آیه ۵ سوره شرح

سوره شرح(الشرح)، آیه ۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶

فَإِنَ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً

به یقین با (هر) سختی آسانی است!

معنی کلمات و عبارات
«فَإِنَّ ...»: بیان علّت و سبب مطالب پیش است. «الْعُسْرِ»: سختی. دشواری (نگا: بقره / طلاق / کهف / ). «یُسْراً»: آسایش. آسودگی.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۵ و ۶

در اوائل اسلام مسلمین در کمال فقر و سختى بسر مى بردند و نیز گویند: از اثر فقر مزبور مشرکین آن‌ها را مورد سرزنش و ملامت قرار می‌دادند سپس این آیات نازل گردید. حسن بصرى گوید: وقتى که این آیات نازل شد، پیامبر خوشحال گردید و می‌فرمود: ابشروا، اتاکم الیسر، لن یغلب عسرٌ یسرین، یعنى بشارت دهید که خوشبختى به شما روى آورده و هرگز یک سختى بر دو خوشى و یسر غلبه نخواهد کرد.

تفسیر مجمع البیان. طبرى صاحب جامع البیان و میبدى صاحب کشف الاسرار. صاحب روض الجنان گوید: منظور از فرمایش رسول خدا صلی الله علیه و آله آنست که یک عسر بر دو یسر غلبه نکند، چه آن که در سیاق آیه عسر معرف بالف و لام تعریف است و یسر با تنوین نکره است.

نکات آیه
۱ - سختى ها، همواره با آسانى هایى شگفت همراه است. «فإنّ مع العسر یسرًا» «العسر»، اسم جنس معرفه بوده و بر هر نوع سختى قابل تطبیق است. «یسراً» اسم جنس نکره است و بر تفخیم و شگفتى دلالت دارد. ۲ - شرح صدر و سبک بار بودن پیامبر(ص) و بلندآوازگى آن حضرت، نمونه اى از انفکاک ناپذیرى مشکلات از آسانى ها «ألم نشرح ... و وضعنا... و رفعنا... فإنّ مع العسر یسرًا» جمله «فإنّ...» بیانگر آن است که آنچه در آیات پیشین آمد، ریشه در یک قانون کلى دارد و آن همراه بودن «عسر» با «یسر» است. حرف «فاء»، بیان قانون را بر کاشف آن، تفریع کرده است; یعنى، آنچه براى تو انجام دادیم، باید انجام مى گرفت; زیرا سختى بدون آسانى نمى شود. ۳ - مشکلات و سختى ها، زوال پذیراند و به سرعت تبدیل به آسانى خواهند شد. «فإنّ مع العسر یسرًا» مفاد این آیه را مى توان نظیر آیه «سیجعل اللّه بعد عسر یسراً» (طلاق، آیه ۷- ) دانست; زیرا از دو عنوان «عسر» و «یسر» - که نقیض یکدیگراند - همواره تنها یکى صادق است; بنابراین تحقّق هر دو در یک موضوع، نمى تواند مراد باشد; بلکه یا نزدیک بودن «یسر» و ظهور مقدّمات آن مراد است و یا به وجود امورى آسان در کنار کارهاى سخت نظر دارد. برداشت یاد شده براساس احتمال نخست است. ۴ - سختى ها، هرگز نباید رهبران الهى را از توجّه به سهولت ها و امکانات موجود و دلگرم بودن به آنها باز دارد. * «فإنّ مع العسر یسرًا» کلمه «مع»، دلالت دارد که وجود «یسر عظیم» هم زمان با وجود «عسر» است; نه بعد از آن. و مراد از آن مى تواند هم زمانى «عسر» با مقدّمات «یسر» باشد. و ممکن است در صدد بیان این حقیقت خارجى باشد که: هر گاه مشکلاتى پدیدار شد، توجّه به آن ذهن شما را به خود مشغول نسازد; بلکه به سهولت ها و امکانات فراوانى که در کنار آن، براى شما وجود دارد نیز توجّه داشته باشید. برداشت یاد شده ناظر به دومین احتمال است. ۵ - خداوند، پیامبر(ص) را به تداوم همراه بودن سختى ها با آسانى ها، مطمئن ساخت. «فإنّ مع العسر یسرًا» آیه شریفه با بیان قانون کلّى «همراه بودن سختى ها با آسانى ها» - پس از ذکر نمونه هایى از آن در زندگى پیامبر(ص) - آن حضرت را به کلى بودن و استمرار این وضعیت، نوید مى دهد. ۶ - فراهم آمدن تسهیلات براى رفع مشکلات پیامبر(ص)، امداد ویژه خداوند به آن حضرت «فإنّ مع العسر یسرًا» حرف «ال» در «العسر»، مى تواند براى عهد یا جانشین مضاف الیه باشد; یعنى، «عسرک». در این صورت «العسر»، اشاره به سختى هایى دارد که براى پیامبر(ص) پیش آمده بود. ۷ - سختى ها، زمینه ساز آسانى اند. «فإنّ مع العسر یسرًا» مراد از «معیّت»، ممکن است سبب بودن «عسر» براى پیدایش «یسر» باشد. این نکته را نیز مى تواند برساند که هر سختى در درون خود، سازندگى هایى دارد و تجربه هایى پدید مى آورد که با توجّه به آنها، نباید از مواجه شدن با سختى ها هراسى داشت. ۸ - تأثیر سختى ها در پیدایش آسودگى، وابسته به خداوند است. «ألم نشرح ... و وضعنا ... و رفعنا ... فإنّ مع العسر یسرًا» آیات پیشین در حقیقت مصادیق این آیه را بیان کرده است. استناد آنها به خداوند، بیانگر آن است که همراه ساختن «عسر» و «یسر»، کار او است.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۴)
  • پدید امدن اسانی پس از هر سختی+۱ آیه
  • تضمین ثواب تحمّل سختیها، در برابر تکالیف دینی+۵ آیه
  • پدید امدن اسانی، پس از هر سختی+۲ آیه
  • قرار دادن اسانی پس از سختی، عنایت خداوند به انسان+۳ آیه
  • امید به رهایی از سختیها و مشکلات، عامل استقامت در برابر ان+۱ آیه
  • سختیها، زمینه ساز اسانیها+۱ آیه
  • اطمینان دادن خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)، درباره رفع سختیها و تبدیل ان به اسانی+۱ آیه
  • اسانی پس از سختی، از سنّتهای خدا+۱ آیه
  • تحوّل امور و حوادث و اسانی بعد از سختی و گرفتاری، از سنّتهای خدا+۱ آیه
  • شرح صدر رهبران دینی، مایه اسانی امور سخت و تکالیف بر انان+۷ آیه
  • تبلیغ دین و ابلاغ رسالت، نیازمند شرح صدر و تحمّل سختیها+۶ آیه
  • وعده پاداش به محمّد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند، در برابر تحمّل سختیهای تکالیف الهی+۳ آیه
  • دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاد جایگزینی اسانی به جای سختیها برای ان حضرت+۲ آیه
  • خداوند، برطرف کننده سختیهای وظایف مربوط به رسالت، از پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
واژه‌ها