→

سوره نوح

سورة نوح

مکه · ۲۸ آیه· ترتیب نزول ۷۱

معرفی سوره نوح (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۲۸ آيه است محتواى سوره نوح اين سوره چنانکه از نامش پيدا است سرگذشت نوح پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) را بيان مى کند، در سوره هاى متعددى از قرآن مجيد به سر گذشت اين پيامبر بزرگ اشاره شده ، از جمله سوره هاى «شعرا»، «مؤ منون »، «اعراف »، «انبياء» و از همه مشروحتر در سوره «هود» آمده که در حدود ۲۵ آيه درباره اين پيامبر اولوالعزم سخن مى گويد (از آيه ۲۵ تا ۴۹). ولى آنچه در سوره نوح آمده قسمت خاصى از زندگى او است که در جائى ديگر به اين سبک نيامده است ، و اين قسمت مربوط به دعوت مستمر و پى گير او به سوى توحيد، و کيفيت ، و عناصر اين دعوت . و ريزه کارى هائى است که در اين مساءله مهم به کار رفته است ، آن هم در برابر قوم لجوج و خود خواه و متکبرى که مطلقا حاضر نبودند در برابر حق سر فرود آورند. با توجه به اينکه اين سوره در مکه نازل شده ، و پيامبر و مسلمانان اندک آن زمان در شرائطى مشابه شرائط زمان نوح و يارانش قرار داشتند، مسائل زيادى را به آنها مى آموزد، و يکى از اهداف ذکر اين ماجرا همين بوده است از جمله اينکه : ۱ - به آنها ياد مى دهد که چگونه از طريق استدلال منطقى تواءم با محبت و دلسوزى کامل دشمنان را تبليغ کنند، و از هر وسيله مفيد و مؤ ثرى در اين راه بهره گيرند. ۲ - به آنها مى آموزد که هرگز در طريق دعوت به سوى خدا خسته نشوند هر چند سالها طول بکشد، و دشمن کارشکنى کند. ۳ - به آنها مى آموزد که در يک دست وسائل تشويق ، و در دست ديگر عوامل انذار را داشته باشند، و از هر دو در طريق دعوت بهره گيرند. ۴ - آيات آخر اين سوره هشدارى است براى مشرکان لجوج که اگر در برابر حق تسليم نشوند و به فرمان خدا گردن ننهند عاقبت دردناکى در پيش دارند. ۵ - علاوه بر اينها اين سوره سبب تسلى خاطر براى پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) و مؤ منان نخستين و افراد مشابه آنها است که در برنامه هاى خود به لطف خدا دلگرم و در برابر مشکلات و سختيها صابر و شکيبا باشند. به تعبير ديگر اين سوره ترسيمى است از بيان مبارزه دائمى طرفداران حق و باطل و برنامه هائى که طرفداران حق در مسير خود بايد به کاربندند. فضيلت تلاوت سوره در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم : من قرأ سورة نوح کان من المؤ منين الذين تدرکهم دعوة نوح : «کسى که سوره نوح را بخواند از مؤ منانى خواهد بود که شعاع دعوت نوح پيامبر او را فرا مى گيرد». و در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) مى خوانيم من کان يؤ من بالله و اليوم الاخر و يقرأ کتابه فلا يدع ان يقرأ سورة انا ارسلنا نوحا فاى عبد قرأ ها محتسبا صابرا فى فريضة او نافلة ، اسکنه الله مساکن الابرار و اعطاه ثلاث جنان مع جنته کرامة من الله : «کسى که ايمان به خدا و روز رستاخيز دارد و کتاب او را مى خواند تلاوت سوره نوح را رها ننمايد، هر کس آن را براى خدا و تواءم با شکيبائى در نماز فريضه يا نافله تلاوت کند خداوند او را در منازل نيکان جاى مى دهد، و سه باغ از باغهاى بهشت همراه باغ خودش براى احترام او مرحمت مى کند». ناگفته پيدا است که هدف از تلاوت آن اين است که از راه و رسم اين پيامبر بزرگ و استقامت و شکيبائى ياران او در راه دعوت به سوى حق الهام گيرد، و خود را در شعاع دعوت او قرار دهد، نه خواندن فاقد انديشه و فکر و نه انديشه اى خالى از عمل .

تفسیر نمونه، جلد ۲۵، صفحه ۵۳

تفسیر سوره نوح
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

۱

إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحاً إِلَى قَوْمِهِ أَنْ أَنْذِرْ قَوْمَكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

ما نوح را به سوی قومش فرستادیم و گفتیم: «قوم خود را انذار کن پیش از آنکه عذاب دردناک به سراغشان آید!»

۲

قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ

گفت: «ای قوم! من برای شما بیم‌دهنده آشکاری هستم،

۳

أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اتَّقُوهُ وَ أَطِيعُونِ

که خدا را پرستش کنید و از مخالفت او بپرهیزید و مرا اطاعت نمایید!

۴

يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ يُؤَخِّرْكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَ أَجَلَ اللَّهِ إِذَا جَاءَ لاَ يُؤَخَّرُ لَوْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

اگر چنین کنید، خدا گناهانتان را می‌آمرزد و تا زمان معیّنی شما را عمر می‌دهد؛ زیرا هنگامی که اجل الهی فرا رسد، تأخیری نخواهد داشت اگر می‌دانستید!»

۵

قَالَ رَبِ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلاً وَ نَهَاراً

(نوح) گفت: «پروردگارا! من قوم خود را شب و روز (بسوی تو) دعوت کردم،

۶

فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلاَّ فِرَاراً

امّا دعوت من چیزی جز فرار از حقّ بر آنان نیفزود!

۷

وَ إِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَ اسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَ أَصَرُّوا وَ اسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَاراً

و من هر زمان آنها را دعوت کردم که (ایمان بیاورند و) تو آنها را بیامرزی، انگشتان خویش را در گوشهایشان قرار داده و لباسهایشان را بر خود پیچیدند، و در مخالفت اصرار ورزیدند و به شدّت استکبار کردند!

۸

ثُمَ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَاراً

سپس من آنها را با صدای بلند (به اطاعت فرمان تو) دعوت کردم،

۹

ثُمَ إِنِّي أَعْلَنْتُ لَهُمْ وَ أَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْرَاراً

سپس آشکارا و نهان (حقیقت توحید و ایمان را) برای آنان بیان داشتم!

۱۰

فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً

به آنها گفتم: «از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است...

۱۱

يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَاراً

تا بارانهای پربرکت آسمان را پی در پی بر شما فرستد،

۱۲

وَ يُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَاراً

و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کند و باغهای سرسبز و نهرهای جاری در اختیارتان قرار دهد!

۱۳

مَا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً

چرا شما برای خدا عظمت قائل نیستید؟!

۱۴

وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً

در حالی که شما را در مراحل مختلف آفرید (تا از نطفه به انسان کامل رسیدید)!

۱۵

أَ لَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقاً

آیا نمی‌دانید چگونه خداوند هفت آسمان را یکی بالای دیگری آفریده است،

۱۶

وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجاً

و ماه را در میان آسمانها مایه روشنایی، و خورشید را چراغ فروزانی قرار داده است؟!

۱۷

وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَبَاتاً

و خداوند شما را همچون گیاهی از زمین رویانید،

۱۸

ثُمَ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَ يُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجاً

سپس شما را به همان زمین بازمی‌گرداند، و بار دیگر شما را خارج می‌سازد!

۱۹

وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطاً

و خداوند زمین را برای شما فرش گسترده‌ای قرار داد...

۲۰

لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلاً فِجَاجاً

تا از راههای وسیع و دره‌های آن بگذرید (و به هر جا می‌خواهید بروید)!»

۲۱

قَالَ نُوحٌ رَبِ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَ اتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَ وَلَدُهُ إِلاَّ خَسَاراً

نوح (بعد از نومیدی از هدایت آنان) گفت: «پروردگارا! آنها نافرمانی من کردند و از کسانی پیروی نمودند که اموال و فرزندانشان چیزی جز زیانکاری بر آنها نیفزوده است!

۲۲

وَ مَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً

و (این رهبران گمراه) مکر عظیمی به کار بردند...

۲۳

وَ قَالُوا لاَ تَذَرُنَ آلِهَتَكُمْ وَ لاَ تَذَرُنَ وَدّاً وَ لاَ سُوَاعاً وَ لاَ يَغُوثَ وَ يَعُوقَ وَ نَسْراً

و گفتند: دست از خدایان و بتهای خود برندارید (به خصوص) بتهای «وَد»، «سواع»، «یغوث»، «یعوق» و «نسر» را رها نکنید!

۲۴

وَ قَدْ أَضَلُّوا كَثِيراً وَ لاَ تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ ضَلاَلاً

و آنها گروه بسیاری را گمراه کردند! خداوندا، ظالمان را جز ضلالت میفزا!»

۲۵

مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَاراً فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصَاراً

(آری، سرانجام) همگی بخاطر گناهانشان غرق شدند و در آتش دوزخ وارد گشتند، و جز خدا یاورانی برای خود نیافتند!

۲۶

وَ قَالَ نُوحٌ رَبِ لاَ تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّاراً

نوح گفت: «پروردگارا! هیچ یک از کافران را بر روی زمین باقی مگذار!

۲۷

إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَ لاَ يَلِدُوا إِلاَّ فَاجِراً كَفَّاراً

چرا که اگر آنها را باقی بگذاری، بندگانت را گمراه می‌کنند و جز نسلی فاجر و کافر به وجود نمی‌آورند!

۲۸

رَبِ اغْفِرْ لِي وَ لِوَالِدَيَ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ لاَ تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ تَبَاراً

پروردگارا! مرا، و پدر و مادرم و تمام کسانی را که با ایمان وارد خانه من شدند، و جمیع مردان و زنان باایمان را بیامرز؛ و ظالمان را جز هلاکت میفزا!»