیه
- نفاق، بیماری دل و اندیشه منافقان+۹ آیه
- نفاق، امری قلبی و درونی+۱۰ آیه
- امتحان منافقان بیمار دل، با القایات شیطانی
- بیماردلی منافقان، عامل پذیرش القایات شیطان از سوی انان
- وسوسههای شیطانی، مایه امتحان منافقان
- شیطان، عامل وسوسه و اغوا+۱ آیه