سوره صف(الصف)، آیه ۹ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۵۲
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
او کسی است که رسول خود را با هدایت و دین حق فرستاد تا او را بر همه ادیان غالب سازد، هر چند مشرکان کراهت داشته باشند!
معنی کلمات و عبارات
«الْهُدی»: مراد قرآن است که انگار سراپا هدایت است (نگا: بقره / . «رَسُولَهُ»: پیغمبر خود، محمد را. «لِیُظْهِرَهُ»: تا آن دین را که اسلام نام دارد، چیره گرداند و غلبه دهد. مراد از اظهار یا غلبه اسلام بر آئینهای دیگر، این نیست که در جهان، دین دیگری نماند و بلکه همه از اسلام پیروی کنند؛ بلکه مراد چیره شدن اسلام بر سایر ادیان و غلبه مسلمین بر دیگران با حجت و برهان و قدرت مادی و معنوی تا آخر زمان است (نگا: صفوه التفاسیر).
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱ - حضرت محمد(ص)، فرستاده خداوند است. «هو الذى أرسل رسوله»
۲ - هدایت و راهنمایى انسان ها، مسؤولیتى الهى بر دوش پیامبر(ص) «أرسل رسوله بالهدى»
۳ - رسول اکرم(ص)، پیام آور هدایت از جانب خداوند «أرسل رسوله بالهدى»
«باء» در «بالهدى» به معناى «مع» است; یعنى، رسولش را به همراه هدایت فرستاد.
۴ - انسان، نیازمند هدایت از جانب خداوند «أرسل رسوله بالهدى»
فرستاده شدن پیامبر(ص) براى هدایت، با این فرض مى باشد که انسان، نیازمند هدایت از سوى خداوند است.
۵ - قرآن، کتاب هدایت است. «أرسل رسوله بالهدى»
مقصود از «الهدى» قرآن کریم است، چرا که قرآن کتاب هدایت است و هدایت فلسفه نزول قرآن مى باشد.
۶ - هدایت و راهنمایى هاى قرآن، به دور از هر کاستى و پیراسته از کمترین پیامد ناهنجار «أرسل رسوله بالهدى»
در صورتى که مراد از «هدى» قرآن باشد; تعبیر مصدر به جاى اسم فاعل (هادى) اشاره به این حقیقت دارد که قرآن، محض هدایت است; یعنى، رهنمودهاى قرآن مستلزم هیچ ضلالت و همراه با هیچ گمراهى و سر درگمى نیست.
۷ - اسلام، تنها دین حق و مورد قبول خداوند «هو الذى أرسل رسوله ... و دین الحقّ»
۸ - پیامبر(ص)، آورنده دین حق از سوى خداوند «أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ»
۹ - اسلام، حاوى معارف نظرى و برنامه عملى است. «أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ»
«دین» به معناى ملت، مذهب و سیره است. «دین حق»; یعنى، مذهب و مسلک درست و به دور از هر گونه نقص و کاستى. با توجه به این که ظاهر عطف، تغایر معناى معطوف و معطوف علیه است، مى توان گفت که مراد از «هدى»، معارف عقلى و نظرى و مراد از «دین حق» قوانین و برنامه هاى عملى است.
۱۰ - تعلق اراده الهى بر غلبه دادن دین اسلام بر دیگر ادیان، به رغم ناخرسندى مشرکان «أرسل رسوله بالهدى و دین الحقّ لیظهره على الدین کلّه و لو کره المشرکون»
ضمیر «یظهره» مى تواند به رسول و یا «دین» برگردد. در هر دو صورت، معنا یکى خواهد بود.
۱۱ - وجود مذاهب و ادیان گوناگون در جزیرة العرب به هنگام بعثت پیامبر(ص) «لیظهره على الدین کلّه»
۱۲ - مشرکان صدراسلام، اصلى ترین دشمن اسلام بودند. «لیظهره على الدین کلّه و لو کره المشرکون»
با این که غیر از مشرکان، پیروان ادیان دیگر نیز از پیشرفت اسلام ناخرسند بوده و با آن خصومت داشتند; اختصاص به ذکر یافتن مشرکان در آیه شریفه، نشان دهنده مطلب یاد شده است.
۱۳ - شرک ستیزى، از مشخصه هاى بارز و اصلى اسلام «لیظهره على الدین کلّه و لو کره المشرکون»
۱۴ - تاریخ آینده بشر، شاهد شکست تمامى ادیان و پیروزى و حاکمیت دین اسلام خواهد بود. «هو الذى أرسل رسوله ... لیظهره على الدین کلّه»
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دین در جزیرة العربعوامل ناخشنودی مشرکانفرجام ادیانپیشگویی پیروزی اسلامشرک ستیزی اسلامویژگیهای هدایتگری قرآنتاریخ جزیرة العربمنشأ پیروزی اسلامدشمنی مشرکان صدر اسلامنیاز به هدایتهای خداتاریخ ادیانحقانیت اسلامدشمنان اسلامتاریخ مقارن بعثتهدایت انسان هاتنزیه قرآنویژگیهای اسلامپیشگوییهای قرآنهدایتگری محمدنقش محمدمقامات محمدنیازهای معنوی انسانهدایتگری قرآنآثار اراده خداویژگیهای قرآنرسالت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۸)
- وعده خداوند مبنی بر حاکمیّت و غلبه اسلام بر تمام ادیان+۳ آیه
- تعلّق اراده الهی به غلبه اسلام بر دیگر ادیان+۳ آیه
- اسلام، ناسخ تمام ادیان گذشته+۵ آیه
- تعلّق مشیّت الهی در پیروزی اسلام و مسلمانان+۴ آیه
- پیروزی اسلام بر تمام ادیان، بهرغم ناخوشایندی دشمنان+۴ آیه
- اسلام، تنها دین حق و مورد پذیرش خداوند+۸ آیه
- اراده خداوند بر گسترش اسلام در زمین+۴ آیه
- ناخشنودی مشرکان از گسترش اسلام+۳ آیه
- گسترش اسلام در تمام زمین و غلبه ان بر همه ادیان، هنگام قیام مهدی(علیه السلام)+۲ آیه
- خنثا شدن هرگونه توطیه و کوشش برای خاموش کردن نور اسلام از سوی خداوند+۲ آیه
- ناخشنودی مشرکان از گسترش اسلام+۲ آیه
- تعلّق اراده الهی به غلبه اسلام بر همه ادیان+۲ آیه
- پیروزی اسلام بر تمام ادیان، به رغم ناخوشایندی دشمنان+۲ آیه
- وعده الهی، به پیروزی نهایی اسلام بر همه ادیان+۴ آیه
- حاکمیّت و پیروزی دین اسلام، در اینده تاریخ بشر+۲ آیه
- تبلیغ سوء کافران، علیه نور الهی (قران)+۱ آیه
- لزوم تمسّک و تعهد به دین اسلام+۴ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله)، اخرین پیامبران و پایان دهنده امر نبوّت+۸ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، مامور تبلیغ دین حق+۲ آیه
- غلبه دین حق، بر تمام ادیان انحرافی و باطل+۵ آیه
- ناخشنودی مشرکان، از گسترش اسلام+۳ آیه
- دشمنی و عناد مشرکان با دین اسلام+۱ آیه
- خبر غیبی خداوند، از حاکمیّت اسلام بر تاریخ اینده بشر و شکست تمامی ادیان+۳ آیه
- تاریخ اینده بشر، شاهد حاکمیّت دین اسلام و شکست تمامی ادیان+۵ آیه
- ناخرسندی کفرپیشگان، از گسترش و شکوفایی اسلام+۳ آیه
- پیروزی ایین پیامبر صلی الله علیه و اله و غلبه ان بر ادیان، از ویژگیهای دین اسلام+۲ آیه
- پیروزی نهایی محمّد صلی الله علیه و اله بر تمام ادیان و مشرکان کافر، هدف خداوند، از بعثت و رسالت او+۲ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- رسالت و نبوّت پیامبر صلی الله علیه و اله، جاودانه و همیشگی+۲ آیه
- رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله، عمومی و جهانی+۴ آیه
- پیروزی بر همه ادیان، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- ناخشنودی مشرکان، از رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله، امیخته به هدایت+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، پیاماور هدایت از جانب خدا+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، فرستاده خدا و دارای مقام رسالت+۴ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله فرستاده خدا همراه با هدایت و دین حق برای پایان دادن به ادیان دیگر+۱ آیه
- خاتمیّت دین محمّد صلی الله علیه و اله نسبت به ادیان دیگر+۵ آیه
- هدایت و راهنمایی انسانها، مسیولیّتی الهی برعهده پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- مُرسِل/ اسما و صفات+۵ آیه
- تعلّق اراده و مشیّت الهی بر غلبه اسلام، بر همه ادیان+۲ آیه
- اراده و مشیّت خداوند، بر گسترش اسلام در زمین+۳ آیه
- مُظْهِر/ اسماوصفات+۳ آیه
- اسلام، ناسخ تمام ادیان گذشته+۵ آیه
- ارسال پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی خداوند، جهت گسترش نور او برای هدایت بشر+۳ آیه
- وعده خداوند، مبنی بر حاکمیت و غلبه اسلام بر تمام ادیان+۵ آیه
- خداوند ارسالکننده رسول خدا صلی الله علیه و اله همراه ابزارهای هدایت+۲ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، پیامبری هدایتگر به سوی دین حق و ایین پیروز+۲ آیه
- دست یابی انسانها به هدایت، از اهداف بعثت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه