سوره شرح(الشرح)، آیه ۴ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶
معنی کلمات و عبارات
«ذِکْر»: آوازه. نام نیک. حسن شهرت. آوای گواهی به پیغمبری محمّد، به دنبال گواهی به توحید خداوند، شبانهروز دست کم پنج بار بر فراز منارهها و بر بال امواج تلویزیونها و رادیوها در آفاق طنینانداز است.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، پیامبر(ص) را در عصر بعثت، نامدار و بلندآوازه ساخت و آن حضرت را در اوج شهرت قرار داد. «و رفعنا لک ذکرک»
۲ - پیامبر(ص)، فردى آبرومند و داراى مقامى ارجمند، در دیدگاه مردم عصر خویش «و رفعنا لک ذکرک»
یاد رفیع، کنایه از احترام گذاشتن یادکنندگان است.
۳ - بلند آوازگى و شهرت پیامبر(ص)، داراى نقشى بسزا در رفع مشکلات رسالت الهى و کاهش سنگینى آن «و وضعنا عنک وزرک ... و رفعنا لک ذکرک»
حرف «لام» در «لک» یا براى تعلیل است و یا انتفاع. در صورت دوم دلالت دارد که «رفعت ذکر»، براى پیامبر(ص) سودمند است. گفتنى است که خطاب به پیامبر(ص) در «لک» - به قرینه «وزرک الذى أنقض ظهرک» - به اعتبار مقام رسالت و رهبرى آن حضرت است.
۴ - آبرومندى نزد مردم، از ویژگى هاى لازم و سودمند براى رهبران الهى «و رفعنا لک ذکرک»
۵ - خوش نامى، نعمتى الهى و سزاوار بازگو کردن و اظهار خرسندى است. «وامّا بنعمة ربّک فحدّث... و رفعنا لک ذکرک»
۶ - خداوند، با توجه دادن پیامبر(ص) به نعمت خوش نامى، آن را عطاى ویژه خویش به آن حضرت خواند. «و رفعنا لک ذکرک»
۷ - توجّه پیامبر(ص)، به خدادادى بودن نعمت خوش نامى، مایه اطمینان آن حضرت به دورى اش از قهر و خشم خداوند «ما ودّعک ربّک و ما قلى ... و رفعنا لک ذکرک»
۸ - شخصیت رسول اکرم(ص)، زیبنده نیک نامى و آبرومندى بود. «و رفعنا لک ذکرک»
در برداشت یاد شده، «لام» در «لک» براى تعلیل فرض شده و بیانگر آن است که پیامبر(ص)، خود علتى کافى براى آوازه بلند و شایسته رفعت ذکر است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۹ - «عن رسول اللّه(ص) قال: أتانى جبرئیل فقال: إنّ ربّک یقول: تدرى کیف رفعت ذکرک؟ قلت: اللّه أعلم، قال: إذا ذُکِرتُ ذُکرتَ معى; [منبع: الدرالمنثور، ج ۸، ص ۵۴۹.] از رسول خدا(ص) روایت شده که فرمود: جبرئیل نزد من آمد و گفت: پروردگارت مى فرماید: آیا مى دانى چگونه آوازه تو را بلند ساختم؟ رسول خدا(ص) فرمود: خدا آگاه تر است [جبرئیل عرض کرد:] خداوند مى فرماید: آن هنگام که من یاد مى شوم تو نیز همراه من یاد مى شوى [مانند یاد خدا در اذان و اقامه و تشهد نماز]».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آبرومندی محمداظهار خوشنامیتذکر خوشنامی محمدخوشنامی در رهبران دینیذکر نعمت خوشنامیسرور خوشنامیعوامل تسهیل مشکلات محمدمنشأ خوشنامی محمدمنشأ شهرت محمدنقش خوشنامی محمدنقش شهرت محمداهمیت آبروی رهبران دینیمردم صدر اسلام و محمدتبری از غضب خداویژگیهای رهبران دینیخوشنامی محمدتذکرات خداشخصیت محمدعوامل اطمینان محمدنعمت خوشنامیآثار ذکر نعمتتاریخ مقارن بعثتفضایل محمدمشمولان لطف خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- تضمین ثواب تحمّل سختیها، در برابر تکالیف دینی+۵ آیه
- امید به رهایی از سختیها و مشکلات، عامل استقامت در برابر ان+۱ آیه
- رسالت محمّد(صلی الله علیه واله)، توام با سختیها و مشکلات فراوان+۶ آیه
- تحمّل رسالت برای پیامبر(صلی الله علیه واله)، بدون امداد الهی، امری دشوار+۳ آیه
- رفع برخی سختیها از محمّد(صلی الله علیه واله)، نعمتی قابل یاداوری+۳ آیه
- سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره نعمتهای اعطایی به وی+۶ آیه
- تلاش برای عبادت و دعا، تکلیفی برعهده بهره مندان از نعمت+۲ آیه
- امتنان خداوند بر محمّد صلی الله علیه و اله به وسیله خطابهای بیانکننده نعمت به ان حضرت+۵ آیه
- خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۷ آیه
- مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند+۶ آیه
- دلداری خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاد اوری پر اوازه کردن نام ان حضرت+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای شخصیّت و شهرت جهانی
- شهرت و شخصیّت جهانی پیامبر صلی الله علیه و اله، از عطایا و نعمتهای مهم الهی به ان حضرت+۱ آیه
- امتنان الهی بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به سبب بلند اوازه ساختن نام ایشان
- رفعت نام و اوازه نیک پیامبر صلی الله علیه و اله در جهان، از نعمتهای خدادادی محمّد صلی الله علیه و اله