سوره حجر(الحجر)، آیه ۹۸ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۷
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَكُن مِّنَ السَّاجِدِينَ
(برای دفع ناراحتی آنان) پروردگارت را تسبیح و حمد گو! و از سجدهکنندگان باش!
معنی کلمات و عبارات
«السَّاجِدِینَ»: سجدهبرندگان. مراد نمازگزاران است.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- توصیه خداوند به پیامبر(ص) به تسبیح همراه با حمد و ستایش خداوند. «فسبّح بحمد ربّک و کن من السجدین»
«باء» در «بحمده» براى مصاحبت است; یعنى، تسبیح باید با حمد و ستایش پروردگار قرین و همراه باشد.
۲- توصیه خداوند به پیامبر(ص) به استمداد از یاد پروردگار و عبادت و نماز در مشکلات و ناراحتیهاى برخاسته از رسالت خویش و مخالفتهاى دشمنان «و لقد نعلم أنک یضیق صدرک بما یقولون . فسبّح بحمد ربّک و کن من السجدین»
برداشت فوق از «فاء» در «فسبّح» - که براى تفریع این جمله به آیه قبل است - استفاده گردیده است; بدین معنا که توصیه خداوند به تسبیح و تحمید... پس از اعلام آگاهى او از دلتنگى و اندوه پیامبر(ص) بیانگر تأثیر این عبادات در رفع اندوه و نگرانى است.
۳- رهبران الهى و زمامداران جامعه اسلامى، نیازمند به استمداد از پروردگار با ذکر و نماز و عبادت، در برابر مشکلات رسالت خویش «و لقد نعلم أنک یضیق صدرک ... فسبّح بحمد ربّک و کن من السجدین»
۴- قرین و همراه کردن تسبیح پروردگار با حمد و ستایش او، امرى نیکو و پسندیده در ذکر و عبادت «فسبّح بحمد ربّک»
۵- حمایت خداوند از بندگان، شایسته تسبیح، سپاسگزارى و عبادت اوست. «و لقد نعلم أنک یضیق صدرک ... فسبّح بحمد ربّک»
«فا» در «فسبّح» تفریع بر آیه قبل است (آیه قبل درصدد دلدارى به پیامبر(ص) در برابر سخنان آزار دهنده مشرکان بود). تفریع این آیه بر آن مى تواند به منظور نکته یاد شده باشد.
۶- لزوم تسبیح و عبادت خداوند در برابر هرگونه سخن ناروا و شرک آمیز درباره او «و لقد نعلم ... بما یقولون . فسبّح بحمد ربّک»
تفریع «فسبّح» به آیه قبل مى تواند به معناى این باشد که: حال که آنان سخنان ناروا درباره خدا مى گویند و به تنقیص پروردگار مى پردازند، تو به تسبیح و حمد و عبادت او بپرداز.
۷- ذکر خدا و عبادت پروردگار چون نماز، زداینده نگرانیها و اندوهها و تقویت کننده روحیه پایدارى و موجب آرامش خاطر است. «و لقد نعلم أنک یضیق صدرک ... فسبّح بحمد ربّک و کن من السجدین»
نوع مفسّران بر آنند که مقصود از سجده در این آیه، نماز است و مؤید آن روایتى است که مى گوید: «پیامبر(ص) هر گاه محزون و دلتنگ مى شد، نماز مى خواند» (مجمع البیان، ذیل آیه فوق).
۸- سجده و خضوع، رکن اصلى و روح نماز و داراى جایگاه ویژه در میان سایر عبادات «فسبّح بحمد ربّک و کن من السجدین»
مقصود از «سجده» مى تواند نماز باشد و علت اینکه به جاى نماز به سجده امر شده، مى تواند گویاى این حقیقت باشد که سجده رکن مهم و روح نماز است. گفتنى است دستور خداوند به سجده، پس از توصیه به تسبیح و حمد - که هر دو نوعى عبادت به شمار مى آیند - نشان دهنده اهمیت و جایگاه ویژه آن است.
۹- ربوبیت خداوند، شایسته تسبیح، حمد، سجده و فروتنى انسان به پیشگاه او «فسبّح بحمد ربّک و کن من السجدین»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استمداد از عبادتتحمید در ذکر خداتحمید در عبادت خداتسبیح در ذکر خداتسبیح در عبادت خداعوامل سجده بر خدانیازهای رهبران دینیعوامل تسبیح خداعوامل حمد خدااهمیت خضوع در نمازاستمداد از نمازاهمیت سجده در نمازعوامل عبادت خدااهمیت حمد خداآداب ذکر خدااهمیت تسبیح خداآداب عبادتعوامل رفع اندوهروانشناسی تربیتیارکان نمازآثار عبادتعوامل آرامشاهمیت عبادت خداروش تسهیل سختیعوامل استقامتعوامل تقویت روحیهاستمداد از خداآثار نمازحمایتهای خدااهمیت ذکر خدااهمیت نمازآثار ذکر خداتوصیه به محمدعمل پسندیدهربوبیت خداتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۴)
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور به ذکر و عبادت خدا در برابر اذیّتهای مشرکان+۳ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۱۳ آیه
- توصیه پیامبر(صلی الله علیه واله) به تسبیح و تحمید خداوند، جهت رفع دلتنگی+۱ آیه
- تسبیح همراه با حمد، از اداب تسبیح پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- تسبیح پروردگار از جانب محمّد(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
- تعلیم شیوه تسبیح به پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۱۱ آیه
- تعلیم شیوه ستایش به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۹ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به تنزیه خداوند+۱۱ آیه
- تسبیح خدا به همراه ستایش او، از عوامل رفع اندوه+۱ آیه
- سجده برای خدا، زداینده اندوهها و نگرانیها+۱ آیه
- نماز، زداینده اندوهها و نگرانیها+۱ آیه
- لزوم تسبیح خداوند+۱۱ آیه
- لزوم تسبیح پیامبر(صلی الله علیه واله) از خداوند، در برابر برخوردها و گفتار مخالفان+۲ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به تسبیح پروردگار+۶ آیه
- لزوم همراه بودن حمد خدا با تسبیح او+۶ آیه
- مطلوبیت سجده، برای خداوند+۳ آیه
- سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
- تسبیح همراه با حمد پروردگار، موجب رفع دلتنگی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- ربوبیّت خداوند نسبت به همه هستی، از ملاکهای استحقاق حمد و ستایش+۵ آیه
- تسبیح همراه با حمد، توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- لزوم مقدم بودن تسبیح خداوند بر حمد او+۶ آیه
- ربوبیّت خداوند، مستلزم تسبیح و تنزیه او+۴ آیه
- ربوبیّت خداوند، اقتضاکننده حمد و ستایش برای او+۵ آیه
- مطلوبیّت سجده برای خداوند+۳ آیه
- سجده، از ارکان اصلی نماز+۵ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به سجده برای خدا+۲ آیه
- یاد پروردگار و عبادت او، سبب اسان شدن تحمّل و بردباری در برابر مشکلات و ناملایمتها+۴ آیه
- رهبران الهی، نیازمند ستایش و عبادت پروردگار، برای مواجه شدن با مشکلات حوزه مسیولیّت خویش+۴ آیه
- نیاز انسان به تسبیح و یاد خدا، در شرایط سخت، جهت صبر و تحمّل بیشتر+۲ آیه
- لزوم ذکر و یاد خدا با تسبیح، سجده و عبادت، در برابر هرگونه برخورد شرک امیز و سخنان ازاردهنده مشرکان+۲ آیه
- عبادت پروردگار، موجب ارامش خاطر و یقین+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور ذکر و عبادت خدا، در برابر اذیّتهای مشرکان+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به تسبیح و تنزیه خداوند+۱۱ آیه
- توصیه الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله برای تسبیح و حمد خداوند، جهت رفع دلتنگی و ایجاد ارامش+۱ آیه
- ماموریّت پیامبر صلی الله علیه و اله، برای تسبیح همراه با حمد و ستایش خداوند+۶ آیه
- خداوند، تعلیمدهنده اداب و چگونگی تسبیح به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱۱ آیه
- خداوند، تعلیمدهنده شیوه حمد و ستایش الهی به محمّد صلی الله علیه و اله+۱۱ آیه
- «سَبِّح»
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۷ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۵ آیه
- سجده پیامبراکرم صلی الله علیه و اله برای خداوند زمینه رفع نگرانی و اندوه به وجود امده از استهزای کافران+۱ آیه
- توصیه خداوند به سجده نمودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در پی دلتنگی از رفتار استهزاگران+۱ آیه
- توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله به سجده و کرنش نمودن برای خداوند+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظف به تسبیح خدا و اعلام مبرا بودن او از هر عیب و نقص+۱۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به حمد و ستایش خداوند+۱۰ آیه
- اجتناب از ازار و ایذای دیگران، با سخنان نسنجیده از اداب معاشرت+۱ آیه
- اقامه نماز، زداینده نگرانیها و تقویت کننده روحیه پایداری+۱ آیه
- سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
- وجوب تسبیح خداوند+۱۱ آیه
- وجوب تسبیح خداوند از جانب پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر برخوردها و گفتار مخالفان+۲ آیه
- تسبیح پروردگار، از وظایف و واجبات پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- وجوب همراه بودن حمد خدا با تسبیح او+۶ آیه
- وجوب سجده انسانها برای خداوند+۴ آیه
- سجده، از واجبات نماز+۶ آیه