وَ الضُّحَى
قسم به روز در آن هنگام که آفتاب برآید (و همه جا را فراگیرد)،
سورة الضحى
مکه · ۱۱ آیه· ترتیب نزول ۱۱· نام‌های دیگر: والضحی
معرفی سوره ضحی (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و ۱۱ آيه دارد
محتوى و فضيلت سوره الضحى
اين سوره که از سوره هاى مکى است ، و طبق بعضى از روايات وقتى نازل شد که پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) بر اثر تاءخير و انقطاع موقت وحى ناراحت بود، و زبان دشمنان نيز باز شده بود، سوره نازل شد و همچون باران رحمتى بر قلب پاک پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نشست ، و تاب و توان تازهاى به او بخشيد و زبان بدگويان را قطع کرد.
اين سوره با دو سوگند آغاز مى شود، سپس به پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) بشارت مى دهد که خدا هرگز تو را رها نساخته است .
بعد به او نويد مى دهد که خداوند آنقدر به او عطا مى کند که خشنود شود. و در آخرين مرحله ، گذشته زندگانى پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) را در نظر او مجسم مى سازد که خداوند چگونه او را هميشه مشمول انواع رحمت خود قرار داده ، و در سخت ترين لحظات زندگى حمايتش نموده است .
و لذا در آخرين آيات به او دستور مى دهد که (به شکرانه اين نعمتهاى بزرگ الهى ) با يتيمان و مستمندان مهربانى کند و نعمت خدا را بازگو نمايد در فضيلت اين سوره همين بس که در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نقل شده است من قراءها کان ممن يرضاه الله ، و لمحمد (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) ان يشفع له و له عشر حسنات بعدد کل يتيم وسائل !: هر کس آن را تلاوت کند از کسانى خواهد بود که خدا از آنها راضى مى شود و شايسته است که محمد (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) براى او شفاعت کند و به عدد هر يتيم و مسکين سؤ ال کننده ده حسنه براى او خواهد بود.
و اين همه فضيلت از آن کسى است که آنرا بخواند و در عمل پياده کند.
قابل توجه اينکه مطابق روايات متعددى ، اين سوره و سوره آينده (سوره ا لم نشرح ) يک سوره است ، و لذا براى اينکه در هر رکعت بعد از سوره حمد بايد يک سوره کامل خوانده شود اين دو سوره را بايد با هم خواند (نظير اين معنى درباره سوره هاى «فيل » و «لايلاف » نيز گفته شده است ).
و اگر درست در محتواى اين دو سوره دقت کنيم مى بينيم پيوند مطالب آنها بقدرى زياد است که حتما يکى ادامه ديگرى مى باشد، هر چند ميان آن دو بسم الله فاصله شده است .
در اينکه آيا اين دو سوره از هر نظر يکى است ؟ يا در خصوص نماز بايد در حکم يک سوره حساب شود؟ گفتگوئى است که بايد شرح آن را در کتب فقهى (بحث قرائت نماز) مطالعه کرد، ولى به هر حال اجماع علماء بر اين است که در قرائت نماز نمى توان به يکى از اين دو قناعت نمود.
تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۹۲
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ اللَّيْلِ إِذَا سَجَى
و سوگند به شب در آن هنگام که آرام گیرد،
مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ مَا قَلَى
که خداوند هرگز تو را وانگذاشته و مورد خشم قرار نداده است!
وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولَى
و مسلّماً آخرت برای تو از دنیا بهتر است!
وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى
و بزودی پروردگارت آنقدر به تو عطا خواهد کرد که خشنود شوی!
أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوَى
آیا او تو را یتیم نیافت و پناه داد؟!
وَ وَجَدَكَ ضَالاًّ فَهَدَى
و تو را گمشده یافت و هدایت کرد،
وَ وَجَدَكَ عَائِلاً فَأَغْنَى
و تو را فقیر یافت و بی‌نیاز نمود،
فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلاَ تَقْهَرْ
حال که چنین است یتیم را تحقیر مکن،
وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلاَ تَنْهَرْ
و سؤال‌کننده را از خود مران،
وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ
و نعمتهای پروردگارت را بازگو کن!