سوره کهف(الكهف)، آیه ۲ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۳
قَيِّماً لِيُنْذِرَ بَأْساً شَدِيداً مِنْ لَدُنْهُ وَ يُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَ لَهُمْ أَجْراً حَسَناً
در حالی که ثابت و مستقیم و نگاهبان کتابهای (آسمانی) دیگر است؛ تا (بدکاران را) از عذاب شدید او بترساند؛ و مؤمنانی را که کارهای شایسته انجام میدهند، بشارت دهد که پاداش نیکویی برای آنهاست...
معنی کلمات و عبارات
«قَیِّماً»: معتدل. یعنی افراطی در تکالیف قرآن وجود ندارد تا سخت و طاقتفرسا باشد، و تفریطی در احکام قرآن نشده است تا سهلانگاری در چیزی شده باشد که برای سعادت انسانها ضروری باشد. جاودانه و پابرجا پاسدار احکام الهی و حافظ اصول کتابهای آسمانی. قائم بر احکام دین و مصالح بندگان. حال (الْکِتابَ) در آیه قبلی است. «لِیُنذِرَ»: تا بترساند و بیم دهد. مرجع فاعل آن خدا یا قرآن یا پیغمبر است. «بَأْساً»: عذاب.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- قرآن و تعالیم آن، قوامْ بخش و رهبرى کننده جامعه بشرى است. «أنزل على عبده الکتب و لم یجعل له عوجًا قیّمًا»
«قیّم» به معناى «مقیم» یعنى «برپادارنده و سامان بخش» است. «قیّم القوم» به معناى «مدیر و مدبّر امور قوم» است. (اقتباس از لسان العرب). لازم به ذکر است که قیّماً یا مفعول براى فعل مقدر «جعل» است - یعنى: «جعله قیّماً» - و یا حال براى «الکتاب».
۲- قرآن، کتابى است عارى از هرگونه عدم اعتدال و انحراف از حق. «الحمد للّه الذى أنزل على عبده الکتب ... قیّمًا»
«قیّم»، چنان چه در لسان العرب آمده است، مى تواند به معناى «مستقیم»، یعنى «راست و پیراسته از انحراف» باشد.
۳- کفرپیشگان، و گنه کاران، به عذاب شدید الهى گرفتار خواهند شد. «لینذر بأسًا شدیدًا من لدنه»
«بأس»، به معناى عذاب و سختى است و به قرینه «یبشّر المؤمنین...» - در فراز بعد - مراد، عذابى است که کافران و گنه کاران به آن تهدید شده اند.
۴- بیم دادن آدمیان از عذاب شدید خداوندى، از رسالت هاى قرآن است. «لینذر بأسًا شدیدًا من لدنه»
مرجع ضمیر در «ینذر» و «یبشّر» ممکن است «الکتاب» و یا «عبده» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.
۵- قرآن، بشارت دهنده مؤمنانِ نیک کردار، به پاداشى شایسته و عظیم «و یبشّر المؤمنین الذین یعملون الصلحت أنّ لهم أجرًا حسنًا»
نکره آوردن «أجراً» براى بیان عظمت آن است.
۶- «انذار» و «تبشیر» از جمله وظایف و شؤون پیامبر(ص) است. «أنزل على عبده ... لینذر ... و یبشّر المؤمنین»
برداشت بالا، بر این اساس است که ضمیر در «ینذر» و «یبشّر» به «عبده» بازگردد.
۷- پیوستگى و توأم بودن بیم دهى و امیدبخشى، در تربیت و هدایت انسان، امرى لازم است. «لینذر بأسًا شدیدًا ... و یبشّر»
۸- انسان ها، نیازمند انذار و تبشیر، براى پایدارى بر ارزش ها و پرهیز از انحرافات اند. «لم یجعل له عوجًا قیّمًا لینذر بأسًا شدیدًا... و یبشّر»
خداوند قرآن را به عنوان تضمین کننده قِوام جامعه بشرى با دو ویژگى «انذار و تبشیر» معرفى کرده است و این مى رساند که قوامْ بخشى، در پرتوِ این دو عامل میسّر است.
۹- استوارى و دور بودن از انحراف و کجى، شرطى لازم براى هدایت گرى است. «لم یجعل له عوجًا قیّمًا لینذر ... و یبشّر»
۱۰- مؤمنانِ داراى اَعمال صالح، از پاداشى نیک برخوردار خواهند شد. «و یبشّر المؤمنین الذین یعملون الصلحت أنّ لهم أجرًا حسنًا»
۱۱- قرین بودن ایمان با عمل نیک، شرط ثمربخشى آن است. «المؤمنین الذین یعملون الصلحت أنّ لهم أجرًا حسنًا»
۱۲- مؤمنانِ راستین، بر انجام اَعمال صالح مداومت دارند. «المؤمنین الذین یعملون الصلحت»
فعل مضارع «یعملون» و نیز جمع بودن «الصالحات» مى تواند به مطلب بالا اشاره داشته باشد. لازم به ذکر است در برداشت یاد شده، «الذین» صفت توضیحى براى «المؤمنین» گرفته شده است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تداوم عمل مؤمنان صالحزمینه اجتناب از گمراهیزمینه بقای ارزشهاعوامل قوام جامعهاعتدال قرآنبشارت به مؤمنان صالحقرآن و انحرافاهمیت بشارتاجتناب از گمراهیبشارت پاداششرایط تأثیر ایمانپاداش نیکوپاداش مؤمنان صالحشرایط پاداشاهمیت انذارامیدواری در تربیتبشارتهای قرآنویژگیهای مؤمنانبشارتهای محمدانذار در تربیتعذاب گناهکارانشرایط هدایتانذارهای قرآنعذاب شدیدانذار از عذابتنزیه قرآنانذارهای محمدعذاب کافراننیازهای معنوی انسانهدایتگری قرآنآثار عمل صالحروش تربیتروش هدایتعذابهای خداویژگیهای قرآننقش قرآنرسالت محمداهل عذابمراتب عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- قران، کتابی معتدل و به دور از هرگونه انحراف و کژی+۲ آیه
- قران، وسیله انذار و هشدار به انسانها+۸ آیه
- قران، وسیله هشدار به مردم از عذاب شدید الهی+۱ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) انذاردهنده مردم به وسیله قران+۹ آیه
- قران، وسیله انذار و اخطار به انسانها+۵ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به انذار مشرکان به وسیله قران+۴ آیه
- بشارت قران به پاداش نیکو برای مؤمنان نیککردار
- بشارتدهی، از وظایف تبلیغی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- ایمان، عامل بهرهمندی از بشارتهای الهی+۱۰ آیه
- انجام دادن اعمال صالح، عامل بشارت الهی+۴ آیه
- زندگی جاودان در بهشت، بشارتی از جانب خداوند به بهشتیان+۱ آیه
- بشارت پاداش، به مؤمنان دارای عمل صالح+۳ آیه
- ایمان، موجب برخورداری از پاداشهای اخرتی+۶ آیه
- عمل صالح، عامل بهرهمندی از ثواب الهی+۶ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۱۱ آیه
- بشارت، شیوه کار امد در تربیت انسان+۶ آیه
- قران، کتابی جاودانه و دایمی+۲ آیه
- وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- موظّف بودن پیامبر(صلی الله علیه واله) به بشارت دادن به مؤمنان+۸ آیه
- مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۵ آیه
- عذاب خدا، کیفری بس شدید
- عمل صالح، زمینه برخوردار شدن ادمی از بشارت الهی+۳ آیه
- عمل صالح، عامل برخورداری از پاداش نیکو+۳ آیه
- نقش بشارت، در روی اوردن انسان به عمل صالح+۴ آیه
- مداومت اهل ایمان بر عمل صالح، مایه بهره مندی از پاداش الهی+۲ آیه
- قران، کتابی معتدل و به دور از هر گونه افراط و تفریط+۴ آیه
- قران، کتابی قیّم و قیام کننده به مصالح انسانها+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله انذاردهنده مردم به وسیله قران+۹ آیه
- بشارتدهی به مؤمنان، از وظایف تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- انذار از عذابهای خدا، از روشهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، انذاردهنده مردم به وسیله قران+۸ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، موظّف به انذار مشرکان به وسیله قران+۴ آیه
- وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- بشارت به مؤمنان، از وظایف و واجبات بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۸ آیه