آیه ۷ سوره شرح

سوره شرح(الشرح)، آیه ۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶

فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

پس هنگامی که از کار مهمّی فارغ می‌شوی به مهم دیگری پرداز،

معنی کلمات و عبارات
«فَرَغْتَ»: فراغت یافتی. تمام شدی و بیکار ماندی. «إنصَبْ»: رنج ببر. مؤمن باید انسان متحرّک و پویائی باشد و پس از فراغت از وظیفه‌ای، آماده کوشیدن و سختی کشیدن در وظیفه دیگری باشد. چون: ما زنده به آنیم که آرام نگیریم.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - بهره بردن از ساعات فراغت و به زحمت افکندن خویش در آن فرصت ها براى دعا، فرمان خداوند به پیامبر(ص) «فإذا فرغت فانصب» از آن جا که متعلق «إذا فرغت» ذکر نشده است، مفاد آن را مى توان بر هرگونه فراغتى - از جمله فراغت از «نماز» یا «فرائض» یا «امور دنیایى» - تطبیق داد. «نَصَبَ» (ماضى «انصَبْ); یعنى، به رنج و تعب افکند (مصباح). به قرینه آیه بعد، مراد از آن، اشتغال به تضرّع و دعا به درگاه خداوند است. ۲ - اوقات فراغت انسان، باید با توجّه به خدا و دعا به درگاه او سپرى شود. «فإذا فرغت فانصب» ۳ - براى توجّه به خدا و درخواست از او، باید نهایت تلاش را به کار برد. «فانصب» ۴ - به زحمت افکندن خویش در اوقات فراغت، براى دعا به درگاه خداوند، تلاشى ثمربخش و درپى دارنده آسانى و آسودگى است. «إنّ مع العسر یسرًا . فإذا فرغت فانصب» حرف «فاء»، این آیه را بر مفاد آیه قبل تفریع کرده است; یعنى، حال که هر دشوارى، سهولت آفرین است; پس سختىِ تضرع و دعا را بر خود هموار ساز. ۵ - توجّه به امدادهاى ویژه خداوند، برانگیزاننده پیامبر(ص) به استفاده از فرصت هاى فراغت، براى سخت کوش بودن در عبادت و دعا «ألم نشرح ... و وضعنا ... و رفعنا ... فإذا فرغت فانصب» ۶ - تلاش براى عبادت و دعا، تکلیفى الهى برعهده بهره مندان از نعمت «ألم نشرح ... و وضعنا... و رفعنا... فإذا فرغت فانصب» خطاب آیه شریفه گرچه متوجّه پیامبر(ص) است; ولى از تفریع «فإذا فرغت...» بر نعمت هاى بیان شده در آغاز سوره، مى توان اصلى کلى انتزاع کرد و بر همگان تعمیم داد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۷ - «عن مَسْعدَة بن صَدَقَة قال: سمعت جعفراً یقول: کان أبى(رضى اللّه عنه) یقول: فى قول اللّه تبارک و تعالى «فإذا فرغت فانصب . و إلى ربّک فارغب» إذا قَضَیْتَ الصلاة بعد أن تُسَلِّم و أنت جالس فانصب فى الدّعاء من أمر الدنیا و الآخرة فإذا فرغت من الدعاء فارغب إلى اللّه تبارک و تعالى أن یتقبّلها منک; [منبع: قرب الاسناد، ص ۷، ح ۲۲; تفسیر برهان، ج ۴- ، ص ۴۷۶، ح ۱۴.] از مسعدة بن صدقه روایت شده که گفت: از امام صادق(ع) شنیدم که مى فرمود: پدرم - که خداوند از او راضى باد - درباره سخن خداوند تبارک و تعالى «فإذا فرغت فانصب . و إلى ربّک فارغب» مى فرمود: زمانى که نماز را بعد از سلام به پایان رساندى و هنوز نشسته اى، براى امر دنیا و آخرت در دعا بکوش پس هنگامى که از دعا فارغ شدى، به درگاه خداى تبارک و تعالى تضرّع و زارى کن که آن را از تو قبول کند». ۸ - [«فى فقه الرّضا(ع)] قال: لا صلاة إلاّ باسباغ الوضوء و احضار النیّة و خلوص الیقین و إفراغ القلب و ترک الأشغال و هو قوله «فإذا فرغت فانصب . و إلى ربّک فارغب»; [منبع: فقه الرضا، ص ۷۰; بحارالأنوار، ج ۸۱، ص ۲۴۳- ، ح ۲۹.] [در کتاب «فقه الرضا(ع)» آمده که] آن حضرت فرمود: نماز نیست; مگر با شاداب ساختن وضو و حاضر داشتن نیت و یقین خالص و خالى کردن قلب [از یاد غیر خدا ]و ترک سرگرمى ها و این است [معناى] سخن خدا [که فرمود:] «فإذا فرغت فانصب . و إلى ربّک فارغب».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
  • استحباب دعا، پس از نماز (تعقیبات)+۱ آیه
  • استحباب دعا، پس از فراغ از عبادات+۱ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۹ آیه
  • توفیق شرح صدر، مقتضای ربوبیّت خدا+۴ آیه
  • تلاش برای دعا پس از نماز، مورد توصیه خداوند به پیامبرش(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • دعوت مردم به دعا و نیایش، از سوی خداوند+۴ آیه
  • سختیها و شداید، زمینه ساز روی اوردن انسان به خداوند+۱ آیه
  • یاد خدا، نشانه شرح صدر و نرمی دل+۶ آیه
  • تلاش برای عبادت و دعا، تکلیفی برعهده بهره مندان از نعمت+۳ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۹ آیه
  • لزوم به زحمت انداختن خویش، در اوقات فراغت، برای عبادت و دعا+۱ آیه
  • به زحمت افکندن خویش برای دعا پس از فراغت از کار، فرمان خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • / 5. ضمیر خطاب «ت»
  • «انصَب»
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۳ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور به عبادت پس از فراغت از امور دنیوی+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به عبادت خدا، پس از فراغت از جهاد با دشمنان+۱ آیه
  • بهره بردن از ساعات فراغت و به زحمت افکندن خویش در ان فرصتها برای دعا، فرمان خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، موظّف به عبادت، پس از فراغت از امور دنیایی+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، موظّف به عبادت خدا، پس از فراغت از جهاد+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله مامور کارهای مورد رغبت خداوند، بعد از فارغ شدن از فرایض+۱ آیه
  • اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و اله از ناحیه خداوند، مقتضی تلاش حضرت در عبادت و بندگی او+۲ آیه
  • شکر و سپاسگزاری پیامبر صلی الله علیه و اله به درگاه پروردگار، در پی بهرهمندی از امدادها و الطاف الهی، با ابتهال و تضرّع و دعا+۱ آیه
  • استحباب دعا و تعقیب، پس از نماز+۱ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۹ آیه
واژه‌ها