سوره کهف(الكهف)، آیه ۵۱ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۹
مَّا أَشْهَدتُّهُمْ خَلْقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنفُسِهِمْ وَمَا كُنتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا
من هرگز آنها [= ابلیس و فرزندانش] را به هنگام آفرینش آسمانها و زمین، و نه به هنگام آفرینش خودشان، حاضر نساختم! و من هیچ گاه گمراهکنندگان را دستیار خود قرار نمیدهم!
معنی کلمات و عبارات
«الْمُضِلِّینَ»: گمراهسازان. سرگشتهکنندگان. «عَضُداً»: معیّن. مددکار. دستیار.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- شیاطین، فاقد کمترین دخالت و نظارت در کار آفرینش آسمان ها و زمین و نیز خلقت خودشان اند. «ما أشهدتّهم خلق السموت والأرض و لاخلق أنفسهم»
«إشهاد» یعنى، دیگرى را به شهادت و حضور خواندن. نفى شاهد گرفته شدن شیاطین در آفرینش آسمان ها و زمین و خلقت خود آن ها، کنایه از آن است که آنان، هیچ نقشى در الوهیت و تدبیر جهان نداشته اند تا در موقع آفرینش، به حضور فراخوانده شده و شاهد خلقت باشند.
۲- داشتن اطلاع و آگاهى همه جانبه به ابعاد امور، شرط ضرورى ولایت و سرپرستى است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى ... ما أشهدتّهم خلق السموت والأرض»
۳- حضور نداشتن شیاطین در کار آفرینش جهان، نشان عدم صلاحیت آنان براى ولایت و تدبیر امور عالم است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى ... ما أشهدتّهم خلق السموت والأرض»
۴- آفریننده هر چیز، تواناترین و شایسته ترین فرد براى اداره و تدبیر آن است. «أفتتخدونه و ذرّیّته أولیاء من دونى ... ما أشهدتّهم خلق السموت والأرض و لاخلق أنفسهم»
خداوند، براى رد صلاحیت شیاطین در ولىّ بودن، به نقش نداشتن آنان در آفرینش استناد و در نقطه مقابل، بر ولىّ مطلق بودن خود با توجه به این که خود، آفریننده تمامى هستى است، تصریح کرده است. توجه به این نکات، رساننده برداشت یاد شده است.
۵- مشرکان، در تدبیر هستى، کسانى را جایگزین خداوند قرار داده اند که خود، مخلوق خدا و فاقد کمترین نقش در خلقت خویش اند. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء ... ما أشهدتّهم ... خلق أنفسهم»
۶- خداوند، در خلق و نیز تدبیر و مدیریت جهان، یگانه است و شریکى ندارد. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى ... ما أشهدتّهم خلق السموت والأرض»
با استفاده از ارتباط دو آیه، تعبیر «أولیاء من دونى» اشاره به توحید در تدبیر و ولایت دارد و ضمیر مفرد متکلم در «ما أشهدتّهم» توحید در آفرینش را تبیین مى کند.
۷- استفاده و کمک گرفتن از عوامل گمراهى در کار تدبیر عالم، دور از ساحت خداوند است. «و ما کنت متّخذ المضلّین عضدًا»
جمله «ما کنت» (من این چنین نبوده و نیستم) بیان سنت و قاعده اى در کار خداوند است. «مضلّ»، یعنى «گمراه کننده» و مصداق آن، در آیه، شیاطین هستند. «عضد» به معناى «بازو» است و مراد از آن، در این جا، کمک کار و یاور است.
۸- به کارگیرى نیروهاى ناصالح، ناسازگار با ولایت دل سوزانه و بر حق است. «و ما کنت متّخذ المضلّین عضدًا»
۹- گمراگرى، بزرگ ترین ویژگى شیاطین است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء ... و ما کنت متّخذ المضلّین عضدًا»
۱۰- هدایت، رشد و تکامل، هدف اصلى خداوند در آفرینش جهان است. «و ما کنت متّخذ المضلّین عضدًا»
عدم استفاده خداوند از نیروهاى گمراه کننده، نشانه آن است که گمراهى با هدف آفرینش سازگار نسیت. بنابراین، هدف اصلى آفرینش، هدایت و راه یابى است.
۱۱- استفاده از نیروهاى گمراه و گمراه کننده در مدیریت ها و مراکز تصمیم گیرى جامعه، امرى ناروا و شیوه اى غیرالهى است. «و ما کنت متّخذ المضلّین عضدًا»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۲–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۸۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۰–۵۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استمداد از اضلالگراناستمداد از گمراهاناهمیت تکاملبهترین مدیرخلقت شیاطیندلایل رد تدبیر شیاطیندلایل رد ولایت شیاطینرد شرک ربوبیروش تدبیر خداعلم در ولایتموانع ولایت حقنشانه های بی کفایتی شیاطیننقش خالقویژگیهای شیاطینشرک ربوبی مشرکانشرایط ولایتاضلال شیاطینروش مدیریتفلسفه آفرینشنقش شیاطینشرایط مدیریتخلقت آسمان هاتوحید در خالقیتاهمیت هدایتخلقت زمینتوحید ربوبیعقیده مشرکانآثار علمتنزیه خداعمل ناپسندجهان بینی توحیدی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۲ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها
- ابلیس موجودی دارای اختیار و اراده+۲ آیه
- تشبیه استمداد جستن از دیگران به بازو+۱ آیه
- تشبیه یاری جستن از دیگران، به بازو+۱ آیه
- استفاده و کمک گرفتن از عوامل گمراهی در خلقت عالم، دور از ساحت خداوند
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۱ آیه
- ابلیس و نسل او، فاقد کمترین دخالت و نظارت در کار خلقت خویش+۱ آیه
- سپردن هدایت صاحبان عقل از سوی خدا به شیاطین، مغایر با سنّت هدایت عامّه الهی+۱ آیه
- کمک نگرفتن خدا از گمراهگران، در افرینش اسمان و زمین و افرینش شیاطین
- استمداد از نیروهای گمراه و گمراه کننده، در مدیریتها، امری ناروا و شیوه ای غیر الهی
- علم و اگاهی همه جانبه، شرط ضروری برای ولایت و سرپرستی+۱ آیه
- علم و اگاهی شرط ولایت و منشا قدرت+۲ آیه
- دخالت نداشتن ابلیس و نسل او در افرینش دلیل صلاحیّت نداشتن انان برای ولایت+۱ آیه
- علم مطلق الهی، از موجبات شایستگی و استحقاق او برای ولایت و سرپرستی+۳ آیه
- قدرت و توانایی خداوند بر هر کاری از موجبات شایستگی او برای سرپرستی و ولایت+۳ آیه
- ولایت خدا بدون شریک+۲ آیه
- عدم اطّلاع و اگاهی شیاطین به امور جهان دلیل عدم صلاحیّت انان برای ولایت و سرپرستی+۱ آیه
- عدم دخالت شیطانها در خلقت جهان، دلیل عدم صلاحیّت انان برای ولایت و سرپرستی+۱ آیه
- پذیرش ولایت شیطان، از سوی مشرکان+۲ آیه
- مشرکان پذیرای ولایت شیطانها، به رغم عدم دخالت انان در خلقت جهان+۱ آیه
- سپردن هدایت صاحبان خرد از سوی خدا به شیاطین، مغایر با سنت وی در هدایت موجودات+۱ آیه