سوره فیل(الفيل)، آیه ۲ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۱
معنی کلمات و عبارات
«تَضْلِیلٍ»: سردرگم نمودن و از هدف منحرف کردن. باطل و تباه ساختن.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - اصحاب فیل، درصدد مکر با خداوند و پى گیر طرحى در مقابله با اهداف الهى بودند. «کیدهم»
«کید»، نوعى چاره جویى کردن است که گاهى مذموم و گاه پسندیده است; گرچه موارد استعمال آن در مذموم بیشتر است. (مفردات) مراد از «کید» اصحاب فیل، هجوم آنان به مکه براى ویران ساختن کعبه و بازداشتن مردم از عبادت نزد آن بود. ابرهه پیش از آن نیز، براى منصرف ساختن مردم از زیارت کعبه، کنیسه اى در یمن ساخته بود; ولى به قرینه عنوان «اصحاب الفیل»، مى توان گفت: مراد از «کیدهم» همان هجوم به کعبه است.
۲ - خداوند برنامه اصحاب فیل را سردرگم کرده، توطئه آنان را خنثى ساخت. «ألم یجعل کیدهم فى تضلیل»
ظرف بودن تضلیل (گمراه ساختن) براى «کید»، مبالغه در همراهى آن دو است; به گونه اى که هر جزئى از کید آنان، همراه با تضلیل خداوند بود و از آن انفکاک نداشت.
۳ - ناکامى ابرهه در طرح انهدام کعبه و به هم خوردن توطئه او در تعطیل عبادت نزد آن، کارى شگفت و نشانه قدرت خداوند «ألم تر کیف فعل ربّک ... ألم یجعل کیدهم فى تضلیل»
ارتباط این آیه با جمله «کیف فعل ربّک» (در آیه قبل)، بیانگر برداشت یاد شده است.
۴ - عقیم ساختن توطئه ابرهه براى انهدام کعبه، سزاوار تأمل و هشدارى براى مخالفان اسلام «ألم یجعل کیدهم فى تضلیل»
۵ - وابستگى شکست اصحاب فیل به خداوند، امرى روشن و بى نیاز از تأمل و برهان «ألم یجعل»
استفهام تقریرى در آیه، گویاى وضوح محتواى آن است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دفع توطئه اصحاب فیلشکست توطئه ابرههشگفتی شکست ابرههمنشأ شکست ابرههمکر اصحاب فیلوضوح شکست اصحاب فیلهشدار به دشمنان اسلاممنشأ شکست اصحاب فیلمکر با خدانشانه های قدرت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- درهم کوبیده شدن اصحابفیل با ابابیل، از ایاتخدا+۲ آیه
- خداوند، بر هم زننده نقشه اصحاب فیل برای تخریب کعبه با فرستادن دستههای پرندگان (طیراًابابیل)+۳ آیه
- نابودی اصحاب فیل با انداختن سنگریزه از سوی دستههای پرندگان (طیراً ابابیل) امری خارقالعاده از طرف خداوند+۴ آیه
- تصمیم اصحاب فیل بر تخریب کعبه+۱ آیه
- باطل شدن مکر اصحاب فیل در تهاجم به کعبه از سوی خداوند+۱ آیه
- نقشه اصحاب فیل برای تخریب کعبه+۱ آیه
- خنثیسازی توطیه اصحاب فیل برای تخریب کعبه، مقتضای ربوبیت پروردگار+۱ آیه
- ناکامی اصحاب فیل در توطیه خود برای تخریب کعبه+۱ آیه
- ماجرای اصحاب فیل و هلاکت انان بهوسیله سنگریزههای پرندگان، مایه عبرت و دقت+۳ آیه
- قصّه اصحاب فیل، مایه تسلّی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- قصّه اصحاب فیل، نشانه قدرت و ایه الهی و امری خارقالعاده+۴ آیه
- قطعی و معروف بودن سرگذشت اصحاب فیل در دوران پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- قدرتنمایی خدا، در به هلاکت رساندن اصحاب فیل با گروههای پرنده+۴ آیه
- خنثی شدن توطیه اصحاب فیل، به وسیله پرندگان+۴ آیه
- تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۱۰ آیه
- خداوند، منشا تحوّلات تاریخ بشری+۱ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۲ آیه
- اجساد متلاشی شده اصحاب فیل، مانند کاه خورد شده+۱ آیه
- تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۰ آیه
- امنیّت در مکّه، قابل تامّل و اندیشه+۸ آیه
- اهمیّت مطالعه و تفکّر در تاریخ، برای عبرت گرفتن از ان+۱۰ آیه
- درهم کوبیده شدن اصحاب فیل با ابابیل، درخور تفکّر و اندیشه+۴ آیه
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۴ آیه
- پاسداری از کعبه و حفظ ان، از جمله وظایف جنود الهی+۴ آیه
- کیفر و هلاکت اصحاب فیل، از اثار تدبیر خدا برای حفظ کعبه+۵ آیه
- امن شدن سفرهای تابستانی و زمستانی قریش، پس از هلاکت اصحاب فیل+۸ آیه
- پرسش تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره هلاکت اقوام نیرومند و حاکمان قدرتمند+۴ آیه
- ماجرای اصحاب فیل و هلاکت و درهم کوبیده شدن انان با پرندگان ابابیل، مورد پرسش تقریری خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- شکست اصحاب فیل، در توطیه خود برای تخریب کعبه، از ایات الهی+۲ آیه
- شکست و نابودی اصحاب فیل، مقدمه ای برای به هم پیوستن و اُلفت قریش+۲ آیه
- شکست اصحاب فیل، نعمتی الهی برای قریش+۲ آیه
- شکست اصحاب فیل و اشفته ساختن نقشه های انان، به وسیله پرندگانی کوچک، نشانه ای از قدرت خداوند+۳ آیه
- شکست اصحاب فیل، مانع گرفتاری قریش به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و جانفرسا+۴ آیه
- تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۰ آیه
- تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۰ آیه
- نابودی اصحاب فیل از سوی ابابیل (گروههایی از پرندگان) با پرتاب سنگریزه+۴ آیه
- امنیّت کاروان تجاری قریش، پس از شکست و نابودی سپاه ابرهه، نعمتی قابل یاداوری+۸ آیه
- ناکامی ابرهه و سپاه فیل سوار وی، در تخریب کعبه+۱ آیه
- سست بودن کید مکاران و به فرجام نرسیدن ان+۱ آیه
- توطیه و مکر فیلسواران سپاه ابرهه، علیه کعبه و مکّه+۱ آیه