سوره رعد(الرعد)، آیه ۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۹
وَ فِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَ غَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَ فِي ذٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
و در روی زمین، قطعاتی در کنار هم قرار دارد که با هم متفاوتند؛ و (نیز) باغهایی از انگور و زراعت و نخلها، (و درختان میوه گوناگون) که گاه بر یک پایه میرویند و گاه بر دو پایه؛ (و عجیبتر آنکه) همه آنها از یک آب سیراب میشوند! و با این حال، بعضی از آنها را از جهت میوه بر دیگری برتری میدهیم؛ در اینها نشانههایی است برای گروهی که عقل خویش را به کار میگیرند!
معنی کلمات و عبارات
«قِطَعٌ»: جمع قِطعة، بخشها و پارهها. «مُتَجَاوِرَاتٌ»: کنار هم. نزدیک به هم. «قِطَعٌ مُتَجَاوِراتٌ»: مراد قطعههای مختلف و متفاوت زمین است. «زَرْعٌ»: کشت. مصدر است و در اینجا به معنی کشتزارها است. «صِنْوانٌ»: جمع صِنْو، همگون. یکپایه. «غَیْرُ صِنْوانٍ»: مختلف. دوپایه. «صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ»: درختانی که بیخ جداگانه دارند و مستقلّ از درختان همنوع خود هستند. یا این که: درختان همگون و همسان، و درختان مختلف و متفاوت. این معانی در صورتی است که واژه (صِنْوان) را تنها صفت (نَخیل) بدانیم. امّا اگر (صِنْوان) را به سبب عطف، صفت (نَخیل) و (زَرْع) و (جنّات) بشمار آوریم، یا این که آن را خبر مبتدای محذوف، مانند (کلّ) بدانیم معنی (صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ) عبارت خواهد بود از: درختان یکپایه و درختان دوپایه مصطلح در گیاهشناسی. بدین معنی که: برخی از درختان و گیاهان، ماده نرینه در یک درخت یا بوته، و ماده مادینه در یک درخت یا بوته دیگری است، و آنها را یکپایه میگویند، مانند درخت خرما. برخی از درختان و گیاهان هم، ماده نرینه و ماده مادینه هر دو بر یک درخت یا بوته است که بیشتر درختان و گیاهان بدین صورت بوده و آنها را دوپایه مینامند. حال ممکن است نرینه و مادینه در یک گل باشند، مانند بوته پنبه، و یا این که هر یک در گل جداگانهای باشند، از قبیل بوته کدو. «یُسْقی»: آبیاری میگردند. نائب فاعل ضمیر (هُوَ) است که به کلّ واحدی از (قِطَعٌ، جنّاتٌ، زَرْعٌ، نَخیلٌ) برمیگردد. «الأُکُلِ»: آنچه خورده میشود. دانه و میوه (انعام / ، سبأ / ).
نزول
سال ۱۸ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۵ رویداد)
- اصلاح حکم فرزندخواندگی درباره زیدمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - تحریم نهایی شرابمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - نزول آیه حجاب پس از ولیمه زینبمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ماجرای افکمرتبط با نزول
18 بعثت · بنی المصطلق / مدینه - ماجرای لعان هلال بن امیهمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ازدواج با زینب بنت جحشمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ماجرای نزول تیمممرتبط با نزول
18 بعثت · بنی المصطلق / مدینه - ماجرای ظهارمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ماجرای بنیقریظه
18 بعثت · مدینه - غزوه بنیلحیان
18 بعثت · عسفان - غزوه ذیقرد
18 بعثت · ذیقرد - سریه ابوعبیده به ذیالقصه
18 بعثت · ذی القصه - سریه محمد بن مسلمه به ذیالقصه
18 بعثت · ذی القصه - سریه عکاشه به الغمر
18 بعثت · الغمر - غزوه بنیمصطلق
18 بعثت · مُریسیع
نکات آیه
۱- زمین متشکل از قطعه ها و سرزمینهاى گوناگون چیده شده کنار یکدیگر «و فى الأرض قطع متجورت»
«قطع» (جمع قطعة) به معناى اجزا و قسمتهاست. «تجاور» (مصدر متجاورات) به معناى در جوار و نزدیک یکدیگر بودن است. توصیف سرزمینها به قطعه ها و بخشها مى تواند به اعتبار اختلاف و تفاوت آنها باشد. بنابراین مراد از «قطع متجاورات» این است که: مناطق زمین على رغم نزدیک بودن و متصل بودن به یکدیگر، مختلف و گوناگونند.
۲- زمین جایگاه باغهایى از درختان انگور و دربردارنده کشتزارهاست. «و فى الأرض ... جنّت من أعنب و زرع»
«جنة» (مفرد جنات) به معناى بوستان است که به اعتبار پوشش زمینش با درختان این نام بر آن اطلاق شده است و لذا کلمه درختان در برداشت آورده شد. «زرع» به معناى رویانیدن و نیز چیزى است که روییده شده باشد. در آیه شریفه معناى دوم مراد است.
۳- زمین جایگاه درختان خرما ; درختانى که به یک ریشه روییده اند و درختانى که ریشه هاى جدا دارند. «و فى الأرض ... نخیل صنوان و غیر صنوان»
«نخیل» (جمع نخل) و به معناى درختان خرماست. «صنوان» (جمع صنو) به چند درخت خرما گفته مى شود که داراى یک ریشه باشند و به هر یک از آن درختان «صنو» مى گویند.
۴- درختان انگور ، نخلهاى خرما و نیز سایر گیاهان على رغم مشروب شدن از آبى با طبیعت واحد ، ثمرات و میوه هاى مختلف و گوناگون به بار مى آورند. «جنّت من أعنب و زرع و نخیل ... یسقى بماء وحد و نفضل بعضها على بعض فى الأُکل»
۵- خداوند ، ایجاد کننده تفاوت در میوه ها و ثمرات به دست آمده از درختان و گیاهان و برترى دهنده برخى از آنها بر برخى دیگر «و نفضل بعضها على بعض فى الأُکل»
«اُکُل» به معناى میوه و ثمره است و بر مطلق خوراکیها نیز اطلاق شده است.
۶- زمین و بخشهاى متفاوت آن و درختان و کشتزارها ، از نشانه هاى خدا و یکتایى او در تدبیر هستى «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۷- گوناگون شدن میوه هاى درختان و محصولات کشاورزى ، على رغم بهره ورى آنها از آب با طبیعتى واحد ، از نشانه هاى توحید و یکتایى خدا در تدبیر هستى «یسقى بماء وحد و نفضل بعضها على بعض فى الأُکل إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۸- مشروب شدن گیاهان و درختان گوناگون به وسیله آبى با طبیعت واحد ، از نشانه هاى خدا و یکتایى او در تدبیر هستى است. «یسقى بماء وحد ... إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۹- تنها صاحبان عقل و فهم بر دریافت ربوبیت خدا و یکتایى او در تدبیر هستى توانایند. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۱۰- عقل ابزارى براى شناخت ربوبیّت خدا و پدیده هاى طبیعى، منبعى براى شناخت اوست. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۱۱- تعقّل در پدیده هاى طبیعى ، آدمى را به شناخت خدا و یکتایى او در تدبیر امور هستى هدایت مى کند. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۱۲- خارج پنداشتن تدبیر امور هستى از اختیار خداوند ، نشانه جهل و کور فکرى است. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
۱۳- تفکر در پدیده هاى هستى ، زمینه ساز باور به لقاى خدا و برپایى قیامت است. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون»
برداشت فوق بر این اساس است که متعلق «آیات» به قرینه جمله «لعلکم بلقاء ربکم توقنون» در آیات قبل ، لقاى خدا و برپایى قیامت باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابزار خدا شناسیباغهای انگورباغهای خرماباغهای زمینبرتری برخی میوه هاتغذیه گیاهانتوحید ربوبی عاقلاندرختان انگوردرختان خرماساختار زمینقدرت عاقلانمنشأ تنوع درختانمنشأ تنوع میوه هانقش درختاننقش میوه هاویژگیهای درختان خرماکشتزارهای زمینتنوع درختانخداشناسی عاقلانتنوع میوه هاتفاوت سرزمینهاایمان به لقاءاللهمحدوده اختیارات خداویژگیهای زمیننشانه های عدم تعقلروش خدا شناسیتعقل در طبیعتزمینه توحید ربوبیفضایل عاقلانبینش غلطنقش طبیعتتعقل در آفرینشنشانه های جهلاهمیت تعقلنقش زمیننقش عقلنشانه های توحید ربوبیدلایل توحید ربوبیآثار تعقلایمان به قیامتمنابع شناختابزار شناختزمینه ایمانربوبیت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱۶)
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۲ آیه
- نقش اب در تغذیه انسان+۱۶ آیه
- نقش اب در پیدایش باغها+۶ آیه
- نقش اب در پیدایش کشتزارها+۴ آیه
- نقش اب در رویش درختان+۷ آیه
- نقش اب در پیدایش میوههای گوناگون+۱۰ آیه
- رویش باغها و درختان انگور، ایه خدا+۱۰ آیه
- باغهای انگور، خرما، زیتون و انار، از ایات خدا+۱۱ آیه
- رویش درخت انگور، ایه خدا+۱۰ آیه
- رویش درخت خرما، از ایات خدا+۸ آیه
- مستعد بودن زمین برای رویش گیاهان، از ایات خدا+۸ آیه
- وجود میوههای متنوّعِ درختان، ایه خدا+۱ آیه
- خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۴ آیه
- پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۵ آیه
- نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها+۴ آیه
- پدید امدن میوههای گوناگون در اثر ابیاری با یک اب، از ایات الهی
- رویش و باردهی درخت انگور به وسیله اب، از ایات الهی+۱۱ آیه
- پیدایش تاکستان و باغ انگور به وسیله اب از نشانههای خدا+۳ آیه
- وجود باغهای انگور و حبوب و خرما و برتری برخی بر برخی دیگر، در عین مجاورت با یکدیگر و ابیاری از یک اب، از ایات الهی برای خردمندان
- انگور، از مواد غذایی و محصولات خوراکی مفید و ارزشمند برای انسان+۷ آیه
- رویش باغهای انگور، از ایات خداوند+۱ آیه
- پیدایش باغهای خرما، از ایات خداوند
- پیدایش باغهای خرما از ایات الهی و شایسته تدبّر+۱ آیه
- ابادانی زمین از رهگذر باغها+۵ آیه
- باغهای میوه، تامینکننده ارزاق مردم+۱۱ آیه
- تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۴ آیه
- تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۴ آیه
- اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۴ آیه
- باغهای انگور، حبوبات، خرما و برتری برخی بر برخی دیگر، در عین مجاورت با یکدیگر و ابیاری از یک اب، از ایات الهی برای خردمندان و اهل تعقّل
- پیدایش باغهای (خرما و انگور و زیتون) شایان تامّل و تفکّر+۶ آیه
- باغهای انگور، حبوبات، خرما و برتری برخی بر برخی دیگر در عین مجاورت با یکدیگر و ابیاری شدن از یک اب، از ایات الهی برای خردمندان و اهل تعقّل
- رویش درختان میوه از زمین، از ایات خدا و بایسته تفکّر و تامّل+۶ آیه
- گوناگون شدن میوههای درختان و محصولهای زراعی، بهرغم بهرهوری انها از اب با طبیعتی واحد، از نشانههای توحید برای اندیشهمندان
- طبیعت و تحولات ان، شایسته تامّل و اندیشه+۱۲ آیه
- رویش گیاهان با محصولات متنوّع و گوناگون، شایسته تفکّر+۷ آیه
- میوههای متنوع درختان، ایه خدا و شایسته تامّل و تفکّر+۷ آیه
- بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۴ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۴ آیه
- نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۹ آیه
- انگور، از خوردنیهای حلال+۸ آیه
- حلیت انواع محصولات زراعی، برای انسان+۷ آیه
- جواز خوردن از انواع میوه ها+۵ آیه
- تفاوت خوراکیها، نمود فضل الهی
- خداوند، پدیداورنده خرماهای متفاوت از جهت طعم+۱ آیه
- تفاوت انواع خرمای به دست امده از نخل، با توجّه به مشروب شدن از یک اب، از ایات خداوند برای خردورزان
- برتری غذایی بعضی خرماها، نسبت به بعض دیگر، از ایات الهی
- پیدایش باغهای خرما، از ایات الهی برای خردورزان
- خرما، از میوه های خوردنی برای انسان+۳ آیه
- زمین، جایگاه انواع درختان خرمای روییده شده به یک ریشه و چند ریشه
- تفاوت انواع خرمای به دست امده از نخل، با توجّه به مشروب شدن از یک اب، از ایات خدا
- موادّ غذایی بودن خرما برای انسان، از جمله فواید ان+۴ آیه
- خوردنیها، از ایات خدا، برای خردمندان+۲ آیه
- میوه های خوردنی، از ایات الهی+۱۳ آیه
- خوردنیها، دارای بوهای متفاوت و گوناگون+۱ آیه
- تفاوت خوردنیها در بو، از ایات الهی برای خردمندان
- خوردنیها، دارای حجم متفاوت و گوناگون+۱ آیه
- تفاوت خوردنیها در حجم، از ایات الهی برای خردمندان+۱ آیه
- خوردنیها، دارای رنگهای متفاوت و متنوّع+۱ آیه
- رنگ امیزیهای گوناگون خوردنیهای طبیعت، از ایات خداوند برای خردورزان+۱ آیه
- خوردنیها، دارای طعم و مزه متفاوت+۱ آیه
- تفاوت خوردنیها در طعم و مزه، از ایات الهی
- دعوت خدا به تعقّل و تفکّر در خوردنیها+۲ آیه
- تفاوت و برتری بعضی میوه های خوردنی نسبت به یکدیگر، (از حیث رنگ و مزه و بو)
- تفاوت و برتری بعضی از میوه های خوردنی نسبت به یکدیگر، از ایات الهی
- انگور، از خوردنیهای حلال برای انسان+۷ آیه
- خرما، از خوردنیهای حلال برای انسان+۹ آیه
- محصولات زراعی، مورد تغذیه انسان و مباح برای انان+۶ آیه
- میوه ها، از جمله خوردنیهای حلال برای انسان+۱۱ آیه
- خداوند، منشا پیدایش خوردنیها+۱۶ آیه
- تفاوت بعضی از درختان با یکدیگر، در عین تشابه+۲ آیه
- تفاوت درختان در عین مشروب شدن از یک اب و روییدن در یک زمین، دلیلی برای اهل عقل بر یکتایی خداوند و درسی برای توحید
- تفاوت درختان در نوع میوه و طعم انها، در عین مشروب شدن با یک اب
- درختان متنوّع، دارای میوه های گوناگون، به رغم ابیاری با ابی با طبیعت واحد+۵ آیه
- خداوند، ایجادکننده درختان با ریشه مشترک و درختان با ریشه مستقل
- استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۶ آیه
- ترغیب و تشویق خدا، به اندیشه و مطالعه در زمین+۲ آیه
- زمین، متشکّل از قطعه ها و سرزمینهای چیده شده، کنار یکدیگر
- تامین روزی انسان، از فواید زمین+۴ آیه
- زمین، از منابع پیدایش گیاه، برای تغذیه انسان و چهارپایان+۹ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۳ آیه
- شناختهای حسّی، منهای تعقّل و اندیشهورزی، بی ثمر در دستیابی به شناخت جهان هستی+۲ آیه
- شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی+۴ آیه
- بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۳ آیه
- عقل، ابزاری برای شناخت ربوبیّت خدا+۱ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۱ آیه
- عمران زمین، از رهگذر باغهای گوناگون+۸ آیه
- ابادانی زمین، به وسیله اب و پیدایش مزارع و کشتزارها+۴ آیه
- ابادانی و عمران زمین، از ایات خدا+۵ آیه
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۶ آیه
- تفاوت خوراکیها و میوه ها، در برخورداری از فضل الهی
- گوناگون شدن میوه های درختان و محصولات کشاورزی، به رغم بهرهوری انها از اب با طبیعتی واحد، از ایات خداشناسی برای خردمندان
- گوناگونانی محصولات زراعی و باغی، به رغم بهرهوری از اب یکسان و واحد، از نشانه های توحید و شایسته تفکّر
- تعقّل و اندیشه در کشتزارها، تنوّع درختان انگور و نخلهای خرما، به رغم بهره وری انها از اب با طبیعتی واحد، زمینه شناخت خدا
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۸ آیه
- استفاده انسانها از محصولات کشاورزی، برای تغذیه و خوردن+۸ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۸ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۷ آیه
- خداوند، افریننده گیاهان+۷ آیه
- تفاوت گیاهان در میوهها، در عین مشروب شدن از یک اب، شایسته تعقّل و تامّل
- گیاهان، دارای اقسام و انواع مختلف+۱۲ آیه
- تنوع گیاهان و میوهها و طعم انها در عین همجواری زمین انها و مشروب شدن از یک اب، از ایات الهی
- تفکّر در رویش و تنوّع گیاهان و کیفیّت ثمردهی انها، زمینه ساز اعتقاد توحیدی+۲ آیه
- گیاهان، از منابع غذایی انسانها+۱۰ آیه
- مُفَضِّل/ اسماوصفات
- میوهها، از ایات خداوند+۱۳ آیه
- برتری برخی میوهها، بر برخی دیگر از انها
- خداوند، برتریدهنده برخی میوهها بر برخی دیگر
- تغذیه از میوهها و فراوردههای ان، فلسفه افرینش انها+۶ آیه
- تغذیه از میوه انگور و فراوردههای ان، فلسفه افرینش ان+۵ آیه
- خداوند، ایجادکننده تفاوت در میوهها و برتریدهنده برخی از انها بر برخی دیگر
- متنوّع بودن میوهها، از ایات الهی+۳ آیه
- ترغیب خداوند به مطالعه درباره چگونگی پیدایش میوهها+۶ آیه
- خلقت میوهها، از ایات الهی+۱۰ آیه
- رویش درختان میوه از زمین، از ایات خدا و بایسته تفکّر و تامّل+۱۱ آیه
- رویش میوهها، دلیل و نشانه توحید خداوند+۱ آیه