آیه ۷۷ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۷۷ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۴۱

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Believers, worship your Lord, bow down and prostrate yourselves before Him and do virtuous deeds so that perhaps you will have everlasting happiness.

معنی کلمات و عبارات
«إرْکَعُوا وَ اسْجُدُوا»: اشاره به اقامه نماز است. «لَعَلَّکُمْ»: تا این که شما.
نزول
نکات آیه
۱ - فراخوانى اهل ایمان به اقامه نماز از سوى خداوند «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا» «رکوع» (مصدر «ارکعوا») و نیز «سجود» (مصدر «اسجدوا») به معناى خضوع و اظهار تذلل مى باشد; لکن رکوع اظهار تذلل به صورت خم شدن و سجود اظهار خضوع به صورت بر زمین گذاشتن پیشانى است. متعلق «ارکعوا» و «اسجدوا» حذف شده و تقدیر آن به قرینه «و اعبدوا ربّکم»، «ارکعوا و اسجدوا لربّکم» مى باشد. گفتنى است اظهار خضوع براى خداوند به صورت رکوع و سجود، در موارد دیگر «صلاة» نامیده شده است. بنابراین «ارکعوا و اسجدوا» کنایه از «صلّوا» مى باشد. ۲ - نماز، با اهمیت ترین عبادت و والاترین جلوه پرستش خداوند «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا و اعبدوا ربّکم» با توجه به این که نماز از مصداق هاى عبادت است و جمله «اعبدوا ربّکم» شامل آن نیز مى شود، ذکر جداگانه آن پیش از «اعبدوا ربّکم»، بیانگر اهمیت خاص این عبادت و ارزش والاتر آن در نزد خداوند است. ۳ - اظهار تذلل و خضوع در پیشگاه خداوند، روح و حقیقت نماز «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا» ۴ - خدا، پروردگار انسان ها «یأیّها الذین ءامنوا ... و اعبدوا ربّکم» ۵ - لزوم اطاعت بى چون و چرا از فرمان هاى خداوند «و اعبدوا ربّکم» «عبادة و عبودیة» (مصدر «اعبدوا»)، به معناى طاعت و بندگى کردن است. بنابراین «و اعبدوا ربّکم»; یعنى، پروردگارتان را بندگى کنید. مقصود این که خدا، بدان جهت که «پروردگار» است، مؤمنان باید خود را عبد و بنده او قرار دهند و مطیع و فرمانبردار بى چون و چراى فرمان ها و دستورات او باشند. ۶ - اقتضاى ایمان و قبول پروردگارى خداوند، بنده او شدن و دستورات او را بى چون و چرا و از سر تسلیم انجام دادن است. «یأیّها الذین ءامنوا ... و اعبدوا ربّکم» ۷ - انجام دادن کارهاى نیک، توصیه خداوند به مؤمنان «و افعلوا الخیر» ۸ - اقامه نماز، عبودیت و بندگى خدا و انجام کارهاى نیک، مشخصه هاى جامعه اسلامى «یأیّها الذین ءامنوا ... و افعلوا الخیر» ۹ - توانایى انسان بر شناخت نیک و بد «و افعلوا الخیر» در جمله یاد شده خداوند، مؤمنان را به انجام دادن کار نیک توصیه کرده; اما سخنى از این به میان نیاورده است که کدام عمل، نیک و کدام عمل، بد است و اصولاً معیار نیکى و بدى در اعمال چیست؟ این مى تواند بدان جهت باشد که انسان خود مستقلاً مى تواند حسن و قبح و نیکى و بدى را بشناسد. ۱۰ - اقامه نماز، طاعت و بندگى خدا و انجام کار نیک، مایه فلاح و رستگارى انسان ها است. «ارکعوا ... لعلّکم تفلحون» ۱۱ - مؤمنان، همواره باید میان بیم و امید به سر برند و به اعمال نیک مغرور نشوند. «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا ... لعلّکم تفلحون»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲ - «عن سماعة قال: سألته عن الرکوع و السجود هل نزل فى القرآن فقال: نعم قول اللّه عزّوجلّ«یاأیّها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا» فقلت: فکیف حدّ الرکوع و السجود؟ فقال: أمّا ما یجزیک من الرکوع فثلاث تسبیحات تقول: سبحان اللّه سبحان اللّه ثلاثاً ...; سماعه مى گوید: از امام(ع) پرسیدم: آیا در باره رکوع و سجود در قرآن چیزى نازل شده است؟ فرمود: آرى! خداوند عزّوجلّ مى فرماید: «یاأیّها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا» به آن حضرت گفتم: حدّ رکوع و سجود چیست؟ فرمود: آن مقدار ذکرى که در رکوع براى تو کافى است، سه دفعه تسبیحات است. مى گویى: سبحان اللّه سبحان اللّه تا سه دفعه». [منبع: تهذیب، ج ۲، ص ۷۷، ح ۵۵، مسلسل ۲۸۷; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۱۰۴، ح ۱.] ۱۳ - «عن أبى عبد اللّه(ع) ... و فرض على الوجه السجود له باللیل والنهار فى مواقیت الصلاة فقال: «یاأیها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا...»; از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: ... خداوند، سجده براى خود را در شب و روز به هنگام اوقات نماز، بر صورت واجب گردانید و فرمود: «یاأیّها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا...»». [منبع: کافى، ج ۲، ص ۳۶، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۵۲۰- ، ح ۲۲۰.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • خداوند امیدبخش مؤمنان به رستگاری+۱ آیه
  • رکوع، سجود، بندگی خداوند و انجام کار نیک، زمینهساز امیدواری مؤمنان به رستگاری
  • انجام عبادت، زمینهساز امید به رستگاری
  • انجام کارهای خوب زمینه امید به رستگاری+۱ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۱ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۲ آیه
  • اسانگیری در تکالیف، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • مطلوبیت سجده، برای خداوند+۵ آیه
  • لزوم عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۴ آیه
  • اعمال و کارهای خیر، دارای مرغوبیّت
  • رکوع، از واجبات نماز+۳ آیه
  • سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی عبادت و بندگی برای او+۲ آیه
  • توصیه خداوند به تلاش برای اجرای کارهای خیر، جهت رسیدن به رستگاری
  • رکوع کنندگان، در زمره رستگاران+۲ آیه
  • سجده کنندگان، انسانهایی رستگار+۲ آیه
  • رکوع در مقابل پروردگار، عامل رستگاری+۲ آیه
  • دستیابی به رستگاری، مرهون سجده در مقابل ذات یکتا+۲ آیه
  • عبودیت و بندگی خداوند، وسیله رستگاری+۲ آیه
  • رستگاری انسان، در گرو عمل نیک+۱ آیه
  • مؤمنان رکوع کننده در برابر خداوند، برخوردار از رستگاری بزرگ
  • فراخوانی خداوند از اهل ایمان، برای اقامه نماز و رکوع
  • اهمّیّت و ارزش رکوع، در میان سایر ارکان نماز+۱ آیه
  • نقش رکوع، نسبت به فلاح و رستگاری انسان
  • مطلوبیّت سجده برای خداوند+۵ آیه
  • استحباب سجده هنگام قرایت (برخی) ایات سجده+۳ آیه
  • عبادت و بندگی خدا، مایه امید به فلاح و رستگاری
  • لزوم عبادت خدا و ضرورت پرهیز از پرستش غیر او، فرمان خداوند به انسانها+۱ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۴ آیه
  • توصیه خداوند به مؤمنان، برای انجام دادن عبادت وی
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی پرستش او+۱ آیه
  • عمل صالح، مایه امید به رستگاری
  • عمل صالح، زمینه سعادت و رستگاری انسان+۱ آیه
  • اهل ایمان از مخاطبان قران+۲ آیه
  • ابراهیم علیه السلام، پدر دینی مسلمانان+۱ آیه
  • مسلمان، نامی برگزیده از سوی ابراهیم علیه السلام برای امّت اسلامی+۱ آیه
  • اخلاص در توبه، سفارش خداوند به مؤمنان+۱ آیه
  • مؤمنان، افرادی برگزیده و گواه انسانها+۱ آیه
  • رستگاری مؤمنان، در پرتو عبادت و کارهای خیر
  • مؤمنان، مامور رکوع در برابر پروردگار
  • مؤمنان، مامور سجده در پیشگاه خداوند
  • مؤمنان، مامور عبادت و بندگی در پیشگاه خدا+۱ آیه
  • گواهی مؤمنان، بر اعمال انسانها+۱ آیه
  • ادای نماز، از وظایف حتمی مؤمنان+۳ آیه
  • مؤمنان، تحت ولایت و نصرت الهی+۲ آیه
  • برپایی نماز، مایه فلاح و رستگاری ادمی+۲ آیه
  • دعوت الهی از اهل ایمان، برای انجام دادن نماز+۲ آیه
  • اظهار تذلّل و خضوع در پیشگاه خداوند، روح و حقیقت نماز
  • رکوع، از واجبات نماز+۳ آیه
  • سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
  • وجوب جهاد، بر مؤمنان+۲ آیه
  • وجوب سجده انسانها برای خداوند+۵ آیه
  • وجوب عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۴ آیه
  • رکوع، از واجبات نماز+۳ آیه
  • سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
واژه‌ها