سوره الرحمن، آیه ۱۷ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۲
معنی کلمات و عبارات
«رَبُّ»: خبر مبتدای محذوف است: هُوَ رَبُّ. «الْمَشْرِقَیْنِ ... الْمَغْرِبَیْنِ»: مراد از دو مشرق و دو مغرب، خاور خورشید و ماه، و باختر خورشید و ماه، و یا این که تنها اشاره به خورشید است که با توجه به حداکثر میل شمالی آفتاب، و میل جنوبی آن، خورشید دو مشرق و دو مغرب عمده دارد. اما باید دانست که خورشید و ماه، و بطور کلی خورشیدها و ماههای متعدد جهان هستی، هر روز از نقطهای طلوع و در نقطهای غروب میکنند، و به تعداد روزهای سال، مشرق و مغرب دارند، پس چه بسا مراد از تثنیه مشرق و مغرب، جمع باشد. چرا که در سورههای دیگر قرآن مشارق و مغارب آمده است (نگا: اعراف / معارج / ).
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، تدبیرگر و طرّاح دو مشرق و دو مغرب براى خورشید «ربّ المشرقین و ربّ المغربین»
همان طور که مفسران گفته اند، مراد از «مشرقین» مشرق خورشید در آغاز تابستان و آغاز زمستان است زیرا; نقطه طلوع خورشید هر چند در هر روز تفاوت پیدا مى کند; اما این تفاوت به صورت تدریجى میان دو نقطه اصلى است که یک نقطه آن در آغاز تابستان قرار دارد و نقطه دیگر آن در آغاز زمستان مى باشد و مغرب بر منوال مشرق است.
۲ - نقش اساسى نقطه طلوع و غروب خورشید، در پیدایش فصول و تأمین نیازهاى بشر * «ربّ المشرقین و ربّ المغربین»
با توجه به این که پیدایش فصول هم زمان با تغییر میل خورشید در طلوع و غروب صورت مى گیرد احتمال مى رود یاد کرد «مشرقین و مغربین»، اشاره به پیامدهاى مهم آن (پیدایش فصول) داشته باشد که بشر از این رهگذر، به امکانات زندگى دست مى یابد.
۳ - وجود نظم و برنامه در طلوع و غروب خورشید، نشانى از پروردگار جهان «ربّ المشرقین و ربّ المغربین»
۴ - خداوند، تدبیرگر مشرق و مغربى خاص، براى هر یک از ماه و خورشید «ربّ المشرقین و ربّ المغربین»
برداشت یاد شده بنابراین نکته است که تثنیه آمدن «المشرقین» و «المغربین»، از این جهت باشد که یک مشرق و مغرب براى خورشید و مشرق و مغربى دیگر براى ماه تدبیر شده است.
تفسیر (۷)
روایات و احادیث
۵ - «عن الأصبغ بن نباتة، قال: خطبنا أمیرالمؤمنین ... و أمّا قوله: «ربّ المشرقین و ربّ المغربین» فإنّ مشرق الشتاء على حدّه و مشرق الصیف على حدّه; [منبع: احتجاج طبرسى، ج ۱، ص ۳۸۶; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۱۹۰.] اصبغ بن نباته مى گوید: امیرالمؤمنین(ع) در خطبه اى فرمود: ...اما قول خدا «ربّ المشرقین و ربّ المغربین» (و در کلام خود دو مشرق و دو مغرب آورده) براى این است که مشرق زمستان، در محدوده خود و مشرق تابستان در محدوده [دیگر ]است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
مشرق خورشیدمشرق در تابستانمشرق در زمستانمشرق ماه(قمر)مغرب خورشیدمغرب در تابستانمغرب در زمستانمغرب ماه(قمر)منشأ پیدایش فصلهای سالنظم در طلوع خورشیدنظم در غروب خورشیدنقش مشرق خورشیدنقش مغرب خورشیدعوامل تأمین نیازهاتعدد مغربتعدد مشرقتدبیر خدانشانه های ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- تفاوت مشرق تابستان با مشرق زمستان+۱ آیه
- تفاوت مغرب در تابستان، با مغرب در زمستان
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۵ آیه
- تفاوت مشرق زمستان، با مشرق تابستان+۱ آیه
- تفاوت مغرب در زمستان، با مغرب در تابستان
- اهمّیّت تعدّد مشرق و مغرب، و تفاوت فصول سال در زندگی
- تغییر و تفاوت مغرب و مشرق در فصول مختلف سال، نمودی از ربوبیّت الهی
- طلوع منظّم خورشید، جلوه ای از ربوبیّت خدا+۳ آیه
- نقش طلوع و غروب خورشید در زندگی جنّیان+۲ آیه
- طلوع خورشید از نعمتهای الهی بر جنیّان و انسانها+۱ آیه
- طلوع و غروب خورشید، جلوه ای از ربوبیّت الهی+۳ آیه
- غروب خورشید، از نعمتهای درخور شکر و غیر قابل تکذیب برای جنّیان و انسانها+۱ آیه
- غروب خورشید، نشیت گرفته از ربوبیّت الهی+۴ آیه
- خداوند، خواهان توجّه جنّ و انس به نقش مهم نقطه طلوع و غروب خورشید در زندگی انان+۱ آیه
- خداوند، تدبیرگر مشرق و مغربی خاص، برای هر یک از ماه و خورشید
- خداوند، تدبیرگر مشرق و مغربی خاص، برای هر یک از ماه و خورشید
- خداوند، تدبیرکننده مشرق، در تابستان و زمستان، برای خورشید
- اهمّیّت تعدّد مشرق در زندگی انسانها+۲ آیه
- ربوبیّت خداوند، نسبت به مشرق و مغرب+۵ آیه
- خداوند، پروردگار و مربّی مشارق عالم+۳ آیه
- خداوند، تدبیرکننده مشرق خاص، برای هر یک از ماه و خورشید
- تفاوت مشرق تابستان با مشرق زمستان+۱ آیه
- ربوبیّت خداوند نسبت به مشرق تابستان و مشرق زمستان
- خداوند، تدبیرکننده مشرق و مغربی خاصّ، برای ماه و خورشید
- خداوند، تدبیرکننده دو مشرق و دو مغرب (در تابستان و زمستان) برای خورشید رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ
- اهمّیّت تعدّد مغرب، در زندگی انسانها+۱ آیه
- خداوند، پروردگار و مدبّر مغارب عالم+۴ آیه
- خداوند، تدبیرکننده مغرب خاصّ، برای هر یک از ماه و خورشید
- تفاوت مغرب خورشید، در ایّام فصول چهارگانه+۱ آیه
- مغرب و مشرق برای خورشید و ماه، از نعمتهای غیرقابل انکار الهی+۱ آیه
- توبیخ تکذیبگران، به جهت نادیده انگاشتن ظهور نعمتهای خدا در طلوع و غروب خورشید+۱ آیه
- نظام گردشی خورشید، در جهت تامین نیازهای بشر و نعمت غیر قابل انکار الهی+۲ آیه
- طلوع و غروب خورشید، از نعمتهای غیر قابل تکذیب خداوند+۱ آیه