آیه ۴ سوره ناس

سوره ناس(الناس)، آیه ۴ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۴

مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ

از شرّ وسوسه‌گر پنهانکار،

معنی کلمات و عبارات
«الْوَسْوَاسِ»: وسوسه‌کننده. وسوسه‌گر. مراد اهریمن است. اسم مصدر است و به معنی اسم فاعل، یعنی «مُوَسْوِس» به کار رفته است. «الْخَنَّاسِ»: واپس رونده. یعنی موجودی است که برای گول زدن شخص به سراغش می‌آید، ولی همین که آن فرد برای نبرد با او از خدا یاری خواست، شکست می‌خورد و واپس می‌کشد و میدان را خالی می‌کند و در انتظار فرصت بعدی می‌ماند.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مورد هجوم وسوسه هاى پى گیر دشمنانى بود که مقاصد سوء خود را پوشیده نگه مى داشتند. «من شرّ الوسواس الخنّاس» «وسوسه» به معناى تصورات پست است (مفردات). به شرّى که به قلب خطور کند و نیز به آنچه خیرى در آن نباشد، «وسواس» گفته مى شود (مصباح). کلمه «وسواس» اسم مصدر «وسوسة» است و براى مبالغه بر شخص وسوسه کننده اطلاق شده است; یعنى، او به قدرى وسوسه گر است که گویا خود مصداق «وسوسه کردن» یا «تفکر پلید» است. «خنّاس» - که صیغه مبالغه و یا بیانگر نسبت است - از ریشه «خُنوس» (گرفته خاطر شدن و نهان ساختن خویش «لسان العرب») و به معناى «بسیار نهانکار» یا «اهل نهانکارى» مى باشد. ۲ - پناه بردن به خداوند و توجه به ربوبیت، فرمان روایى و الوهیت او، فرمانى الهى به پیامبر(ص)، براى محفوظ ماندن آن حضرت از وسوسه هاى دشمن «قل أعوذ بربّ الناس . ملک الناس . إله الناس . من شرّ الوسواس الخنّاس» ۳ - لزوم برحذر ماندن از وسوسه گرانى که خود را رسوا نکرده و نیت خویش را برملا نمى سازند. «من شرّ الوسواس الخنّاس» ۴ - خداوند، بر بى اثر ساختن وسوسه هاى شدید و مرموز دشمنان، توانا است. «قل أعوذ بربّ الناس ... من شرّ الوسواس الخنّاس» ۵ - ربوبیت و فرمان روایى خداوند بر مردم و شایستگى او براى الوهیت، دلیل توانایى او بر ناکام گذاشتن وسوسه گران «بربّ الناس . ملک الناس . إله الناس . من شرّ الوسواس الخنّاس» ۶ - شیطان، موجودى بس وسوسه گر و پنهان کار «من شرّ الوسواس الخنّاس» یکى از مصداق هاى مورد نظر براى «وسواس» - به قرینه کلمه «جِنّة» در آخر سوره - «شیطان» است. ۷ - شیطان، فریب کارى که پس از القاى فکر پلید در انسان، خود را کنار کشیده و متوارى مى شود. «من شرّ الوسواس الخنّاس» براى فعل «خَنَسَ» چند معنا ذکر شده است; از جمله: عقب نشینى کرد; بازگشت، متوارى و غایب شد (لسان العرب). براساس این معانى، آیه شریفه ترسیمى از وسوسه گرى هاى شیطان دارد که پس از هر وسوسه، خود را عقب کشیده، مخفى مى شود; تا آن وسوسه کار خود را کرده و زمینه را براى وسوسه بعدى فراهم سازد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۸ - «عن النبى(ص) قال: إنّ الشیطان واضعٌ خَطْمَه على قلب ابن آدم فإنْ ذکَرَ اللّه خنس و إن نسى إلْتَقَمَ قلبَه فذلک «الوسواس الخنّاس»; [منبع: الدرالمنثور، ج ۸، ص ۶۹۴; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۷۲۵، ح ۵.] از پیامبر(ص) روایت شده که فرمود: شیطان پوزه خود را بر قلب آدمیزاد قرار مى دهد. پس اگر او خدا را یاد کرد، شیطان خود را عقب مى کشد و پنهان مى شود و اگر [یاد خدا را] فراموش کرد، قلب او را مى رباید و این است «الوسواس الخنّاس»».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۸)
  • لزوم پناه بردن به خدا از شرّ شیاطین وسوسهگر جنّ و انس+۴ آیه
  • استعاذه به خدا، سبب ایمنی از شرور+۶ آیه
  • پناه بردن به خدا، سبب رهایی از وسوسههای شیطان+۸ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به استعاذه به ربوبیّت، سلطنت و الوهیّت خدا، از شرور وسوسهگران جنّ و انس+۵ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به پناهجویی به خدا، از وسوسههای شیطان+۹ آیه
  • پناهجستن به خدا از شرّ وسوسهگران جنّ و انس، از فرمانهای الهی به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • انسان، مورد وسوسه جنّیان+۲ آیه
  • شیطان، از عوامل اسیبزننده به رشد و تربیت انسان+۴ آیه
  • خداوند، اموزنده استعاذه به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
  • مطلوبیّت پناه بردن به خدا، از شرّ جنیان و انسانهای وسوسه گر+۳ آیه
  • رجحان پناه بردن به خدا، از شرور و شب تاریک+۴ آیه
  • توجّه به حاکمیّت خدا، برانگیزاننده انسان به پناه بردن او، از شرّ وسوسه های شیاطین انس و جن+۳ آیه
  • شیطان، از دشمنان انسان
  • ربوبیّت الهی، پناهگاه انسان در تنگناها+۳ آیه
  • برخی انسانها، عامل شرّ و وسوسه در دل انسانهای دیگر+۳ آیه
  • برخی از جنّیان، عامل ایجاد شرّ و گناه در دل انسانها+۲ آیه
  • شیطان، موجودی سراسر شرّ و عاری از هر خیر و نیکی+۱ آیه
  • برخی از جنّیان، عامل ایجاد شرّ و گناه در دل انسانها+۲ آیه
  • حضور شیاطین انس و جنّ شرّافرین، در میان انسانها+۳ آیه
  • وسوسه، مایه نفوذ شرّ و گناه در دل انسانها+۳ آیه
  • استعاذه به ربوبیّت پروردگار، موجب مصونیّت از اصابت شرور به ادمی+۱۰ آیه
  • پناه بردن به خدا، سبب ایمنی و رهایی از وسوسه های شیطان+۱۳ آیه
  • شیاطین انس، موجوداتی شرور+۲ آیه
  • شیاطین انس، وسوسه گرانی مرموز، در دلهای مردم+۲ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به پناه بردن به خدا، از شرّ وسوسه های شیاطین انس+۵ آیه
  • شیاطین جنّی، وسوسه گرانی مرموز، در دلهای مردم+۲ آیه
  • شیاطین جنّ، موجوداتی شرور+۲ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به پناه بردن به خدا، از شرّ وسوسه های شیاطین جنّی+۵ آیه
  • بسیار پنهان و مرموز بودن، از صفات شیطان+۲ آیه
  • وسوسه گری، خصلت شیطان+۲ آیه
  • شیطان، عامل وسوسه و اغواگری+۵ آیه
  • تلاش شیاطین برای القای وسوسه های پنهانی خود، در قلب ادمیان+۲ آیه
  • وسوسه کردن در قلب انسان، از ترفندهای شیطان+۳ آیه
  • پناه جستن به خدا از شرّ وسوسهگران جنّ و انس، از فرمانهای الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله مورد تهدید دسیسهها و نیرنگهای پنهانی دشمن+۴ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مورد هجوم وسوسههای پیگیر دشمنان مخفیکار+۱ آیه
  • پناه خواستن از خدا، هنگام رو به رو شدن با وسوسههای شیطان، فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله در معرض تحریکها و وسوسههای شیطانی+۶ آیه
  • پناه بردن به خدا، سبب رهایی از وسوسههای شیطان+۸ آیه
  • پناه بردن به خداوند از خطر وسوسه انسانها، مایه مصونیّت او+۲ آیه
  • لزوم پناه بردن به خداوند از شرّ وسوسهگران جنّ و انس+۲ آیه
  • پناه بردن به خداوند، از خطر وسوسههای جنیّان، مایه مصونیّت انسان+۲ آیه
  • پناه بردن به خدا، از خطر وسوسههای جنیّان، توصیه الهی+۲ آیه
  • وسوسه مکرّر شیطان، برای تاثیرگذاری در انسان+۱ آیه
  • انسانهای شیطانصفت، از عوامل القای افکار پلید در ذهن بشر و موجب وسوسه شدن در همنوع خویش+۱ آیه
  • جنیّان، از عوامل القای افکار پلید و وسوسههای پیاپی، در ذهن و سینه انسانها+۱ آیه
  • شیطان، عامل وسوسه و اغوا+۸ آیه
  • یاد خدا، از موانع وسوسه شیطان+۱ آیه
واژه‌ها