سوره فتح(الفتح)، آیه ۲۸ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۴
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا
او کسی است که رسولش را با هدایت و دین حق فرستاده تا آن را بر همه ادایان پیروز کند؛ و کافی است که خدا گواه این موضوع باشد!
معنی کلمات و عبارات
«لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ ...»: (نگا: توبه / ، صف / . «کَفی بِاللهِ شَهِیداً»: (نگا: نساء / و عنکبوت / ).
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱- خداوند، فرستنده رسول خویش (محمد(ص))، با دو ارمغانِ هدایت و دین حق «هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ»
۲- هدایت خلق در مسیر بایسته زندگى و ارائه قوانین حق، دو هدف مهم رسالت پیامبر(ص) «أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ»
۳- حق، پایه و محور احکام و قوانین دین اسلام «أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ»
۴- قوانین حق شریعت، تبلور هدایت الهى نسبت به خلق «أرسل ... بالهدى و دین الحقّ»
عطف «دین الحقّ» بر «الهدى» ممکن است عطف تفسیرى باشد.
۵- ارشاد و راهنمایى در پرتو قوانین حق، داراى ثمربخشى* «أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ لیظهره»
برداشت بالا بدان احتمال است که هدایت امرى علاوه بر دین حق باشد; یعنى، هدایت، راهنمایى و ارشاد در کنار قوانین حق، مکمل یکدیگر بوده و آثار بایسته را در پى دارند.
۶- تعلّق اراده الهى، بر غلبه و پیروزى دین اسلام بر تمامى ادیان «هو الذى أرسل ... لیظهره على الدین کلّه»
۷- وجود رهبرى، نظام هدایت گرى و قوانین بایسته، راز پیروزى نهایى اسلام بر سایر ادیان «بالهدى و دین الحقّ لیظهره على الدین کلّه»
۸- آرمان غلبه قوانین حق (دین اسلام) بر سایر ادیان و قوانین جهان، آرمانى بس بزرگ «أرسل ... لیظهره على الدین کلّه»
از این که خداوند، غلبه اسلام بر سایر ادیان را به عنوان هدف عالى فرستادن رسول بیان داشته است; مطلب بالا استفاده مى شود.
۹- اسلام، دین جهانى و رسالت پیامبراکرم(ص)، رسالتى همگانى است. «أرسل رسوله ... لیظهره على الدین کلّه»
۱۰- نوید الهى به پیامبر(ص) در شرایط سخت رسالت، درباره جهانى شدن پیام و قوانین مکتب آن حضرت «هو الذى أرسل رسوله بالهدى ... لیظهره»
با توجه به این که آیه شریفه در شرایطى بر پیامبر(ص) نازل شده که مشرکان مکه، مانع ورود مسلمانان به مسجد الحرام بودند; برداشت بالا قابل استفاده است.
۱۱- تحقق وعده خداوند، به ورود پیروزمندانه مسلمانان به مکه، گواه تحقق پذیرى وعده او در غلبه اسلام بر تمامى ادیان * «لتدخلنّ المسجد الحرام ... هو الذى أرسل رسوله ... لیظهره على الدین کلّه»
خداوند در آیه قبل، به مؤمنان وعده داد که با ایمنى وارد مکه خواهند شد و این وعده تحقق یافت. حال در این آیه، نوید داده است که اسلام نه بر مشرکان مکه; بلکه بر تمامى ادیان غلبه خواهد کرد و این وعده، همانند وعده پیشین تحقق پذیر خواهد بود.
۱۲- خداوند، والاترین گواه بر حقانیت رسالت پیامبر(ص) و غلبه اسلام بر سایر ادیان «هو الذى أرسل رسوله ... لیظهره على الدین کلّه و کفى باللّه شهیدًا»
تعبیر «کفى باللّه شهیداً» محتواى این آیه را تأکید کرده است.
۱۳- ایمان به خداوند، مقتضى اعتماد کامل بر وعده ها و گواهى او* «و کفى باللّه شهیدًا»
خداوند، پس از وعده به پیروزى اسلام بر سایر ادیان، فرمود: «و کفى...». این جمله ممکن است بیانگر این باشد که اگر شما به مقام الوهیت ایمان دارید، لازمه آن، اعتماد به گواهى او است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۸–۲۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۸–۲۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۲۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار حقانیت دینآرزوی پیروزی اسلاماعتماد به وعده های خدااعتماد به گواهی خداحتمیت پیروزی اسلامحقانیت دین محمدزمینه تأثیر تبلیغسختی نبوت محمدعوامل پیروزی اسلامورود مسلمانان به مکهگواهان پیروزی اسلامبشارت گسترش اسلامنشانه های هدایتگری خدامنشأ نبوت محمدجهانشمولی اسلاممنشأ پیروزی اسلامجهانشمولی رسالت محمدآثار فتح مکهویژگیهای رسالت محمدحقانیت دینآرزوی پسندیدهاهمیت حقگواهان حقانیت محمدفلسفه نبوت محمداهمیت رهبریحقانیت وعده های خدااهمیت دینبشارت به محمدپیروزی مسلماناناهمیت هدایت انسان هاحقانیت اسلاماهمیت هدایتگواهی خداویژگیهای اسلامآثار ایمان به خداهدایتگری محمدبشارتهای خداآثار اراده خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- وعده خداوند مبنی بر حاکمیّت و غلبه اسلام بر تمام ادیان+۳ آیه
- تعلّق اراده الهی به غلبه اسلام بر دیگر ادیان+۳ آیه
- اسلام، ناسخ تمام ادیان گذشته+۵ آیه
- تعلّق مشیّت الهی در پیروزی اسلام و مسلمانان+۴ آیه
- اسلام، تنها دین حق و مورد پذیرش خداوند+۶ آیه
- اراده خداوند بر گسترش اسلام در زمین+۴ آیه
- گسترش اسلام در تمام زمین و غلبه ان بر همه ادیان، هنگام قیام مهدی(علیه السلام)+۲ آیه
- تعلّق اراده الهی به غلبه اسلام بر همه ادیان+۲ آیه
- وعده الهی، به پیروزی نهایی اسلام بر همه ادیان+۴ آیه
- حاکمیّت و پیروزی دین اسلام، در اینده تاریخ بشر+۲ آیه
- حق، پایه و محور احکام و قوانین دین اسلام+۱ آیه
- لزوم تمسّک و تعهد به دین اسلام+۴ آیه
- شهادت و گواهی خداوند، بی نیازکننده از گواهی دیگران+۶ آیه
- گواهی خداوند، بر حقّانیّت رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۷ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، مامور تبلیغ دین حق+۲ آیه
- غلبه دین حق، بر تمام ادیان انحرافی و باطل+۵ آیه
- خبر غیبی خداوند، از حاکمیّت اسلام بر تاریخ اینده بشر و شکست تمامی ادیان+۳ آیه
- تاریخ اینده بشر، شاهد حاکمیّت دین اسلام و شکست تمامی ادیان+۵ آیه
- پیروزی مؤمنان با امداد خدا، در قلمرو علم خدا
- فتح مکّه، عامل پیروزی و شکست ناپذیری پیامبر(صلی الله علیه واله) و اسلام+۴ آیه
- فتح مکّه، سبب تحقّق وعده های خداوند، در غلبه اسلام بر تمامی ادیان+۱ آیه
- کافی / اسماوصفات+۷ آیه
- پیروزی ایین پیامبر صلی الله علیه و اله و غلبه ان بر ادیان، از ویژگیهای دین اسلام+۲ آیه
- پیروزی نهایی محمّد صلی الله علیه و اله بر تمام ادیان و مشرکان کافر، هدف خداوند، از بعثت و رسالت او+۲ آیه
- خداوند، گواهیدهنده بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- کفایت گواهی خدا، بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله، عمومی و جهانی+۳ آیه
- پیروزی بر همه ادیان، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- خداوند، گواه بر رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله، امیخته به هدایت+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، پیاماور هدایت از جانب خدا+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، فرستاده خدا و دارای مقام رسالت+۳ آیه
- هدایت و راهنمایی انسانها، مسیولیّتی الهی برعهده پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- مُرسِل/ اسما و صفات+۴ آیه
- تعلّق اراده و مشیّت الهی بر غلبه اسلام، بر همه ادیان+۲ آیه
- مُظْهِر/ اسماوصفات+۳ آیه
- اسلام، ناسخ تمام ادیان گذشته+۵ آیه
- وعده خداوند، مبنی بر حاکمیت و غلبه اسلام بر تمام ادیان+۵ آیه
- خداوند ارسالکننده رسول خدا صلی الله علیه و اله همراه ابزارهای هدایت+۲ آیه
- انبیا، وظیفهدار هدایت انسانها+۱ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، پیامبری هدایتگر به سوی دین حق و ایین پیروز+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله وظیفه دار هدایت انسانها، در مسیر حق و با معارف حق