سوره نور(النور)، آیه ۵۴ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۷
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُم مَّا حُمِّلْتُمْ وَإِن تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
بگو: «خدا را اطاعت کنید، و از پیامبرش فرمان برید! و اگر سرپیچی نمایید، پیامبر مسؤول اعمال خویش است و شما مسؤول اعمال خود! امّا اگر از او اطاعت کنید، هدایت خواهید شد؛ و بر پیامبر چیزی جز رساندن آشکار نیست!»
معنی کلمات و عبارات
«تَوَلَّوْا»: پشت کردید. روی گردان شدید. در اصل (تَتَوَلَّوْا) میباشد. «حُمِّلَ»: بر دوش او نهاده شده است. مسؤول و موظّف شده است «الْبَلاغُ»: ابلاغ رسالت. تبلیغ قوانین دین (نگا: آلعمران / ، مائده / و ).
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، فراخوان منافقان به اطاعت از خدا و رسول او و پرهیز از سرپیچى فرمان هاى ایشان «قل أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول فإن تولّوا»
۲ - پیامبراسلام (ص)، داراى رهنمودها و فرمان هایى (اوامر حکومتى) جدا از رهنمودها و فرمان هاى خداوند در قرآن «قل أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول»
تکرار امر «أطیعوا» و جدا آمدن آن براى پیامبر(ص)، حاکى از آن است که پیامبراسلام (ص) جدا از آنچه که خدا در قرآن فرموده بود، رهنمودها و فرمان هایى داشت که از آنها در این برداشت به «اوامر حکومتى» تعبیر شده است که اصطلاحى جدید و مناسب مى باشد; زیرا اگر فرمان ها و رهنمودهاى آن حضرت، همان باشد که خداوند در قرآن فرموده بود، تکرار «أطیعوا» لغو به نظر مى رسید.
۳ - رهنمودها و فرمان هاى پیامبراسلام(ص)، هماهنگ با رهنمودها و فرمان هاى الهى در قرآن «قل أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول»
فرمان خداوند به اطاعت از پیامبر(ص) - به صورت مستقل و جداگانه - نشان دهنده این حقیقت است که رهنمودها و فرمان هاى آن حضرت، با آنچه که خدا فرموده بود، هماهنگ مى باشد; زیرا معقول نیست که خداوند بر ضد کلام خود فرمان دهد.
۴ - ضرر و زیان گناه و نافرمانى مردم از اطاعت خدا و رسول او، به خود آنان بازمى گردد نه به پیامبر(ص) «قل أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول فإن تولّوا فإنّما علیه ما حمّل و علیکم ما حملتم»
۵ - هر فردى، مسؤول رفتار خویش است و پیامد آن، دامنگیر خود او خواهد بود. «قل أطیعوا اللّه ... فإن تولّوا فإنّما علیه ما حمّل و علیکم ما حملتم»
۶ - رسالت و پیامبرى، بارى سنگین و مسؤولیت خطیر بر دوش رسولان و پیامبران «قل أطیعوا اللّه ... فإن تولّوا فإنّما علیه ما حمّل»
برداشت یاد شده، از تعبیر «حمّل» استفاده گردید; زیرا «حمل» به معناى اشیاى سنگین وزن است; مثل حمل بچه در شکم مادر (مفردات راغب).
۷ - اطاعت و فرمان برى از پیامبراسلام(ص)، موجب هدایت و نیل به سعادت و کمال مطلوب است. «أطیعوا الرسول ... فإن تولّوا فإنّما علیه ما حمّل»
مقصود از هدایت در آیه شریفه، راه یابى و هدایت عمومى نیست; زیرا چنین هدایتى بدون اطاعت انسان ها نیز توسط پیامبران حاصل بود; بلکه مقصود، ایصال به مطلوب و دست یافتن به کمال و سعادت است که بدون عمل به مقتضیات دین حاصل نمى شود.
۸ - ابلاغ پیام هاى الهى به صورت روشن و آشکار، وظیفه رسول خدا(ص) «و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
۹ - پیامبر(ص)، تنها مسؤول انجام رسالت خویش بود نه مأمور به نتیجه(مؤمن ساختن همه مردم). «قل أطیعوا اللّه ... فإن تولّوا فانّما علیه ما حمّل و علیکم ما حملتم ... و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
حصر در جمله «و ما على الرسول إلاّ البلاغ المبین» حصر اضافى است و این حصر مى تواند مربوط به این مسأله باشد که روى گردانى کافران، مسؤولیتى را بر دوش پیامبر(ص) ایجاد نمى کند; چرا که آن حضرت در قبال آثار و نتایج این رسالت (پذیرش و عدم پذیرش مردم) مسؤولیتى ندارد.
۱۰ - ابلاغ پیام هاى الهى از جانب پیامبر(ص)، وابسته به پذیرش و عدم پذیرش مردم نبود. «قل أطیعوا اللّه... فإن تولّوا... و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
۱۱ - سلب نشدن وظیفه ابلاغ دین و تبلیغ اسلام، به صرف روى گردانى مردم از آن «فإن تولّوا ... و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
۱۲ - کلام و سنت پیامبراسلام(ص) رسا و قابل فهم براى همگان «و أطیعوا الرسول ... و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
۱۳ - لزوم به کار گیرى مفاهیم و مطالب روشن و بى ابهام در تبلیغ دین «و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
۱۴ - تسلى خداوند به پیامبر(ص) براى نگران نبودن از روى گردانى مردم از حق و دین الهى «فإن تولّوا ... و ما على الرسول إلاّ البلغ المبین»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه، در مقام تسلى دادن به پیامبر(ص) در برابر حق گریزى کافران است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۵–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۶۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۳–۵۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار زیان گناهاهمیت صراحت در تبلیغ دینزیان عصیان از خدازیان عصیان از محمدسنگینی نبوتسهولت فهم سنتنگرانی از حق ناپذیریوضوح سنتاحکام حکومتی محمداهمیت تبلیغ اسلامدعوت از منافقاندعوت به اطاعت از خدادعوت به اطاعت از محمداعراض از حقروش تبلیغ دیناهمیت نبوتاعراض از دیننگرانی محمدمحدوده اختیارات محمداوامر محمداهمیت تبلیغ دینشرایط تبلیغزیان به خودآثار اطاعت از محمدمسؤول عملمسؤولیت انبیاتبلیغ دینعوامل تکاملتبلیغ محمدمحدوده مسؤولیت محمددعوتهای خداعوامل سعادتدلداری به محمدعوامل هدایتروش تبلیغآثار عملمسؤولیت محمداوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۶)
- ازاد بودن انسانها در انتخاب دین+۸ آیه
- نفی شیوههای زورمدارانه در انجام رسالت پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) و ازاد بودن مردم در پذیرش اسلام+۹ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر کافران صدر اسلام+۵ آیه
- اتمام حجّت، از وظایف پیامبران+۲ آیه
- لزوم اطاعت از خدا و فرمانهای او+۱۱ آیه
- فراخوان منافقان به پیروی از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- برخورداری از هدایت، نتیجه اطاعت مؤمنان از پیامبر
- واداشتن مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۱۰ آیه
- ابلاغ پیام خداوند به صورت روشن و صریح به مردم، ازسوی پیامبران+۳ آیه
- روشنبودن تعالیم انبیا برای مردم+۲ آیه
- همه انبیا، هماهنگ در انجام وظیفه تبلیغ+۴ آیه
- بیان روشن و رسا، ابزاری ضروری و ارزشمند در تبلیغ دین+۴ آیه
- تبلیغ دین الهی، وظیفه پیامبران+۴ آیه
- ابلاغ پیامهای الهی از سوی انبیا، به صورت صریح و روشن+۶ آیه
- سنّت نبوی(صلی الله علیه واله)، از منابع احکام+۱۲ آیه
- وجوب اطاعت از فرمانهای خدا+۱۱ آیه
- وجوب اطاعت از محمّد(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- لزوم تبلیغ پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به نحو روشن+۷ آیه
- صاحب اختیار بودن پیامبر(صلی الله علیه واله)، در امور حکومتی و اجتماعی+۴ آیه
- اکراه مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۹ آیه
- ازادی انسانها، در انتخاب دین+۸ آیه
- ابلاغ روشن و صریح پیامهای خداوند به انسانها، از اهداف مشترک پیامبران+۲ آیه
- لزوم پیروی از سنّت و سیره پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۱ آیه
- اطاعت و پیروی از سنّت پیامبر(صلی الله علیه واله) در راستای اطاعت از خداوند+۹ آیه
- پیروی از سنّت پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، موجب هدایت انسانها+۱ آیه
- اعراض از سنّت پیامبر(صلی الله علیه واله)، مورد سرزنش خداوند+۴ آیه
- حجّیّت سنّت پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای همگان+۱۱ آیه
- سنّت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، رسا و قابل فهم برای همگان+۱ آیه
- برگشت ضرر و زیان مخالفت با سنّت پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، به خود انسان
- بازگشت ضرر گناه و نافرمانی مردم، از خدا و رسول او، به خود انان
- گناه، از عوامل ضررزننده به انسان+۲ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، مسیول عمل خویش+۱ آیه
- بازگشت ضرر و زیان گناه به خود گناهکار+۲ آیه
- اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر مشرکان صدر اسلام+۴ آیه
- صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در امور حکومتی و اجتماعی+۴ آیه
- لزوم اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله و دستورات وی+۱۰ آیه
- اطاعت از محمّد صلی الله علیه و اله، همسنگ اطاعت از خدا+۱۱ آیه
- اعراضکنندگان از پیامبر، مورد تهدید خداوند+۲ آیه
- اعراض از پیامبر صلی الله علیه و اله، موجب گمراهی+۱ آیه
- منافقان اعراضکننده از محمّد صلی الله علیه و اله، مورد تهدید خداوند+۱ آیه
- بیان روشن و رسا، ابزاری برای تبلیغ دین از سوی محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- اجتناب پیامبر صلی الله علیه و اله از اکراه و اجبار مردم، در دعوتهای خود+۸ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور ابلاغ روشن و صریح پیامهای الهی به مردم+۹ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای حق ولایت و حکومت بر مسلمانان+۱۲ آیه
- صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در امور حکومتی و اجتماعی+۵ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۲ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۱۹ آیه
- حق ولایت و اطاعت پیامبر صلی الله علیه و اله، ناشی از مقام رسالت ان حضرت+۱۱ آیه
- ابلاغ پیامهای الهی به مردم، فلسفه رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- حجیّت سنّت پیامبر صلی الله علیه و اله برای همگان+۱۳ آیه
- لزوم روی اوردن و عمل به سنّت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱۲ آیه
- پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و اله در راستای اطاعت از خداوند+۱۰ آیه
- پیروی از سنّت محمّد صلی الله علیه و اله، موجب هدایت انسانها+۱ آیه
- سنت پیامبر صلی الله علیه و اله، رسا و قابل فهم برای همگان+۱ آیه
- بازگشت زیان مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و اله به خود انسان
- اعراض از سنّت پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانه نفاق و دورویی+۱ آیه
- فرمانهای پیامبر صلی الله علیه و اله، هماهنگ با فرمانهای الهی+۱۰ آیه
- لزوم اطاعت از تمامی دستورهای پیامبر صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- مؤمنان، در معرض تخلّف از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و اله و نیازمند هشدار+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای مقام عصمت+۱۰ آیه
- موظّف نبودن پیامبر صلی الله علیه و اله در مورد اجبار مسلمانان به هدایت+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به اتمامحجّت بر مردم+۷ آیه
- ابلاغ پیام الهی به صورت روشن و اشکار، وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- فراخوان منافقان به پیروی از پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- منافقان، اعراض کننده از محمّد صلی الله علیه و اله، مورد تهدید خداوند+۱ آیه
- خداوند، فراخوان منافقان برای اطاعت از خود و پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- وجوب اطاعت از اوامر خدا+۱۱ آیه
- وجوب تبعیت مردم از فرمانهای محمد صلی الله علیه و اله و رهبران الهی+۷ آیه
- وجوب تبلیغ بر پیامبر صلی الله علیه و اله به نحو روشن+۷ آیه
- ابلاغ وحی خداوند به مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- ولایت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله در طول ولایت خدا+۱۰ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله تنها پیامرسان ولایت و عدم مسیولیّت ان حضرت در مورد پذیرش و عدم پذیرش ان از سوی مردم+۳ آیه
- ولایت رسول خدا صلی الله علیه و اله نشیت گرفته از مقام رسالت ان حضرت+۱۰ آیه
- خداوند فراخوان منافقان به پذیرش ولایت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- تقدّم ولایت خدا بر ولایت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله و مؤمنان+۸ آیه
- پیروی از پیامبر صلی الله علیه و اله موجب هدایت یافتگی+۱ آیه