آیه ۵۰ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۵۰ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۹

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا

به یاد آرید زمانی را که به فرشتگان گفتیم: «برای آدم سجده کنید!» آنها همگی سجده کردند جز ابلیس -که از جن بود- و از فرمان پروردگارش بیرون شد آیا (با این حال،) او و فرزندانش را به جای من اولیای خود انتخاب می‌کنید، در حالی که آنها دشمن شما هستند؟! (فرمانبرداری از شیطان و فرزندانش به جای اطاعت خدا،) چه جایگزینی بدی است برای ستمکاران!

معنی کلمات و عبارات
«وَ إِذْ قُلْنَا ...»: (نگا: بقره / ، اعراف / ، اسراء / ). «الْجِنَّ»: نوعی از آفریده‌های خدا که دیده نمی‌شوند (نگا: انعام / . «أَفَتَتَّخِذُونَهُ ...»: مراد این است که پیروی عملی از وسوسه‌های شیطان و زادگانش، پذیرش سرپرستی و دوستی این لعنتیها بشمار است. «بَدَلاً»: عوض. جایگزین. تمییز است.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- سرگذشت سجده ملائکه در برابر آدم و تمرّد ابلیس، عبرت آموز و شایان توجه است. «و إذ قلنا للملئکة اسجدوا لأدم» «إذ» ظرف براى فعل مقدر مانند «اُذکر» است; یعنى: «یاد کن زمانى را که ...». فرمان خداوند به پیامبر(ص) و یا آحاد مردم در مورد یاد کردن داستان سجده براى آدم، گویاى سازنده بودن این یادآورى و عبرت آموزى آن است. ۲- خداوند، به همه فرشتگان فرمان داد تاآدم را سجده کنند. «و إذ قلنا للملئکة اسجدوا لأدم» «ال» در «الملائکة» براى استغراق است; یعنى: «همه ملائکه». ۳- ملائکه، به فرمان الهى در خدمت تنظیم حیات بشرند. * «قلنا للملئکة اسجدوا لأدم فسجدوا» اصل معناى سجود، تسلیم و فروتنى است. ممکن است فرمان سجده در برابر آدم، به معناى گذاردن پیشانى به زمین نباشد، بلکه معناى آن، انقیاد و تسلیم آنان در برابر آدم و تأمین نیازها و دیگر امور لازم او باشد. ۴- آدم، موجودى ارجمند و برتر از فرشتگان «قلنا للملئکة اسجدوا لأدم» سجده، به هر معنایى که باشد، حکایت از آن دارد که آدم، در قیاس با فرشتگان داراى مقامى رفیع است، به گونه اى که ملائکه، مأمور به سجده در برابر او مى شوند. ۵- خداوند، در برابر همه فرشتگان، آدم را مورد بزرگداشت و تکریم قرار داد. «و إذ قلنا للملئکة اسجدوا لأدم فسجدوا» ۶- انسان ها داراى زمینه هاى دستیابى به منزلتى فراتر از فرشتگان و شایستگى براى سجده ملائکه بر ایشان هستند. « و إذ قلنا للملئکة اسجدوا لأدم» ۷- همه فرشتگان، بى چون و چرا و بى درنگ، از فرمان الهى به سجده در برابر آدم، اطاعت کردند. « و إذ قلنا للملئکة اسجدوا لأدم فسجدوا» حرف فاء در «فسجدوا» بر تعقیب بدون مهلت دلالت دارد; یعنى، فرمان سجده به دون تأخیر انجام پذیرفت. ۸- ابلیس نیز مانند فرشتگان، مأمور سجده براى آدم بود. «فسجدوا إلاّ إبلیس» ۹- ابلیس، از اطاعت خدا در سجده براى آدم، سرپیچى کرد. «فسجدوا إلاّ إبلیس ... فقسق عن أمر ربّه» «فسق» به معناى خروج از محدوده شریعت است (مفردات راغب). ۱۰- ابلیس، پیش از تمرد از فرمان خداوند، همپایه فرشتگان و در منزلت آنان بود. « و إذ قلنا للملئکة اسجدوا لأدم فسجدوا إلاّ إبلیس» ۱۱- ابلیس، على رغم حضور در میان فرشتگان، موجودى از جنس و طائفه جن بود. «فسجدوا إلاّ إبلیس کان من الجنّ» ۱۲- سرشت ملائکه، سرشتى فرمان بردار در برابر خدا است. «و إذ قلنا للملئکة اسجدوا ... فسجدوا إلاّ إبلیس کان من الجنّ» تصریح به ماهیت شیطان، پس از طرح تخلّف او و نیز اشاره به تفاوت ماهوى وى با فرشتگان، مى تواند اشاره به مطلب بالا داشته باشد. ۱۳- فسق ابلیس و سرپیچى او از امر پروردگار، داراى ریشه در سرشت وى بود. «کان من الجنّ ففسق عن أمر ربّه» فاء تفریع، بیانگر این معنا است که «جن» بودن، زمینه فسق ابلیس شد و ممکن است مراد این باشد که در سرشت جن، حق انتخاب قرار داده شده و مجبور به اطاعت نیست، از این جهت، ابلیس، به انتخاب خود، راهِ فسق در پیش گرفت. ۱۴- «جن»، موجودى داراى شعور و اختیار است. «کان من الجنّ ففسق عن أمر ربّه» تمرد و سرپیچى، نشانه انتخاب گرى است و حق انتخاب گرى، به موجودى قابل اعطا است که از قدرت تشخیص برخوردار باشد. ۱۵- جن، داراى پیشینه اى قدیم تر از آفرینش آدمیان است. «اسجدوا لأدم ... إلاّ إبلیس کان من الجنّ» ۱۶- مقام ربوبیّت، مقتضى ارائه رهنمود و خواستن اطاعت است. «قلنا للملئکة اسجدوا ... أمر ربّه» ۱۷- ابلیس، على رغم تضمین رشد و تکامل وى در پرتو اطاعت فرمان خدا از آن سرپیچى کرد. «ففسق عن أمر ربّه» واژه «ربّه» مى رساند که فرمان الهى به ضرر ابلیس نبوده، بلکه از ناحیه ربوبیّت خدا و در جهت رشد و تکامل وى بوده است. ۱۸- ابلیس و نسل او، دشمن انسان هایند. «أفتتّخدونه و ذرّیّته أولیاء من دونى و هم لکم عدوٌّ» ۱۹- پذیرش ولایت شیطان و نسل او از سوى برخى مردم، با وجود عداوت شیاطین با آدمیان، کارى ناشایست و شگفت انگیز و سزاوار سرزنش است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى و هم لکم عدوٌّ» همزه «استفهام» در «أفتتّخذونه» مفید معناى انکار همراه با تعجب است. ۲۰- مشرکان به برخوردارى شیاطین و جن از حق تصمیم گیرى در کار جهان و تدبیر امور آن، معتقد بودند. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى» به قرینه آیه بعد، مراد از توهم ولایت شیاطین، این پندار است که آنان، در امور عالم و کار آفرینش، دخالت و نظارت دارند . این اعتقاد مشرکان را وادار مى کرد که براى پرهیز از شر شیاطین، به ستایش آنان بپردازند. ۲۱- پذیرش ولایت شیطان، غیرقابل جمع با پذیرش ولایت خدا است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى» ۲۲- ولایت الهى، تنها ولایت شایسته پذیرش و اتکا است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى» ۲۳- تمرد شیطان از سجده بر آدم، نمایانگر عداوت او با آدمیان است. «فسجدوا إلاّ إبلیس ... و هم لکم عدوٌّ» ۲۴- آدمیان همواره نسبت به کنیه و عداوت شیاطین با آنان توجه داشته باشند و از اطاعت آنان به پرهیزند. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى و هم لکم عدوٌّ» ۲۵- محبت و دل سوزى، درون مایه ضرورى براى هر ولایت حق و سرپرست لایق است. «أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى و هم لکم عدوٌّ» خداوند، با به رخ کشیدن عداوت شیطان، سزاوار نبودن پذیرش ولایت او را یادآور شده است و مفهوم آن این است که رهبرى ولایت، باید از کینهوزى و عداوت به دور بوده و آمیخته با محبت باشد. ۲۶- جن ها، بر کینه توزى با آدمیان، توانا هستند. «کان من الجنّ ... و هم لکم عدوٌّ» شیطان که با آدمیان عداوت مىورزد، از طائفه جن است (کان من الجنّ) بنابراین، جنیان، بر انجام کارهاى خصمانه نسبت به آدمیان، توان مندند. ۲۷- شیاطین و جن ها، داراى ذریه و زاد و ولدند. «کان من الجنّ ... أفتتّخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونى» ۲۸- گزینش ولایت شیطان به جاى ولایت خدا، انتخابى ظالمانه و زشت است. «أفتتّخذونه ... بئس للظلمین بدلاً» مخصوص به «ذم» در فعل «بئس» ابلیس است. و «بدلاً» تمیز براى آن، لذا معناى جمله، چنین مى شود که: «شیطان، بدجایگزینى است (به جاى خداوند) براى ظالمان». ۲۹- پیروان شیطان و گزینش کنندگان ولایت او، ظالم اند. «بئس للظلمین بدلاً»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

ابلیس از جنابلیس قبل از عصیانابلیس و ملائکهاجتناب از اطاعت شیاطینتولید مثل جنتولید مثل شیاطیندشمنی با انسان هادشمنی جندشمنی نسل ابلیسذکر دشمنی شیاطینذکر کینه شیاطینسرزنش قبول ولایت شیاطینسرزنش قبول ولایت شیطانشگفتی قبول ولایت شیاطینشگفتی قبول ولایت شیطانطبع ابلیسطبع ملائکهظلم پیروان شیطانعقیده به تدبیر جنعقیده به تدبیر شیاطینمحبت در ولایتمنشأ عصیان ابلیسمنشأ فسق ابلیسمهربانی در ولایتنسل جننسل شیاطیننشانه های ولایت حقولایت مقبولعوامل اطاعتآثار ربوبیتآثار عصیان شیطاندشمنی شیاطینسجده ملائکه بر انسانعبرت از قصه آدمنشانه های دشمنی شیطانخدمت به انسان هاتاریخ خلقت جنتکریم آدمذکر قصه آدماستعداد انسان هادشمنی ابلیستکلیف ابلیسآثار اوامر خدااختیار جنبرتری آدم بر ملائکهقبول ولایت خداجنس ابلیسبرتری انسان بر ملائکهسجده ملائکه بر آدمشرک افعالیقبول ولایت شیطانعمل به تکلیف ملائکهموجودات با شعورفضایل آدمسجده بر آدمتکلیف ملائکهترک سجده بر آدمانقیاد ملائکهشعور جنعصیان ابلیسدشمنی شیطانتأمین نیازهای انساندشمنان انسانظالمانولایت خداعوامل تکاملنقش ملائکهعصیان از خداعقیده مشرکانموارد ظلمعوامل هدایتعمل ناپسنداوامر خدااختصاصات خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۲)
  • ادم(علیه السلام)، موجودی برتر از ملایکه+۸ آیه
  • داستان خلقت و خلافت ادم(علیه السلام)داستانی اموزنده و شایان ذکر+۳ آیه
  • ملایکه، مامور سجده بر ادم(علیه السلام) به فرمان خدا+۹ آیه
  • اطاعت ملایکه از خدا، در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • سرپیچی ابلیس از فرمان خدا در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • ادم(علیه السلام)، موجودی برتر از ملایکه+۹ آیه
  • تکریم ادم(علیه السلام) از سوی خدا+۹ آیه
  • ابلیس، موجودی از جنس جن
  • ابلیس در میان فرشتگان و مامور به سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • سرپیچی ابلیس از فرمان سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۱ آیه
  • ابلیس، مامور به سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • ابلیس، دارای اختیار در اطاعت یا معصیت خدا+۸ آیه
  • ابلیس، مکلّف به سجده بر ادم(علیه السلام) از سوی خداوند+۱۱ آیه
  • هشدار خداوند نسبت به دشمنی ابلیس با انسان+۱ آیه
  • دشمنی ابلیس با انسانها+۲ آیه
  • هشدار خداوند به دوستداران ابلیس
  • ترجیح دوستی ابلیس بر دوستی خدا، از سوی ظالمان
  • دوستی با ابلیس، موجب ورود به زمره ظالمان
  • تمرّد ابلیس از فرمان خداوند به سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۱ آیه
  • فسق ابلیس به دلیل تمرّد از فرمان الهی به سجده برای ادم(علیه السلام)
  • ابلیس، دارای فرزندانی همانند خود او
  • دشمنی نسل ابلیس با انسانها
  • هشدار خداوند به دوستداران ذریّه ابلیس
  • دوستی ظالمان با نسل ابلیس، به جای دوستی با خدا
  • دوستگرفتن ذریّه ابلیس، ظلم به خویشتن
  • تکریم ادم(علیه السلام) از سوی خداوند+۹ آیه
  • اطاعت فرشتگان از فرمان خدا، مبنی بر سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • انسان در معرض دشمنی شیطان+۶ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱ آیه
  • پذیرش ولایت شیطان و نسل او از سوی برخی مردم با وجود عدوات شیطان با انها، امری تعجّباور
  • تکلیف ابلیس از سوی خدا، برای سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۱ آیه
  • تمرّد ابلیس از تکلیف سجده بر ادم(علیه السلام)+۹ آیه
  • ملایکه، مکلّف به سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • ابلیس، دارای تولید مثل
  • جنّیان، دارای زاد و ولد
  • ابلیس، به رغم حضور در میان فرشتگان، موجودی از جنس جنّ
  • جنّیان، موجوداتی مختار در عقیده و اجرای کارها
  • جنّیان، دارای ذریّه و بهرهمند از تولیدمثل
  • جهنّم، جایگاه جنّیان اغواگر و گمراه
  • شیاطین جنّی، دشمن انسانها
  • افرینش جنّ از سوی خداوند، قبل از انسان+۲ آیه
  • جنّیان، موجوداتی با شعور و شناخت
  • موظّف بودن فرشتگان به سجده برای ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • فرمان و اذن خدا در امور گوناگون، مقتضای ربوبیّت او
  • ابلیس و نسل او، فاقد کمترین دخالت و نظارت در کار خلقت خویش+۱ آیه
  • ابلیس، از دشمنان انسان
  • شیطان، از دشمنان انسان+۵ آیه
  • فرزندان ابلیس، از دشمنان انسان
  • ابلیس، از دشمنان انسان+۷ آیه
  • عدم شایستگی ابلیس برای ولایت بر انسان، به دلیل دشمنی او با انسان
  • توبیخ خداوند از رابطه دوستانه با ابلیس و نسل او، به سبب دشمنی انان با انسانها
  • توبیخ خداوند، از پذیرش ولایت و سرپرستی ابلیس و نسل او، در عین دشمنی او با انسان
  • هشدار خداوند، به دشمنی ابلیس با انسان
  • شیطان، دشمن ادم(علیه السلام)+۵ آیه
  • سرباز زدن ابلیس از سجده بر ادم(علیه السلام)، دلیل بر دشمنی او و فرزندانش با انسانها
  • دشمنی فرزندان شیطان با انسان
  • نسل ابلیس، از دشمنان انسان
  • موظّف بودن فرشتگان به سجده برای ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • جواز سجده برای غیر خدا، به امر خداوند+۱۰ آیه
  • اطاعت ملایکه از فرمان الهی، برای سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • ماموریّت ملایکه برای تکریم و تعظیم ادم(علیه السلام)، با سجده بر او+۹ آیه
  • سرپیچی ابلیس از فرمان خدا، در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
  • سپردن هدایت صاحبان عقل از سوی خدا به شیاطین، مغایر با سنّت هدایت عامّه الهی+۱ آیه
  • سؤال انکاری و توبیخی خدا از انسانها، درباره پذیرش ولایت ابلیس و جنود وی با وجود عداوت انها
  • پذیرش ولایت شیاطین از سوی ادمیان، مورد پرسش نکوهش امیز خدا
  • سؤال انکاری و توبیخی خدا از انسانها، درباره پذیرش ولایت ابلیس و جنود وی، با وجود عداوت انها
  • اطاعت از شیطان و پذیرش ولایت او، از موارد شرک به خدا+۱ آیه
  • پذیرش ولایت غیر خدا، از مصادیق شرک به او
  • شیاطین، دارای زاد و ولد و تولیدمثل
  • پذیرش ولایت شیطان و نسل او، کاری ناپسند و سزاوار سرزنش
  • مجرم بودن تجاوزگران و ستم پیشگان
  • پیروان شیطان و گزینش کنندگان ولایت او، در زمره ظالمان+۱ آیه
  • اطاعت از شیطان، عملی ظالمانه+۱ آیه
  • پیروی از فرامین شیطان، عملی ظالمانه+۱ آیه
  • گزینش ولایت شیطان به جای ولایت خدا، انتخابی ظالمانه و زشت
  • قصّه ادم(علیه السلام) و ماموریّت فرشتگان برای سجده در مقابل وی و رویگردانی ابلیس، امری شایسته یاداوری و عبرت اموزی+۷ آیه
  • علم و اگاهی همه جانبه، شرط ضروری برای ولایت و سرپرستی+۱ آیه
  • عصیان از فرمان خدا، مایه فسق و تبهکاری
  • فسق ابلیس به دلیل تمرّد از فرمان الهی به سجده برای ادم(علیه السلام)
  • ماجرای سجده ملایکه در برابر ادم(علیه السلام) و نافرمانی ابلیس، شایسته نقل و یاداوری+۱۱ آیه
  • ملایکه، مامور سجده بر ادم علیه السلام+۸ آیه
  • ملایکه، در خدمت انسان کامل+۸ آیه
  • پذیرش ولایت شیاطین از سوی ادمیان، مورد پرسش نکوهشامیز خدا
  • موظف بودن فرشتگان به سجده برای ادم علیه السلام+۹ آیه
  • علم و اگاهی شرط ولایت و منشا قدرت+۱ آیه
  • پذیرش ولایت ابلیس و نسل ان از سوی گروهی از انسانها
  • گزینش ولایت ابلیس به جای ولایت خدا انتخابی زشت و ظالمانه
  • دخالت نداشتن ابلیس و نسل او در افرینش دلیل صلاحیّت نداشتن انان برای ولایت+۱ آیه
  • پذیرش ولایت ابلیس و ذرّیّه وی عملی ظالمانه و موجب نکوهش خداوند
  • پذیرش ولایت جنّیان کاری ناپسند و سزاوار سرزنش
  • علم مطلق الهی، از موجبات شایستگی و استحقاق او برای ولایت و سرپرستی+۲ آیه
  • قدرت و توانایی خداوند بر هر کاری از موجبات شایستگی او برای سرپرستی و ولایت+۲ آیه
  • محبّت و دلسوزی خداوند برای بندگان دلیل شایستگی او برای ولایت و سرپرستی
  • ولایت خدا بدون شریک+۲ آیه
  • گزینش ولایت شیطان به جای ولایت خدا انتخابی ظالمانه
  • پذیرش ولایت شیطان غیر قابل جمع با ولایت خداوند
  • پذیرش ولایت شیطان کاری ناپسند و سزاوار سرزنش
  • عدم اطّلاع و اگاهی شیاطین به امور جهان دلیل عدم صلاحیّت انان برای ولایت و سرپرستی+۱ آیه
  • عدم دخالت شیطانها در خلقت جهان، دلیل عدم صلاحیّت انان برای ولایت و سرپرستی+۱ آیه
  • پذیرش ولایت شیطان، از سوی مشرکان+۱ آیه
  • مشرکان پذیرای ولایت شیطانها، به رغم عدم دخالت انان در خلقت جهان+۱ آیه
  • سپردن هدایت صاحبان خرد از سوی خدا به شیاطین، مغایر با سنت وی در هدایت موجودات+۱ آیه
واژه‌ها