سوره شرح(الشرح)، آیه ۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶
معنی کلمات و عبارات
«أَلَمْ نَشْرَحْ ...»: شرح صدر. کنایه از: سعه صدر، رهائی از غم و اندوه حیرت و ضلال پیش از نبوّت، تاب تحمّل مشکلات مسؤولیّت نبوّت و رهبری، صبر و حوصله در برابر ناملایمات محیط و دردسرهای کفّار و مشرکان و دیگران است (نگا: انعام / زمر / ، طه / ، نحل / .
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند به پیامبر(ص)، شرح صدر عنایت کرده و قواى باطنى آن حضرت را پذیراى حقیقت قرار داد و توانمندى هاى او را، براى تحمّل سختى ها و تکالیف، فزونى بخشید. «ألم نشرح لک صدرک»
شرح صدر، گنجایش دادن آن براى قبول حق است (لسان العرب). «صدر» و «قلب»، کنایه از نفس انسان است که داراى فهم و درک است. گفته شده «صدر» اعم از «قلب» است; زیرا شامل تمام قواى انسان مى شود. (برگرفته شده از مفردات راغب)
۲ - خداوند، برخوردارى پیامبر(ص) را از شرح صدر، به او یادآور شده، آن را عطاى ویژه خویش به آن حضرت خواند. «ألم نشرح لک صدرک»
۳ - شرح صدر و تحمّل سختى ها، نعمتى الهى و سزاوار بازگو کردن و اظهار خرسندى است. «و أمّا بنعمة ربّک فحدّث . بسم اللّه الرحمن الرحیم . ألم نشرح لک صدرک»
به گفته بسیارى از فقهاى امامیه، این سوره، دنباله سوره قبل و متّحد با آن است. بر این اساس مفاد آیه شریفه، اعتراف به یکى از نعمت هایى است که آخرین آیه سوره قبل، به بازگو کردن آنها توصیه داشت. در این دیدگاه، جمله «بسم اللّه الرحمن الرحیم» ارتباط را قطع نمى کند; بلکه برخى از فقها، ترک آن را در نماز مجاز مى دانند.
۴ - توجّه به خدادادى بودن شرح صدر، مایه اطمینان پیامبر(ص) به دورى اش از قهر و خشم خداوند «ما ودّعک ربّک و ما قلى ... ألم نشرح لک صدرک»
هدف از استفهام در «ألم نشرح...» - که براى تقریر است - با توجّه به ارتباط آن با محتواى سوره قبل، توجّه دادن پیامبر(ص) به نعمت هایى است که نشان محبوب بودن او نزد خداوند است تا نگرانى هاى احتمالى آن حضرت از میان برود.
۵ - شرح صدر و تحمّل سختى ها، از ویژگى هاى لازم براى رهبران الهى «ألم نشرح لک صدرک»
۶ - پیامبر(ص)، داراى مقامى والا در پیشگاه خداوند و شایسته اهداى شرح صدر «ألم نشرح لک صدرک»
«لام» در «لک» یا براى تعلیل است یا انتفاع. در صورت اول، مفاد آیه این است که: آیا به خاطر خودت به تو شرح صدر ندادیم؟ این تعبیر دلالت دارد که شخصیت نبى اکرم(ص)، علّتى کافى براى عطاى شرح صدر بود. در صورت دوم، نشانه ارجمندى آن حضرت است که خداوند، در جهت منافع پیامبر(ص) نعمت شرح صدر را در اختیارش نهاد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اظهار سرور از شرح صدرذکر شرح صدر محمدذکر منشأ شرح صدر محمدشرح صدر رهبران دینیمنشأ استقامت محمدمنشأ حق پذیری محمدمنشأ شرح صدر محمدمنشأ قدرت محمدنعمت شرح صدرلیاقت محمداستقامت در سختی هامنشأ عمل به تکلیف محمدتبری از غضب خداشرح صدر محمدویژگیهای رهبران دینیاستقامت رهبران دینیعوامل اطمینان محمدتبری محمدذکر نعمتمقامات محمدآثار ذکرتعالیم خدافضایل محمدمشمولان لطف خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
- تضمین ثواب تحمّل سختیها، در برابر تکالیف دینی+۵ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱ آیه
- توفیق شرح صدر، مقتضای ربوبیّت خدا+۴ آیه
- قرار دادن اسانی پس از سختی، عنایت خداوند به انسان+۲ آیه
- رسالت محمّد(صلی الله علیه واله)، توام با سختیها و مشکلات فراوان+۳ آیه
- تحمّل رسالت برای پیامبر(صلی الله علیه واله)، بدون امداد الهی، امری دشوار+۳ آیه
- شرح صدر پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خدا، برطرف کننده سختیها و مشکلات رسالت ان حضرت+۲ آیه
- تحمّل سنگینی رسالت، بدون امدادهای الهی برای پیامبر(صلی الله علیه واله)، سخت و کمرشکن+۲ آیه
- رفع برخی سختیها از محمّد(صلی الله علیه واله)، نعمتی قابل یاداوری+۳ آیه
- سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره نعمتهای اعطایی به وی+۳ آیه
- شرح صدر رهبران دینی، مایه اسانی امور سخت و تکالیف بر انان+۶ آیه
- یاد خدا، نشانه شرح صدر و نرمی دل+۴ آیه
- تبلیغ دین و ابلاغ رسالت، نیازمند شرح صدر و تحمّل سختیها+۶ آیه
- برخورداری پیامبر(صلی الله علیه واله) از نعمت شرح صدر
- خداوند، منشا اعطای شرح صدر به ادمیان+۲ آیه
- شرح صدر، نعمتی شایسته و قابل یاداوری+۲ آیه
- تلاش برای عبادت و دعا، تکلیفی برعهده بهره مندان از نعمت+۴ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) دارای شرح صدر(قلب)
- خداوند، ایجادکننده شرح صدر برای پیامبر(صلی الله علیه واله)
- علم، و ادای رسالت و نبوّت، نشانه بردباری و شرح صدر پیامبر(صلی الله علیه واله)
- وعده پاداش به محمّد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند، در برابر تحمّل سختیهای تکالیف الهی+۳ آیه
- ناشناخته ماندن رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله در اغاز بعثت، مایه سیطره اندوهی سنگین بر ان حضرت+۱ آیه
- خداوند، برطرفسازنده حزن پیامبر صلی الله علیه و اله، از مهجور ماندن رسالت خویش+۱ آیه
- خداوند، برطرفکننده حزن پیامبر صلی الله علیه و اله، از مهجور ماندن رسالت خویش+۱ آیه
- امتنان خداوند بر محمّد صلی الله علیه و اله به وسیله خطابهای بیانکننده نعمت به ان حضرت+۶ آیه
- خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۵ آیه
- مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند+۳ آیه
- دلداری خدا به پیامبرش صلی الله علیه و اله، با یاداوری اعطای شرح صدر به ان حضرت
- دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، یاداوری بر داشتن مشکلات کمرشکن از دوش ان حضرت+۱ آیه
- دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاد اوری پر اوازه کردن نام ان حضرت+۱ آیه
- دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاد جایگزینی اسانی به جای سختیها برای ان حضرت+۲ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله توام با سختیها و مشکلات فراوان+۱ آیه
- تحمّل رسالت برای پیامبر صلی الله علیه و اله، بدون امداد و الطاف الهی، کاری سخت و دشوار بر ان حضرت+۱ آیه
- خداوند، برطرف کننده سختیهای وظایف مربوط به رسالت، از پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- شهرت و شخصیّت جهانی پیامبر صلی الله علیه و اله، از عطایا و نعمتهای مهم الهی به ان حضرت+۱ آیه
- برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله از شرح صدر، عطای ویژه الهی به ان حضرت
- اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و اله، از جانب خداوند
- پیامبر صلی الله علیه و اله شایسته بهرهمندی از شرح صدر، از سوی خداوند
- اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و اله، نعمت بزرگ خداوند به ان حضرت
- اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و اله از ناحیه خداوند، مقتضی تلاش حضرت در عبادت و بندگی او+۲ آیه
- شکر و سپاسگزاری پیامبر صلی الله علیه و اله به درگاه پروردگار، در پی بهرهمندی از امدادها و الطاف الهی، با ابتهال و تضرّع و دعا+۱ آیه
- شکر پیامبر صلی الله علیه و اله به درگاه الهی، با ابتهال و تضرّع و راز و نیاز، مورد توصیه خداوند به ان حضرت+۱ آیه
- منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به علّت اعطای شرح صدر به ایشان
- شرح صدر، از نعمتهای خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله
- سعه صدر و برخورد خوب با مخاطبان، هنگام سخن گفتن با انان، از عوامل مدح خداوند از انسان+۳ آیه