سوره شرح

اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۸ آيه است محتوى و فضيلت سوره ا لم نشرح معروف اين است که اين سوره بعد از سوره و الضحى نازل شده است و محتواى آن نيز همين مطلب را تاييد مى کند چرا که در اين سوره باز قسمتى از مواهب الهى بر پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) شمرده شده است در واقع سه نوع موهبت بزرگ در سوره و الضحى آمده بود و سه موهبت بزرگ در سوره ا لم نشرح آمده است مواهب گذشته بعضى مادى و بعضى معنوى بود اما مواهب سه گانه اين سوره همه جنبه معنوى دارد و عمده اين سوره بر سه محور دور مى زند: يکى بيان همين نعمتهاى سه گانه و ديگر بشارت به پيامبر از نظر بر طرف شدن مشکلات دعوت او در آينده و ديگر توجه به خداوند يگانه و تحريص و ترغيب به عبادت و نيايش . و به همين دليل در روايات اهل بيت (عليهمالسلام ) چنانکه قبلا هم اشاره کرده ايم اين دو به منزله يک سوره شمرده شده است و لذا در قرائت نماز براى اينکه يک سوره کامل خوانده شود هر دو را با هم مى خوانند. در ميان اهل سنت نيز بعضى طرفدار اين نظريه هستند چنانکه فخر رازى از طاووس و عمر بن عبد العزيز نقل کرده که آنها نيز مى گفتند اين دو سوره سوره واحده است و در يک رکعت هر دو را تلاوت مى کردند و ميان اين دو بسم الله را حذف مى کردند (ولى طبق فتاواى فقهاى ما بسم الله در هر دو بايد باشد و اينکه مرحوم طبرسى در مجمع البيان نقل کرده که فقهاى ما بسم الله را حذف مى کنند درست به نظر نمى رسد). عجب اينکه فخر رازى بعد از ذکر قول کسانى که آنها را سوره واحده مى گويند، مى گويد اين سخن درست نيست زيرا محتواى آن دو با هم فرق دارد سوره و الضحى هنگامى نازل شد که رسول خدا از ايذاء کفار ناراحت بود و در محنت و اندوه بسر مى برد در حالى که دومى وقتى نازل شد که پيغمبر خوشحال و شادمان بود اين دو چگونه با هم جمع مى شود. ولى اين استدلال عجيبى است چرا که هر دو سوره سخن از زندگى گذشته پيغمبر مى گويد و اين در حالى بود که بسيارى از مشکلات را پشت سر نهاده و قلب پاک او غرق اميد و سرور بوده است هر دو سوره از مواهب الهى سخن مى گويد و گذشته سخت و پر محنت را يادآور مى شود تا مايه تسلى خاطر پيامبر و اميدوارى بيشتر و کاملتر گردد. به هر حال پيوند نزديک محتواى اين دو سوره چيزى نيست که قابل شک و ترديد باشد نظير همين معنى در سوره فيل و قريش نيز خواهد آمد انشاء الله در اينکه اين سوره (ا لم نشرح ) در مکه نازل شده يا مدينه از بيانات فوق روشن مى شود که در مکه نازل شده است ولى با توجه آيه و رفعنا لک ذکرک : ما نام تو را بلند کرديم بعضى معتقدند که در مدينه نازل شده است در آن زمان که آوازه اسلام و پيامبر همه جا را گرفته بود ولى انصاف اين است که اين دليل قانع کننده نمى باشد زيرا پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) با تمام مشکلاتى که در مکه داشت بلند آوازه بود و در تمام محافل سخن از قيام و رسالت و دعوت او بود و به وسيله اجتماع سالانه حج اين آوازه به ساير مناطق حجاز مخصوصا مدينه رسيد. در فضيلت تلاوت اين سوره در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم که فرمود: من قراءها اعطى من الاجر کمن لقى محمدا (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مغتما ففرج عنه : هر کس اين سوره را بخواند پاداش کسى را دارد که محمد (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) را غمگين ديده و اندوه را از قلب او زدوده است .

تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۱۱۸