ضَلاَل

تکرارها: ۲۷

=== قاموس قرآن === ضلال و ضلالت به معنی انحراف از حق است. [انعام:74]. من تو را و قومت را در انحراف و گمراهی آشکار می‏بینم. یعنی انحراف از راه حق. معنی آن از مقابله با هدایت بهتر روشن می‏شود چنانکه فرموده: [قصص:85]. راغب گوید: «الضَّلالُ: اَلْعُدُلُ عَنِ الطَّریقِ الْمُسْتَقیمِ وَ یُضادُّهُ اَلْهِدایَةُ» قول صحاح و قاموس و اقرب و نهایه نیز قول راغب است. و اینکه بعضی هلاکت، و گم شدن، باطل و فضیحت را از معانی ضلال شمرده‏اند، این‏ها لازم معنای اوّلی است که همان انحراف باشد در قرآن مجید نیزگاهی به کار رفته است. مثل [یونس:32]. که می‏شود گفت به معنی باطل است و عبارت اخرای انحراف از حق می‏باشد و نظیر [سجده:10]. یعنی زمانیکه در زمین گم شدیم و پوسیدیم و خاک شدیم آیا در خلقت جدیدی خواهیم بود؟ نظیر [اسراء:49]، [اسراء:98]. * اضلال: منحرف کردن. گمراه نمودن. [طه:79]، [طه:85]. آیا در قرآن به خدا و شیطان و دیگران نسبت داده شده است. مثل [روم:29]. بعداً در این زمینه مشروحاً سخن خواهیم گفت. و درباره شیطان فرموده: [نساء:60]. * ضالّ: منحرف از حق. گمراه [مطفّفین:32]، [ضحی:7]. درباره نسبت ضلالت به حضرت رسول و موسی علیهما السلام و نیز مراد از آن در سوره حمد بعداً توضیح خواهیم داد. * اضلّ: اسم تفضیل است. [مائده:60]. * تضلیل:منحرف کردن و گمراه و ضایع نمودن [فیل:2]. آیا حیله آنها، آنها را در انحراف و تباهی قرار نداد؟یعنی آنها تدبیر ویرانی مکّه را کرده بودند تدبیرشان را تباه ساخت. آن گاه که حیله کسی را تباه و منحرف کنند گویند: «ضَلَّلَ کَیْدَهُ». مصدر در آیه به معنی مفعول است. نظری به بعضی از آیات‏ * [بقره:282]. ضلالت در این آیه به معنی نسیان است به قرینه «فَتُذَکِّرَ» و آن انحراف در یادآوری است. حمزه که یکی یادآوریاست. حمزه که یکی از قرّاء است «اِنَّ تَضِلَّ» را شرطیّه خوانده ولی دیگران آن را به فتح الف خوانده‏اند و آن علت بودن دو نفر زن به جای یک مرداست یعنی: اگر دو مرد نبود یک مرد و دو زن شاهد بگیرید تا در صورت نسیان یکی آن دیگریبه وی تذکّر دهد و یادآور شود. از این آیه می‏شود بدست آورد که فراموشی در زنان بیشتر از مردان است. و نیز می‏شود: آن را شرط خواند و ضلال را به معنی انحراف دانست یعنی: اگر یکی ار ادای شهادت منحرف گردید و فریفته شد دیگری او را متذکر گرداند و از خدا بترساند این برای آن است که احساسات در زن غلبه دارد شاید او را گول زده و به ترک شهادت یا تغییر آن وادارند. این معنی در صورت فتح الف نیز درست است. * لفظ ضلال در آیات با چهار وصف: مبین، بعید، قدیم، کبیر، توصیف شده است مثل [انعام:74]، [ابراهیم:18]، [یوسف:95]، [ملک:9]. این وصفها راجع به مطلب صدر آیات است و وصف بعید نوعاً درباره شرک و کفر به قیامت و کفر به خدا به کار رفته مثل [شوری:18]، [نساء:116]. و نیز فرموده: [نساء:136]. * [ضحی:6-7]. این دو آیه راجع به حضرت رسول صلی اللّه علیه و آله و سلم است. نظیر این قول موسی علیه السلام است که در جواب اعتراض فرعون که یک نفر قبطی را کشته‏ای فرمود: [شعراء:20]. باید دانست: مراد از ضلال پیوسته انحراف دینی و عملی یعنی کفر و معصیت نیست بلکه ضلال اعم از این دو معنی است.. پسران یعقوب می‏گفتند [یوسف:8] منظورشان این بود: کثرت علاقه پدرمان نسبت به یوسف و برادرش با آنکه ما گروهی قوی و کارکن هستیم انحراف و مبالغه است. هکذا آن گاه که کاروان از مصر به سوی کنعان رهسپار شد و خبر پیدا شدن یوسف و نیز پیراهن وی را همراه داشت، یعقوب فرمود: اگر سفیهم نشمارید من بوی یوسف را احساس می‏کنم. گفتند: یوسف:95]. یعنی به خدا تو در مبالغه و انحراف دیرین خود هستی و همان فرط علاقه به یوسف به این خیال و این سخن سبب شده است. پیداست که ضلال در آیه غرضشان مبالغه در حبّ یوسف و برادرش بود و به نظرشان چنان علاقه مورد نداشت که آنها جمعی+ت نیرومندی بوده و کار یعقوب را اداره می‏کردند. و می‏بایست پدرشان آنها را بیشتر یا اقلّاً مثل یوسف و برادرش دوست بدارد. علی هذا ضلالت در آیه «وَ وَجَدَکَ ضالّاً فَهَدی» انحراف از نبوت است یعنی تو پیامبر نبودی و از پیامبری کنار بودی. خدا تو را هدایت کرد و هدایت، رسالت دادن است مثل [شوری:52] و ایضاً مثل [یوسف:3]. و [هود:49]. این آیات روشن می‏کنند که آن حضرت پیش از رسالت چیزی از نبوّت خود نمی‏دانست و نسبت به آنها منحرف و کنار بود، تا خدا به آن آیات هدایتش فرمود و رسالت داد. و گرنه نمی‏شود گفت: نعوذ باللّه تو گمراه بودی، بد کار بودی خدا هدایتت نمود. امین الاسلام طبرسی در مجمع هفت قول درباره این آیه آورده قول اول این است: خدا تو را ضالّ (و منحرف) یافت از نبوت و شریعتی که الان داری یعنی از این‏ها غافل بودی به آن دو هدایت فرمود و آن قول حسن، ضحاک، و جبائی است آنگاه قسمتی از آیه شوری و یوسف را که در بالا نقل شد آورده است. در کشّاف گوید:معنای آن ضلال (و انحراف) از علم شرایع و آنچه با شنیدن بدست می‏آید، است مثل «ما کُنْتَ تَدْری مَاالْکِتابُ وَ لا الْایمانُ». بیضاوی گوید: تو را از علم حکمتها و احکام ضالّ (و منحرف) یافت. در تفسیر جلالین گفته: «وَوَجَدَکَ ضالّاً عَّما اَنْتَ عَلَیْهِ اِلْآنَ مِنَ الشَّریعَةِ». همچنین است قول جوامع الجامع و تفسیر ابن کثیر. اقوال دیگری از قبیل این که آن حضرت در کودکی در شعاب مکّه راه خود را گم کرد و نظیر آن گفته‏اند ولی بسیار است که چنین چیزهای سبک مراد باشد. اما درباره موسی که به فرعون فرمود: «فَعَلْتُها اِذاً وَ اَنَا مِنَ الضّالّین» به نظر می‏آید مراد عدم علم و ندانستن است یعنی: من آن کار را کردم در حالیکه نمی‏دانستم به قتل قبطی منجر خواهد شد. و قتل خطائی واقع شد. در سوره قصص: پس ازآن که استغاثه سطی نقل شده می‏فرماید: [قصص:15]. یعنی: موسی به او مشت زد و او را کشت. گفت: این منازعه که این‏ها می‏کردند از عمل شیطان است و او دشمن و اضلالگر آشکاری است. از این کلمه روشن می‏شود که موسی از اینکه دفاع او از سبطی منجر به قتل قبطی شد تاراحت بوده است لذا فرموده: این منازعه کار شیطان است که چنین گرفتاری‏ها به بار می‏آورد. در المیزان از عیون اخبار الرضا نقل شده که حضرت به مأمون فرمود: «هذا مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ» یعنی:این اقتتال که میان این دو نفر واقع گردید. و اگر «هذا» به عمل موسی راجع باشد ظاهراً مراد آن است: انجامیدن دفاع به قتل از کار شیطان است که من می‏خواستم فقط از سبطی دفاع کنم نه اینکه قبطی را بکشم. و اینکه در ذیل همان آیه آمده: «قالَ رَبِّ اِنّی ظَلَمْتُ نَفْسی فَاغْفِرلی فَغَفَرَلَهُ» قهراً مراد آن است که خدایا من خودم را به زحمت انداختم فرعونیان این کار را نادیده نخواهند گرفت برای من چاره‏ای کن و از کید آنها خلاصم نما. خداوند ا. را چاره کرد که به مدین گریخت و از فرعون خلاص شد چنانکه در مقام امتنان فرموده: [طه:40]. غفران به معنی پوشاندن است «غفر الشی‏ء: ستره»غفران ذتوب نیز بدان مناسبت است. لذا هیچ مانعی ندارد که بگوئیم مراد موسی از ضلالت همان ندانستن عاقبت امر است یعنی: ای فرعون من آن کار را کردم در حالی که نمی‏دانستم منجر به قتل خواهد شد و قتل خطائی بوده لذا عقوبتی بر من نیست. و چون از شما ترسیدم فرار کردم. کار موسی گناه نبود لذا قرآن در مقام امتنان «فَنَجَّیْناکَ مِنَ الْغَمِّ» فرموده و در سوره قصص پیش از قصّه قتل قبطی آمده [قصص:14].آن که خدا چنین تعریفش کند قتل عمد از وی سر نزند. و آن جا که به خدا عرض می‏کند: [شعراء:14]. به اعتبار عقیده فرعونیان است و یا به اعتبار معنای لغوی «ذنب» است که کار و وخیم العاقبة باشد و امّا این که معصیت خدا باشد دلیلی نداریم چنانکه در المیزان فرموده است. اضلال خدا یعنی چه ؟ اضلال چنانکه در گذشته گفته شد، در آیات قرآن هم به خدا نسبت داده شده، هم به شیطان و هم به دیگران باید دانست اضلال خدا ر.ی چه شرایطی است و چگونه و برای کدام کسان است. آیاتی داریم از این قبیل: [نساء:88]، [روم:29]، [جاثیة:23]، [اعراف:155]، [رعد:33]. از ایت قبیل آیات در قرآن بسیار است. ولی در عین حال این اضلال عمومیّت ندارد خدایند در آیات دیگری بیان می‏کند از قبیل: [بقره:26]، [ابراهیم:27]، [غافر:34]، [غافر:74]. این آیات به خوبی روشن می‏کنند که خداوند هر کسی را اضلال نمی‏کند بلکه مورد اضلال خداوندی فاسقان، ظالمان، مسرفان و کافران اند. مخصوصاً آیه اول که مفید حصر است اما اینکه خدا چرا آنها را اضلال می‏کند باید علت را در خود آن گروهها جستجو کرد و با تدبر و دقت روشن می‏شود که آنها با سوء اختیار خویش طریق ناحق را انتخاب می‏کنند خداوند نیز اضلالشان می‏کند به عبارت دیگر خداوند رویاننده است هر که زهر به کار آن را می‏رویاند و هر که شهد به کارد آن را. خداوند پیوسته به بندگان نیرو می‏دهد هر که در راه بد رود و هر که درراه خوب. پس علت اضلال در خود گمراهان است که عبارت باشد از فسق، ظلم اسراف، و کفر. در صدر آیه «کَذلِکَ یُضِلُّ اللّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ» هست: «وَلَقَدْ جاءُکُمْ یُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَیِّناتِ فَمازِلْتُمْ فی شَکٍّ مِمّآ جاءَکُمْ بِهِ حَتّی اِذا هَلَکَ قُلْتُمْ لَنْ یَبْعَثَ اللّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولاً کَذالِکَ...» این نشان میدهد که عدم تدبّر در آیات بیّنات یوسف و پیوسته ماندن در شکّ و منقطع دانستن وحی خدا، سبب اضلال شده است ما بعد آیه «کَذلِکَ یُضِلُّ اللّهُ الْکافِرینَ» این طور آمده: «ذلِکُمْ بِما کُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِیالْاَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ بِما کُنْتُمْ تَمْرَحُونَ». یعنی اضلال خودپسندی و شرک بوده است. این مطلب طوری است که خداوند در بعضی از آیات هدایت را به خودش نسبت می‏دهد و ضلالت را طور دیگر بیان می‏کند. مثل [اعراف:30]، [نحل:36]. یعنی کارشان و کفرشان ضلالت را بر آنها تثبیت کرد. در بعضی از آیات آمده: آن‏ها خود ضلالت را خریدند و آن را به جای هدایت گرفتند: [بقره:16]، [بقره:175]. و به منضمون بعضی آیات، خدا هیچ قومی را اضلال کننده نبوده مگر پس از اتمام حجت و بیان واقعیّت [توبه:115]. * [فاتحه:7]. این آیه مردم را به سه گروه نعمت دادگان، غضب شدگان، و گمراهان تقسیم می‏کند. گروه اول عبارت اند از انبیاء و صدّیقان و شهیدان و صالحان چنانکه در آیه دیگر هست [نساء:69]. گفته‏اند: مغضوب علیهم عبارت اند از یهود، و ضالّین از نصاری، که این دو کلمه درباره آنها در قرآن به کار رفته است. در تفسیر عیاشی دو حدیث از محمد بن مسلم و معاویة بن وهب از حضرت صادق علیه السلام نقل شده که مغضوب علیهعم را به یهود و ضالّین را به نصاری تفسیر فرموده. در مجمع روایت محمد بن مسلم را از تفسیر عیاشی نقل فرموده است. ملاحضه آیات قرآن معنی این دو کلمه را اعمّ از یهود و نصاری نشان می‏دهد. هر یک در جای دیگری به کار می‏رود و قابل جمع هم هستند. در این صورت فرمایش امام علیه السلام یا از باب تطبیق است و یا این که در این آیه فقط آن دو گروه مراد اند، دقت در عقاید و اعمال یهود نشان می‏دهد که آنها در عقاید و اعمال یهود نشان می‏دهد که آنها واقعاً مغضوب علیهم اند. و گرایش بع رهبانیّت و ترک دنیا، مخالفت کلیسا که در گذشته با علوم کرد، انحراف و ضلالت نصاری را بهتر نشان می‏دهد در تفاسیر اهل سنت نیز روایاتی در تطبیق و یا مراد بودن یهود و نصاری نقل شده است رجوع شود به تفسیر ابن کثیر و غیره.
۰۲۴۶۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۰سال ۳: ۱سال ۴: ۲سال ۵: ۴سال ۶: ۱سال ۷: ۳سال ۸: ۰سال ۹: ۱سال ۱۰: ۱سال ۱۱: ۳سال ۱۲: ۵سال ۱۳: ۲سال ۱۴: ۱سال ۱۵: ۱سال ۱۶: ۰سال ۱۷: ۰سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۱سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۱سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
آل عمران · ۱۶۴

لَقَدْ مَنَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

خداوند بر مؤمنان منت نهاد [= نعمت بزرگی بخشید] هنگامی که در میان آنها، پیامبری از خودشان برانگیخت؛ که آیات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاک کند و کتاب و حکمت بیاموزد؛ هر چند پیش از آن، در گمراهی آشکاری بودند.

انعام · ۷۴

وَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْنَاماً آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَ قَوْمَكَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

(به خاطر بیاورید) هنگامی را که ابراهیم به پدرش [= عمویش‌] «آزر» گفت: «آیا بتهائی را معبودان خود انتخاب می‌کنی؟! من، تو و قوم تو را در گمراهی آشکاری می‌بینم.»

اعراف · ۶۰

قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

(ولی) اشراف قومش به او گفتند: «ما تو را در گمراهی آشکاری می‌بینیم!»

یوسف · ۸

إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُ إِلَى أَبِينَا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَ أَبَانَا لَفِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

هنگامی که (برادران) گفتند: «یوسف و برادرش [= بنیامین‌] نزد پدر، از ما محبوبترند؛ در حالی که ما گروه نیرومندی هستیم! مسلّماً پدر ما، در گمراهی آشکاری است!

یوسف · ۳۰

وَ قَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبّاً إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

(این جریان در شهر منعکس شد؛) گروهی از زنان شهر گفتند: «همسر عزیز، جوانش [= غلامش‌] را بسوی خود دعوت می‌کند! عشق این جوان، در اعماق قلبش نفوذ کرده، ما او را در گمراهی آشکاری می‌بینیم!»

رعد · ۱۴

لَهُ دَعْوَةُ الْحَقِ وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لاَ يَسْتَجِيبُونَ لَهُمْ بِشَيْ‌ءٍ إِلاَّ كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاءِ لِيَبْلُغَ فَاهُ وَ مَا هُوَ بِبَالِغِهِ وَ مَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ

دعوت حق از آن اوست! و کسانی را که (مشرکان) غیر از خدا می‌خوانند، (هرگز) به دعوت آنها پاسخ نمی‌گویند! آنها همچون کسی هستند که کفهای (دست) خود را به سوی آب می‌گشاید تا آب به دهانش برسد، و هرگز نخواهد رسید! و دعای کافران، جز در ضلال (و گمراهی) نیست!

ابراهیم · ۳

الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَهَا عِوَجاً أُولٰئِكَ فِي ضَلاَلٍ بَعِيدٍ

همانها که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح می‌دهند؛ و (مردم را) از راه خدا باز می‌دارند؛ و می‌خواهند راه حق را منحرف سازند؛ آنها در گمراهی دوری هستند!

مریم · ۳۸

أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا لٰكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

در آن روز که نزد ما می‌آیند، چه گوشهای شنوا و چه چشمهای بینایی پیدا می‌کنند! ولی این ستمگران امروز در گمراهی آشکارند!

انبیاء · ۵۴

قَالَ لَقَدْ كُنْتُمْ أَنْتُمْ وَ آبَاؤُكُمْ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

گفت: «مسلّماً هم شما و هم پدرانتان، در گمراهی آشکاری بوده‌اید!»

شعراء · ۹۷

تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

«به خدا سوگند که ما در گمراهی آشکاری بودیم،

قصص · ۸۵

إِنَ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَى وَ مَنْ هُوَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

آن کس که قرآن را بر تو فرض کرد، تو را به جایگاهت [= زادگاهت‌] بازمی‌گرداند! بگو: «پروردگار من از همه بهتر می‌داند چه کسی (برنامه) هدایت آورده، و چه کسی در گمراهی آشکار است!»

لقمان · ۱۱

هٰذَا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي مَا ذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ بَلِ الظَّالِمُونَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

این آفرینش خداست؛ امّا به من نشان دهید معبودانی غیر او چه چیز را آفریده‌اند؟! ولی ظالمان در گمراهی آشکارند.

سبأ · ۲۴

قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

بگو: «چه کسی شما را از آسمانها و زمین روزی می‌دهد؟» بگو: «اللّه! و ما یا شما بر (طریق) هدایت یا در ضلالت آشکاری هستیم!»

یس · ۲۴

إِنِّي إِذاً لَفِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

اگر چنین کنم، من در گمراهی آشکاری خواهم بود!

یس · ۴۷

وَ إِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَ نُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

و هنگامی که به آنان گفته شود: «از آنچه خدا به شما روزی کرده انفاق کنید!»، کافران به مؤمنان می‌گویند: «آیا ما کسی را اطعام کنیم که اگر خدا می‌خواست او را اطعام می‌کرد؟! (پس خدا خواسته است او گرسنه باشد)، شما فقط در گمراهی آشکارید»!

زمر · ۲۲

أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلاَمِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولٰئِكَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

آیا کسی که خدا سینه‌اش را برای اسلام گشاده است و بر فراز مرکبی از نور الهی قرار گرفته (همچون کوردلان گمراه است؟!) وای بر آنان که قلبهایی سخت در برابر ذکر خدا دارند! آنها در گمراهی آشکاری هستند!

غافر · ۲۵

فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْحَقِ مِنْ عِنْدِنَا قَالُوا اقْتُلُوا أَبْنَاءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ وَ اسْتَحْيُوا نِسَاءَهُمْ وَ مَا كَيْدُ الْكَافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ

و هنگامی که حقّ را از سوی ما برای آنها آورد، گفتند: «پسران کسانی را که با موسی ایمان آورده‌اند بکشید و زنانشان را (برای اسارت و خدمت) زنده بگذارید!» امّا نقشه کافران جز در گمراهی نیست (و نقش بر آب می‌شود).

غافر · ۵۰

قَالُوا أَ وَ لَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا بَلَى قَالُوا فَادْعُوا وَ مَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ

آنها می‌گویند: «آیا پیامبران شما دلایل روشن برایتان نیاوردند؟!» می‌گویند: «آری!» آنها می‌گویند: «پس هر چه می‌خواهید (خدا را) بخوانید؛ ولی دعای کافران (به جایی نمی‌رسد و) جز در ضلالت نیست!»

شوری · ۱۸

يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِهَا وَ الَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْهَا وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُ أَلاَ إِنَ الَّذِينَ يُمَارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلاَلٍ بَعِيدٍ

کسانی که به قیامت ایمان ندارند درباره آن شتاب می‌کنند؛ ولی آنها که ایمان آورده‌اند پیوسته از آن هراسانند، و می‌دانند آن حق است؛ آگاه باشید کسانی که در قیامت تردید می‌کنند، در گمراهی عمیقی هستند.

زخرف · ۴۰

أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ مَنْ كَانَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

(ای پیامبر!) آیا تو می‌توانی سخن خود را به گوش کران برسانی، یا کوران و کسانی را که در گمراهی آشکاری هستند هدایت کنی؟!

احقاف · ۳۲

وَ مَنْ لاَ يُجِبْ دَاعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ وَ لَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءُ أُولٰئِكَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

و هر کس به دعوت کننده الهی پاسخ نگوید، هرگز نمی‌تواند از چنگال عذاب الهی در زمین فرار کند، و غیر از خدا یار و یاوری برای او نیست؛ چنین کسانی در گمراهی آشکارند!»

ق · ۲۷

قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَ لٰكِنْ كَانَ فِي ضَلاَلٍ بَعِيدٍ

و همنشینش (از شیاطین) می‌گوید: «پروردگارا! من او را به طغیان وانداشتم، لکن او خود در گمراهی دور و درازی بود!»

قمر · ۲۴

فَقَالُوا أَ بَشَراً مِنَّا وَاحِداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لَفِي ضَلاَلٍ وَ سُعُرٍ

و گفتند: «آیا ما از بشری از جنس خود پیروی کنیم؟! اگر چنین کنیم در گمراهی و جنون خواهیم بود!

قمر · ۴۷

إِنَ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلاَلٍ وَ سُعُرٍ

مجرمان در گمراهی و شعله‌های آتشند،

جمعه · ۲

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

و کسی است که در میان جمعیت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگیخت که آیاتش را بر آنها می‌خواند و آنها را تزکیه می‌کند و به آنان کتاب (قرآن) و حکمت می‌آموزد هر چند پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند!

ملک · ۹

قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَ قُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّهُ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ كَبِيرٍ

می‌گویند: «آری، بیم‌دهنده به سراغ ما آمد، ولی ما او را تکذیب کردیم و گفتیم: خداوند هرگز چیزی نازل نکرده، و شما در گمراهی بزرگی هستید!»

ملک · ۲۹

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنَّا بِهِ وَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ

بگو: «او خداوند رحمان است، ما به او ایمان آورده و بر او توکّل کرده‌ایم؛ و بزودی می‌دانید چه کسی در گمراهی آشکار است!»