آیه ۴ سوره رعد

سوره رعد(الرعد)، آیه ۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۹

وَفِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِّنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَىٰ بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَىٰ بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

و در روی زمین، قطعاتی در کنار هم قرار دارد که با هم متفاوتند؛ و (نیز) باغهایی از انگور و زراعت و نخلها، (و درختان میوه گوناگون) که گاه بر یک پایه می‌رویند و گاه بر دو پایه؛ (و عجیب‌تر آنکه) همه آنها از یک آب سیراب می‌شوند! و با این حال، بعضی از آنها را از جهت میوه بر دیگری برتری می‌دهیم؛ در اینها نشانه‌هایی است برای گروهی که عقل خویش را به کار می‌گیرند!

معنی کلمات و عبارات
«قِطَعٌ»: جمع قِطعة، بخشها و پاره‌ها. «مُتَجَاوِرَاتٌ»: کنار هم. نزدیک به هم. «قِطَعٌ مُتَجَاوِراتٌ»: مراد قطعه‌های مختلف و متفاوت زمین است. «زَرْعٌ»: کشت. مصدر است و در اینجا به معنی کشتزارها است. «صِنْوانٌ»: جمع صِنْو، همگون. یک‌پایه. «غَیْرُ صِنْوانٍ»: مختلف. دوپایه. «صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ»: درختانی که بیخ جداگانه دارند و مستقلّ از درختان همنوع خود هستند. یا این که: درختان همگون و همسان، و درختان مختلف و متفاوت. این معانی در صورتی است که واژه (صِنْوان) را تنها صفت (نَخیل) بدانیم. امّا اگر (صِنْوان) را به سبب عطف، صفت (نَخیل) و (زَرْع) و (جنّات) بشمار آوریم، یا این که آن را خبر مبتدای محذوف، مانند (کلّ) بدانیم معنی (صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ) عبارت خواهد بود از: درختان یک‌پایه و درختان دوپایه مصطلح در گیاه‌شناسی. بدین معنی که: برخی از درختان و گیاهان، ماده نرینه در یک درخت یا بوته، و ماده مادینه در یک درخت یا بوته دیگری است، و آنها را یک‌پایه می‌گویند، مانند درخت خرما. برخی از درختان و گیاهان هم، ماده نرینه و ماده مادینه هر دو بر یک درخت یا بوته است که بیشتر درختان و گیاهان بدین صورت بوده و آنها را دوپایه می‌نامند. حال ممکن است نرینه و مادینه در یک گل باشند، مانند بوته پنبه، و یا این که هر یک در گل جداگانه‌ای باشند، از قبیل بوته کدو. «یُسْقی»: آبیاری می‌گردند. نائب فاعل ضمیر (هُوَ) است که به کلّ واحدی از (قِطَعٌ، جنّاتٌ، زَرْعٌ، نَخیلٌ) برمی‌گردد. «الأُکُلِ»: آنچه خورده می‌شود. دانه و میوه (انعام / ، سبأ / ).
نزول

سال ۱۸ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۵ رویداد)
نکات آیه
۱- زمین متشکل از قطعه ها و سرزمینهاى گوناگون چیده شده کنار یکدیگر «و فى الأرض قطع متجورت» «قطع» (جمع قطعة) به معناى اجزا و قسمتهاست. «تجاور» (مصدر متجاورات) به معناى در جوار و نزدیک یکدیگر بودن است. توصیف سرزمینها به قطعه ها و بخشها مى تواند به اعتبار اختلاف و تفاوت آنها باشد. بنابراین مراد از «قطع متجاورات» این است که: مناطق زمین على رغم نزدیک بودن و متصل بودن به یکدیگر، مختلف و گوناگونند. ۲- زمین جایگاه باغهایى از درختان انگور و دربردارنده کشتزارهاست. «و فى الأرض ... جنّت من أعنب و زرع» «جنة» (مفرد جنات) به معناى بوستان است که به اعتبار پوشش زمینش با درختان این نام بر آن اطلاق شده است و لذا کلمه درختان در برداشت آورده شد. «زرع» به معناى رویانیدن و نیز چیزى است که روییده شده باشد. در آیه شریفه معناى دوم مراد است. ۳- زمین جایگاه درختان خرما ; درختانى که به یک ریشه روییده اند و درختانى که ریشه هاى جدا دارند. «و فى الأرض ... نخیل صنوان و غیر صنوان» «نخیل» (جمع نخل) و به معناى درختان خرماست. «صنوان» (جمع صنو) به چند درخت خرما گفته مى شود که داراى یک ریشه باشند و به هر یک از آن درختان «صنو» مى گویند. ۴- درختان انگور ، نخلهاى خرما و نیز سایر گیاهان على رغم مشروب شدن از آبى با طبیعت واحد ، ثمرات و میوه هاى مختلف و گوناگون به بار مى آورند. «جنّت من أعنب و زرع و نخیل ... یسقى بماء وحد و نفضل بعضها على بعض فى الأُکل» ۵- خداوند ، ایجاد کننده تفاوت در میوه ها و ثمرات به دست آمده از درختان و گیاهان و برترى دهنده برخى از آنها بر برخى دیگر «و نفضل بعضها على بعض فى الأُکل» «اُکُل» به معناى میوه و ثمره است و بر مطلق خوراکیها نیز اطلاق شده است. ۶- زمین و بخشهاى متفاوت آن و درختان و کشتزارها ، از نشانه هاى خدا و یکتایى او در تدبیر هستى «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۷- گوناگون شدن میوه هاى درختان و محصولات کشاورزى ، على رغم بهره ورى آنها از آب با طبیعتى واحد ، از نشانه هاى توحید و یکتایى خدا در تدبیر هستى «یسقى بماء وحد و نفضل بعضها على بعض فى الأُکل إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۸- مشروب شدن گیاهان و درختان گوناگون به وسیله آبى با طبیعت واحد ، از نشانه هاى خدا و یکتایى او در تدبیر هستى است. «یسقى بماء وحد ... إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۹- تنها صاحبان عقل و فهم بر دریافت ربوبیت خدا و یکتایى او در تدبیر هستى توانایند. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۱۰- عقل ابزارى براى شناخت ربوبیّت خدا و پدیده هاى طبیعى، منبعى براى شناخت اوست. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۱۱- تعقّل در پدیده هاى طبیعى ، آدمى را به شناخت خدا و یکتایى او در تدبیر امور هستى هدایت مى کند. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۱۲- خارج پنداشتن تدبیر امور هستى از اختیار خداوند ، نشانه جهل و کور فکرى است. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» ۱۳- تفکر در پدیده هاى هستى ، زمینه ساز باور به لقاى خدا و برپایى قیامت است. «إن فى ذلک لأیت لقوم یعقلون» برداشت فوق بر این اساس است که متعلق «آیات» به قرینه جمله «لعلکم بلقاء ربکم توقنون» در آیات قبل ، لقاى خدا و برپایى قیامت باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱۶)
  • اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۲ آیه
  • نقش اب در تغذیه انسان+۱۶ آیه
  • نقش اب در پیدایش باغها+۶ آیه
  • نقش اب در پیدایش کشتزارها+۴ آیه
  • نقش اب در رویش درختان+۷ آیه
  • نقش اب در پیدایش میوههای گوناگون+۱۰ آیه
  • رویش باغها و درختان انگور، ایه خدا+۱۰ آیه
  • باغهای انگور، خرما، زیتون و انار، از ایات خدا+۱۱ آیه
  • رویش درخت انگور، ایه خدا+۱۰ آیه
  • رویش درخت خرما، از ایات خدا+۸ آیه
  • مستعد بودن زمین برای رویش گیاهان، از ایات خدا+۸ آیه
  • وجود میوههای متنوّعِ درختان، ایه خدا+۱ آیه
  • خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۴ آیه
  • پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۵ آیه
  • نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها+۴ آیه
  • پدید امدن میوههای گوناگون در اثر ابیاری با یک اب، از ایات الهی
  • رویش و باردهی درخت انگور به وسیله اب، از ایات الهی+۱۱ آیه
  • پیدایش تاکستان و باغ انگور به وسیله اب از نشانههای خدا+۳ آیه
  • وجود باغهای انگور و حبوب و خرما و برتری برخی بر برخی دیگر، در عین مجاورت با یکدیگر و ابیاری از یک اب، از ایات الهی برای خردمندان
  • انگور، از مواد غذایی و محصولات خوراکی مفید و ارزشمند برای انسان+۷ آیه
  • رویش باغهای انگور، از ایات خداوند+۱ آیه
  • پیدایش باغهای خرما، از ایات خداوند
  • پیدایش باغهای خرما از ایات الهی و شایسته تدبّر+۱ آیه
  • ابادانی زمین از رهگذر باغها+۵ آیه
  • باغهای میوه، تامینکننده ارزاق مردم+۱۱ آیه
  • تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۴ آیه
  • تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۴ آیه
  • اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۴ آیه
  • باغهای انگور، حبوبات، خرما و برتری برخی بر برخی دیگر، در عین مجاورت با یکدیگر و ابیاری از یک اب، از ایات الهی برای خردمندان و اهل تعقّل
  • پیدایش باغهای (خرما و انگور و زیتون) شایان تامّل و تفکّر+۶ آیه
  • باغهای انگور، حبوبات، خرما و برتری برخی بر برخی دیگر در عین مجاورت با یکدیگر و ابیاری شدن از یک اب، از ایات الهی برای خردمندان و اهل تعقّل
  • رویش درختان میوه از زمین، از ایات خدا و بایسته تفکّر و تامّل+۶ آیه
  • گوناگون شدن میوههای درختان و محصولهای زراعی، بهرغم بهرهوری انها از اب با طبیعتی واحد، از نشانههای توحید برای اندیشهمندان
  • طبیعت و تحولات ان، شایسته تامّل و اندیشه+۱۲ آیه
  • رویش گیاهان با محصولات متنوّع و گوناگون، شایسته تفکّر+۷ آیه
  • میوههای متنوع درختان، ایه خدا و شایسته تامّل و تفکّر+۷ آیه
  • بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۴ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۴ آیه
  • نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۱ آیه
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۹ آیه
  • انگور، از خوردنیهای حلال+۸ آیه
  • حلیت انواع محصولات زراعی، برای انسان+۷ آیه
  • جواز خوردن از انواع میوه ها+۵ آیه
  • تفاوت خوراکیها، نمود فضل الهی
  • خداوند، پدیداورنده خرماهای متفاوت از جهت طعم+۱ آیه
  • تفاوت انواع خرمای به دست امده از نخل، با توجّه به مشروب شدن از یک اب، از ایات خداوند برای خردورزان
  • برتری غذایی بعضی خرماها، نسبت به بعض دیگر، از ایات الهی
  • پیدایش باغهای خرما، از ایات الهی برای خردورزان
  • خرما، از میوه های خوردنی برای انسان+۳ آیه
  • زمین، جایگاه انواع درختان خرمای روییده شده به یک ریشه و چند ریشه
  • تفاوت انواع خرمای به دست امده از نخل، با توجّه به مشروب شدن از یک اب، از ایات خدا
  • موادّ غذایی بودن خرما برای انسان، از جمله فواید ان+۴ آیه
  • خوردنیها، از ایات خدا، برای خردمندان+۲ آیه
  • میوه های خوردنی، از ایات الهی+۱۳ آیه
  • خوردنیها، دارای بوهای متفاوت و گوناگون+۱ آیه
  • تفاوت خوردنیها در بو، از ایات الهی برای خردمندان
  • خوردنیها، دارای حجم متفاوت و گوناگون+۱ آیه
  • تفاوت خوردنیها در حجم، از ایات الهی برای خردمندان+۱ آیه
  • خوردنیها، دارای رنگهای متفاوت و متنوّع+۱ آیه
  • رنگ امیزیهای گوناگون خوردنیهای طبیعت، از ایات خداوند برای خردورزان+۱ آیه
  • خوردنیها، دارای طعم و مزه متفاوت+۱ آیه
  • تفاوت خوردنیها در طعم و مزه، از ایات الهی
  • دعوت خدا به تعقّل و تفکّر در خوردنیها+۲ آیه
  • تفاوت و برتری بعضی میوه های خوردنی نسبت به یکدیگر، (از حیث رنگ و مزه و بو)
  • تفاوت و برتری بعضی از میوه های خوردنی نسبت به یکدیگر، از ایات الهی
  • انگور، از خوردنیهای حلال برای انسان+۷ آیه
  • خرما، از خوردنیهای حلال برای انسان+۹ آیه
  • محصولات زراعی، مورد تغذیه انسان و مباح برای انان+۶ آیه
  • میوه ها، از جمله خوردنیهای حلال برای انسان+۱۱ آیه
  • خداوند، منشا پیدایش خوردنیها+۱۶ آیه
  • تفاوت بعضی از درختان با یکدیگر، در عین تشابه+۲ آیه
  • تفاوت درختان در عین مشروب شدن از یک اب و روییدن در یک زمین، دلیلی برای اهل عقل بر یکتایی خداوند و درسی برای توحید
  • تفاوت درختان در نوع میوه و طعم انها، در عین مشروب شدن با یک اب
  • درختان متنوّع، دارای میوه های گوناگون، به رغم ابیاری با ابی با طبیعت واحد+۵ آیه
  • خداوند، ایجادکننده درختان با ریشه مشترک و درختان با ریشه مستقل
  • استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۶ آیه
  • ترغیب و تشویق خدا، به اندیشه و مطالعه در زمین+۲ آیه
  • زمین، متشکّل از قطعه ها و سرزمینهای چیده شده، کنار یکدیگر
  • تامین روزی انسان، از فواید زمین+۴ آیه
  • زمین، از منابع پیدایش گیاه، برای تغذیه انسان و چهارپایان+۹ آیه
  • شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۳ آیه
  • شناختهای حسّی، منهای تعقّل و اندیشهورزی، بی ثمر در دستیابی به شناخت جهان هستی+۲ آیه
  • شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی+۴ آیه
  • بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۳ آیه
  • عقل، ابزاری برای شناخت ربوبیّت خدا+۱ آیه
  • استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۱ آیه
  • عمران زمین، از رهگذر باغهای گوناگون+۸ آیه
  • ابادانی زمین، به وسیله اب و پیدایش مزارع و کشتزارها+۴ آیه
  • ابادانی و عمران زمین، از ایات خدا+۵ آیه
  • اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۶ آیه
  • تفاوت خوراکیها و میوه ها، در برخورداری از فضل الهی
  • گوناگون شدن میوه های درختان و محصولات کشاورزی، به رغم بهرهوری انها از اب با طبیعتی واحد، از ایات خداشناسی برای خردمندان
  • گوناگونانی محصولات زراعی و باغی، به رغم بهرهوری از اب یکسان و واحد، از نشانه های توحید و شایسته تفکّر
  • تعقّل و اندیشه در کشتزارها، تنوّع درختان انگور و نخلهای خرما، به رغم بهره وری انها از اب با طبیعتی واحد، زمینه شناخت خدا
  • نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۸ آیه
  • استفاده انسانها از محصولات کشاورزی، برای تغذیه و خوردن+۸ آیه
  • اب، از منابع کشاورزی+۸ آیه
  • زمین، منبع کشاورزی+۷ آیه
  • خداوند، افریننده گیاهان+۷ آیه
  • تفاوت گیاهان در میوهها، در عین مشروب شدن از یک اب، شایسته تعقّل و تامّل
  • گیاهان، دارای اقسام و انواع مختلف+۱۲ آیه
  • تنوع گیاهان و میوهها و طعم انها در عین همجواری زمین انها و مشروب شدن از یک اب، از ایات الهی
  • تفکّر در رویش و تنوّع گیاهان و کیفیّت ثمردهی انها، زمینه ساز اعتقاد توحیدی+۲ آیه
  • گیاهان، از منابع غذایی انسانها+۱۰ آیه
  • مُفَضِّل/ اسماوصفات
  • میوهها، از ایات خداوند+۱۳ آیه
  • برتری برخی میوهها، بر برخی دیگر از انها
  • خداوند، برتریدهنده برخی میوهها بر برخی دیگر
  • تغذیه از میوهها و فراوردههای ان، فلسفه افرینش انها+۶ آیه
  • تغذیه از میوه انگور و فراوردههای ان، فلسفه افرینش ان+۵ آیه
  • خداوند، ایجادکننده تفاوت در میوهها و برتریدهنده برخی از انها بر برخی دیگر
  • متنوّع بودن میوهها، از ایات الهی+۳ آیه
  • ترغیب خداوند به مطالعه درباره چگونگی پیدایش میوهها+۶ آیه
  • خلقت میوهها، از ایات الهی+۱۰ آیه
  • رویش درختان میوه از زمین، از ایات خدا و بایسته تفکّر و تامّل+۱۱ آیه
  • رویش میوهها، دلیل و نشانه توحید خداوند+۱ آیه
واژه‌ها