سوره سبأ(سبإ)، آیه ۲۴ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۱
قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ
بگو: «چه کسی شما را از آسمانها و زمین روزی میدهد؟» بگو: «اللّه! و ما یا شما بر (طریق) هدایت یا در ضلالت آشکاری هستیم!»
معنی کلمات و عبارات
«مِنَ السَّمَاوَاتِ»: روزیهای پروردگار که از ناحیه آسمان، یعنی از سوی بالا به ما میرسد، همچون: نور و حرارت آفتاب و هوا و برف و باران. «وَ الأرْضِ»: برکات زمین همچون: منابع آبهای زیرزمینی و معادن گوناگون.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور استدلال براى مشرکان جهت اصلاح عقیده شان درباره خداوند «قل من یرزقکم من السموت و الأرض»
۲ - پیامبر(ص)، مأمور پرسش از مشرکان درباره منشأ روزیشان جهت هدایت آنان به توحید ربوبى «قل من یرزقکم من السموت و الأرض»
۳ - روزى انسان ها، از طریق آسمان ها و زمین تأمین مى شود. «قل من یرزقکم من السموت و الأرض»
۴ - خداوند، روزى دهنده انسان ها از طریق منابع آسمانى و زمینى «قل من یرزقکم من السموت و الأرض قل اللّه»
۵ - عوامل طبیعى، مجارى فعل خداوند است. «قل من یرزقکم من السموت و الأرض قل اللّه»
«من» در «من السماوات» نشویه است. ذکر آسمان ها و زمین به عنوان منبع روزى و سپس ذکر خداوند به عنوان منشأ آن، نشان دهنده این حقیقت است که خداوند روزى دهى خود را از مجارى طبیعى انجام مى دهد.
۶ - عالم، آسمان هاى متعدد دارد. «السموت»
۷ - استفاده از پرسش براى ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روش هاى تربیتى قرآن کریم «قل من یرزقکم من السموت و الأرض قل اللّه»
۸ - مشرکان، از پاسخ گویى به سؤال «منشأ روزى کیست» ناتوان اند. «قل من یرزقکم ... قل اللّه»
تکرار «قل» در آیه شریفه و این که پیامبر(ص) خود متصدى شد که پاسخ دهد «خداوند منشأ روزى است» نشان مى دهد که آنان به رغم اعتقادشان به خدایانى غیر از خدا، در جواب این سؤال که «منشأ روزى کیست» خدایان خود را معرفى نکرده و سکوت اختیار مى کنند. در نتیجه پیامبر(ص)، خود باطن آنان را آشکار مى سازد.
۹ - هر یک از حق و باطل، یک راه بیشتر ندارد. «و إنّا أو إیّاکم لعلى هدًى أو فى ضلل مبین»
۱۰ - پیامبر(ص)، مأمور تخریب جزم اندیشى مشرکان «و إنّا أو إیّاکم لعلى هدًى أو فى ضلل مبین»
طرح این نکته که «یا ما و یا شما در هدایت و یا گمراهى هستیم» - با این که پیامبر(ص) مى دانست حقیقت امر چیست - مى تواند به منظور ایجاد رخنه در فکر طرف مقابل و به اندیشه واداشتن او و در نتیجه تخریب اندیشه اش باشد.
۱۱ - مؤمنان به پیامبر(ص) همچون خود آن حضرت، در مسیر هدایت اند. «و إنّا أو إیّاکم لعلى هدًى أو فى ضلل مبین»
آوردن ضمیر جمع «نا» به جاى «أنا» - که با کلمه «قل» داراى سیاق واحدى است - مى تواند بیانگر این نکته باشد که پیامبر(ص) در صدد همسو جلوه دادن مؤمنان با خودش مى باشد.
۱۲ - راه حق و باطل، غیرقابل جمع باهم «و إنّا أو إیّاکم لعلى هدًى أو فى ضلل مبین»
۱۳ - ارائه و تبلیغ آیین حق با نقد منصفانه و حق طلبانه عقاید دینى دیگر، از شیوه هاى تبلیغى قرآن «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه ... و إنّا أو إیّاکم لعلى هدًى أو فى ضلل مبین»
این که پیامبر(ص) به مشرکان فرمود: یا ما بر حق هستیم و راه هدایت را مى پیماییم یا شما - با آن که پیامبر(ص) مسلّماً بر حق و هدایت بود - نشانگر انصاف و برخورد حق طلبانه با عقاید دیگران و شیوه اى پسندیده است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
انتقاد در عقیدهانصاف در انتقادتصحیح عقیده مشرکانقطعی پنداری مشرکانوحدت راه باطلنهی از قطعی پنداریزمینه تبیین حقایقوحدت راه حقتضاد حق و باطلاحتجاج با مشرکاننقش آسمان هاپرسش از مشرکانمنابع روزیهدایت محمدفواید پرسشهدایت مؤمنانعجز مشرکاننقش زمینمنشأ روزیرازقیت خداتوحید ربوبیمجاری اراده خداتعدد آسمان هازمینه هدایتروش تربیتنقش عوامل طبیعیروش تبلیغرسالت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۳ آیه
- تامین روزی انسان از فواید اسمان+۶ آیه
- تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۸ آیه
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) به قدرت خداوند بر روزی دادن به انسانها، برای اثبات توحید و نفی شرک
- مماشات با خصم، از روشهای احتجاج برای غلبه بر او
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۸ آیه
- تسامح و تساهل پیامبر(صلی الله علیه واله) با مخالفان، در سخن گفتن و احتجاج با انها
- تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۴ آیه
- انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۹ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۵ آیه
- داوری خداوند بین مشرکان، در قیامت
- الوهیّت خداوند، مقتضای تامین رزق انسان+۱۰ آیه
- انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۱۰ آیه
- خداوند، تامین کننده روزی مشرکان+۴ آیه
- اسمان، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسانها+۹ آیه
- زمین، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسان+۹ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور پرسش از مشرکان، درباره منشا روزی شان، جهت هدایت انان به توحید ربوبی+۱ آیه
- ناتوانی مشرکان، از پاسخ گویی به سؤال، درباره منشا روزی
- خداوند، تامین کننده رزق انسانها از اسمان+۷ آیه
- خداوند، تامین کننده رزق انسانها از زمین+۸ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۸ آیه
- نقش الوهیّت خداوند، در روزی رسانی به بندگان+۱۰ آیه
- فروفرستادن رزق از اسمان، نشان معبود حقیقی+۴ آیه
- تامین روزی انسان، از فواید زمین+۹ آیه
- سؤال تقریری خدا از مشرکان درباره منشا روزی رسانی به انان+۴ آیه
- پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) مامور سؤال از مشرکان، برای اقرار به روزی بخشی خدا+۱ آیه
- شناخت یکتایی خداوند و ربوبیت وی، از اهداف اصلی سؤال محمّد(صلی الله علیه واله) از مشرکان+۴ آیه
- اتّخاذ شریک برای خدا در تدبیر انسانها و جهان، پنداری نادرست+۲ آیه
- ناتوانی معبودهای دروغین از روزی رسانی، معیار شناخت معبود حقیقی و دلیل بطلان شرک+۵ آیه
- تساهل و تسامح پیامبر(صلی الله علیه واله) با مشرکان، در سخن گفتن و احتجاج با انان
- میسّر بودن شناخت رازقیّت خدا، برای انسانها+۵ آیه
- تسامح و تساهل پیامبر(صلی الله علیه واله) با کافران، در سخن گفتن و احتجاج با انان
- احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله به قدرت خداوند بر روزی دادن به انسانها، برای اثبات توحید و نفی شرک
- شناخت مشرکان از روزیدهنده موجودات زمین و اسمان و هدایت انان به توحید ربوبی، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و اله در سؤال از انها+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور سؤال از رازقیّت اسمانها و زمین، جهت بیدار شدن فطرت توحیدی مشرکان
- سؤال تقریری پیامبر صلی الله علیه و اله از مشرکان، درباره روزیدهنده موجودات اسمان و زمین
- سازشناپذیری پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر مشرکان
- وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله در توجه دادن مردم به فطرت توحیدی و بیدار کردن ان+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام انان در صورت نزول عذاب الهی+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله برخوردار از هدایت ویژه الهی