آیه ۳ سوره نجم

سوره نجم(النجم)، آیه ۳ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۶

وَ مَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى

و هرگز از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید!

معنی کلمات و عبارات
«عَنِ الْهَوی»: از روی هوا و هوس. دل بخواه و خودسرانه. یعنی آنچه می‌گوید، به فرمان خدا می‌گوید و نه به فرمان دل، و از سوی خدا می‌گوید؛ نه از سوی خود.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱تا ۴

محمد بن العباس بعد از چهار واسطه از امام صادق علیه‌السلام و آن بزرگوار از رسول خدا صلى الله علیه و آله نقل نماید که فرمود: من سید النّاس هستم و در این باره فخرى بر من نیست و على سید المؤمنین است. بار خدایا دوست بدار کسى را که على را دوست بدارد و دشمن بدار کسى را که على را دشمن بدارد، مردى از قریش گفت: محمد در صدد تحسین و تعریف پسرعموى خویش است سپس این آیات نازل گردید و خاطر نشان ساخت که گفتار پیامبر درباره پسرعموى خود از روى هوى هوس نبوده بلکه از وحى پروردگار است. و نیز محمد بن العباس بعد شش واسطه از امام صادق علیه‌السلام نقل نماید که هنگامى که رسول خدا صلی الله علیه و آله در روز غدیر خم على را به عنوان ولایت معرفى فرمود، مردم سه فرقه شدند. دسته اى گفتند: محمد گمراه شده است. فرقه اى گفتند: در غوایت افتاده است، طائفه اى گفتند: از روى هوى و هوس درباره اهل بیت و پسرعموى خود سخن مى گوید سپس خداوند این آیات را نازل فرمود.

البرهان فی تفسیر القرآن.

نکات آیه
۱ - تأکید خداوند، بر اصالت سخنان پیامبر(ص) و متکى نبودن پیام هاى آن حضرت به هواى نفس «و ما ینطق عن الهوى» ۲ - عصمت پیامبر(ص)، در گفتار و رهنمودهاى خویش «و ما ینطق عن الهوى» ۳ - تضمین عصمت پیامبر(ص)، در تمامى عمر از سوى وحى «ما ضلّ صاحبکم و ما غوى . و ما ینطق عن الهوى» خداوند، با خبر دادن از حال و آینده - با عبارت «ما ینطق ...» - در حقیقت عصمت پیامبر(ص) را در طول حیات ایشان تضمین نموده است; چنان که با «ما ضلّ...» گذشته آن حضرت را مبرّا از گمراهى دانسته است. ۴ - گذشته زندگى هر فرد، از ملاک هاى قابل اتکا در داورى نسبت به آینده وى * «و ما ینطق عن الهوى» برداشت یاد شده بنابراین نکته است که مقدم یاد شدن «ما ضلّ» (با صیغه ماضى) قبل از «و ماینطق» (با ساختار مضارع) - که بیانگر استمرار است و نظر به آینده دارد - به مطلب بالا اشاره داشته باشد; یعنى، کسى که از آغاز تا کنون پاک و شایسته بوده در آینده نیز پاک خواهد زیست. ۵ - هواى نفس، منشأ اصلى سخنان باطل و القاى مفاهیم گمراه کننده «و ما ینطق عن الهوى» از این که «الهوى» به خصوص نفى گشته و عوامل دیگر یاد نشده است، مطلب بالا استفاده مى شود. ۶ - لزوم احراز سلامت عملى، فکرى و روحى رهبران، در اعتماد به ایشان * «ما ضلّ صاحبکم و ما غوى . و ما ینطق عن الهوى» خداوند، براى جلب اعتماد مردم به پیامبر(ص) سه نکته را بیان فرموده است: ۱- عدم گمراهى در زندگى (ما ضلّ) ۲- عدم انحراف در فکر (ماغوى); ۳- مغلوب نبودن در برابر هواى نفس (و ماینطق عن الهوى).
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
  • تایید و تاکید خداوند بر راستگویی پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، در نزول وحی بر او+۳ آیه
  • جدال مشرکان با پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره مشاهدات وحیانی او، مورد پرسش انکاری و نکوهش امیز خدا+۱۰ آیه
  • جدال مشرکان با پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره مشاهدات وحیانی او، مورد پرسش انکاری و نکوهش امیز خدا+۱۰ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) دارای علمی عطا شده، از جانب پروردگار+۵ آیه
  • قدرت فوق العاده جبرییل، عامل مصونیّت پیامبر(صلی الله علیه واله) از هر نوع انحراف و اعوجاج در دریافت وحی+۱۰ آیه
  • قدرت فوق العاده جبرییل، حافظ سلامت وحی و قران، از هر نوع کژی و انحراف+۹ آیه
  • تعلیم قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی فرشته مخصوص خداوند، موجب مصونیّت قران از هرگونه تاثیر گذاری هواهای نفسانی+۱ آیه
  • رسالت تبلیغی رسول خدا صلی الله علیه و اله، نشیت گرفته از وحی الهی+۸ آیه
  • سخن پیامبر صلی الله علیه و اله، به دور از هر گونه هوای نفسانی
  • سخنان پیامبر صلی الله علیه و اله، نشیت گرفته از تعلیم فرشتهای قوی و دارای عقلی کامل و جایگاهی والا در نزد خداوند+۱ آیه
  • سخنان پیامبر صلی الله علیه و اله، تنها نشات گرفته از مبدا وحی+۴ آیه
  • قسم الهی، جهت تاکید بر عصمت پیامبر صلی الله علیه و اله در گفتار+۲ آیه
  • معصومیّت محمّد صلی الله علیه و اله، در ابلاغ وحی از جانب خداوند+۲ آیه
  • عصمت محمّد صلی الله علیه و اله، در گفتار و رهنمودهای خویش+۱ آیه
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، دریافتکننده وحی خداوندی+۱۰ آیه
  • نزول وحی بر پیامبر صلی الله علیه و اله در معراج از سوی جبرییل، در فاصلهای به اندازه دو کمان یا کمتر از ان+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مصون از هرگونه خطا و کجی در دریافت وحی+۳ آیه
  • محوریّت وحی در رسالت تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • تاکید خداوند بر اصالت سخنان پیامبر صلی الله علیه و اله و بر پایه هوای نفس نبودن پیامهای ان حضرت+۱ آیه
واژه‌ها