سوره حج(الحج)، آیه ۷۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۴۱
اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
فرشتوں میں سے اور انسانوں میں سے پیغام پہونچانے والوں کو اللہ ہی چھانٹ لیتا ہے، بیشک اللہ تعالیٰ سننے واﻻ دیکھنے واﻻ ہے
معنی کلمات و عبارات
«یَصْطَفِی»: برمیگزیند. «مِنَ الْمَلآئِکَةِ رُسُلاً»: انتخاب فرشتگان برای ابلاغ وحی به پیغمبران و کارهای دیگر جز آن است (نگا: فاطر / انعام / ).
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - پیامبران، انسان هایى برگزیده از جانب خداوند «اللّه یصطفى ... و من الناس»
«إصطفا» (مصدر «یصطفى») به معناى انتخاب کردن و برگزیدن و «ملائکة» (جمع «ملک» یا «ملئک») به معناى فرشتگان است. مقصود این که خداوند براى هدایت و راهنمایى انسان ها، از میان آنان و فرشتگان افرادى را انتخاب مى کند تا فرشتگان، وحى را از خدا دریافت کنند و به پیامبران برسانند و پیامبران نیز آن را از فرشتگان بگیرند و به مردم ابلاغ کنند.
۲ - پیامبران، شخصیت هایى ناب، خالص و شایسته، پیش از احراز مقام نبوت اللّه یصطفى ... و من الناس «إصطفا» (مصدر «یصطفى») مشتق از «صفوة» است. و «صفوة» به معناى ناب و خالص مى باشد. بنابراین معناى «اللّه یصطفى...» چنین است: «خدا از میان فرشتگان و انسان ها، افرادى ناب، خالص و شایسته را براى رسالت خویش برمى گزیند.
۳ - تفاوت درجات و لیاقت فرشتگان در احراز مناصب الهى «اللّه یصطفى من الملئکة رسولاً»
۴ - لزوم ملاک قرار دادن لیاقت و صلاحیت افراد در اعطاى مناصب و مسؤولیت هاى اجتماعى به آنان «اللّه یصطفى من الملئکة رسولاً و من الناس»
۵ - دریافت وحى توسط فرشتگان از خداوند و ابلاغ آن به پیامبران «اللّه یصطفى من الملئکة رسولاً و من الناس»
۶ - خدا، حامى و پشتیبان پیامبران «اللّه یصطفى ... إنّ اللّه سمیع بصیر»
متعلق «سمیع» و «بصیر» حذف شده و تقدیر آن چنین است: «إنّ اللّه سمیع أقوالهم و بصیر بأعمالهم; خدا سخن مردم را مى شنود و کردار آنان را مى بیند». جمله یاد شده متضمن اعلام حمایت و پشتیبانى خدا از پیامبر(ص) و تهدید همه کسانى است که با آن حضرت به مخالفت برمى خاستند.
۷ - اعلام حمایت و پشتیبانى همه جانبه خداوند از پیامبر(ص) «اللّه یصطفى ... إنّ اللّه سمیع بصیر»
۸ - خدا، سمیع (شنوا) و بصیر (بینا) است. «إنّ اللّه سمیع بصیر»
تفسیر (۷)
روایات و احادیث
۹ - «عن أبى ذر (رحمة اللّه علیه) قال: قال رسول اللّه(ص)... النبیّون مأة ألف و أربعة و عشرون ألف نبىّ، قلت: کم المرسلون منهم؟ قال ثلاثمأئة و ثلاثة عشر...; ابوذر - رحمة اللّه علیه - گوید: رسول خدا(ص) فرمود: ...پیامبران ۱۲۴ هزار نفراند. گفتم: چند نفر از آنان رسول بودند؟ فرمود: ۳۱۳ نفر...». [منبع: تفسیر برهان، ج ۳، ص ۱۰۴، ح ۳; تفسیر برهان، ج ۴، ص ۴۵۲، ح ۴.]
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تعداد رسولان خداانبیا قبل از نبوتتعداد انبیاشرایط اعطای مسؤولیتنقش لیاقتمراتب ملائکهنقش صلاحیتهانقش ملائکه وحیملاک گزینشحامی انبیابرگزیدگی انبیاوحی به انبیابصیرحامی محمدحمایتهای خدافضایل انبیاسمیع
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- پیامبران، شخصیتهایی خالص و شایسته، پیش از احراز مقام نبوّت+۲ آیه
- برگزیدگی پیامبران از میان انسانها ازسوی خداوند+۶ آیه
- انتخابشدن انبیا از میان افراد بشر+۲ آیه
- هم جنسبودن پیامبران با فرستاده شدگان بهسوی انان+۱ آیه
- انبیا، شخصیّتهایی خالص و شایسته، پیش از احراز مقام نبوّت+۴ آیه
- انبیا، انسانهایی برگزیده و ممتاز+۱ آیه
- گزینش انبیا، تنها از جانب خداوند+۱ آیه
- برگزیده شدن برخی ملایکه، از سوی خداوند برای انجام دادن رسالت الهی
- بصیر / اسماوصفات
- اخلاص رسولان الهی در ابلاغ رسالت+۲ آیه
- رسالت انبیا، مقامی برگزیده از سوی خدا+۶ آیه
- رسالت انبیا، پرتوی از عزّت خداوند+۲ آیه
- رسالت پیامبران، در پرتو قدرت خداوند+۲ آیه
- سمیع / اسماوصفات+۱ آیه
- برخورداری انبیای الهی از عصمت، مایه مصونیّت وحی و کتب الهی از هرگونه تحریف+۴ آیه
- عصمت انبیای الهی از خطا در دریافت و ابلاغ وحی و از گناهان+۷ آیه
- فرشتگان، مصون از خطا و معصوم از گناه و نافرمانی+۶ آیه
- علم و اگاهی خداوند به اینده فرشتگان+۳ آیه
- رسالتها و ابلاغهای پیامبران، در احاطه علم خداوند+۲ آیه
- ملایکه در تمام جهات، تحت مراقبت و سیطره علم خداوند+۴ آیه
- برگزیدگی، از موجبات مدح و ستایش الهی+۳ آیه
- خداوند، دارای رسولانی از میان فرشتگان
- فرشتگان، دارای رسالت الهی+۳ آیه
- فرشتگان، مصون از خطا و معصوم از گناه+۷ آیه
- ملایکه، واسطه ابلاغ وحی الهی به پیامبران+۳ آیه