آیه ۶ سوره ص

«أَنْ»: حرف مفسّره و به معنی (أَیْ) است، در معنیِ یعنی. «إِنطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا»: سران راه افتادند و به یکدیگر گفتند بروید. سران راه افتادند و چیزی که زبانشان زمزمه می‌کرد «بروید» بود. «إِنطَلَقَ»: روان شد. شروع کرد. «إِمْشُوا»: بروید و پراکنده شوید. بر مذهب و مکتب خویش بروید و ماندگار باشید. «إِنَّ هذا لَشَیْءٌ یُرَادُ»: استقامت بر عبادت بتان و ماندگاری بر آئین آباء و اجداد، چیزی است که مورد درخواست ما سران قوم است. این دعوت جدید چیزی است از روی قصد، یعنی توطئه‌ای است که طرّاحی شده است و هدف آن برکناری ما و ریاست محمّد بر عرب است.

ابن عباس گوید: رسول خدا صلى الله علیه و آله ذکر سجده را بلند قرائت می‌کرد تا این که عده اى از قریش در صدد ایذاء و اذیت پیامبر برآمدند و خواستند نقشه شوم خویش را عملى سازند ولى گرفتار شدند و به شکنجه افتادند لذا با زبان عذرخواهى نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و او را به خداوند و خویشاوندانش قسم دادند و از اثر دعاى پیامبر از گرفتارى و شکنجه رهائى یافتند سپس این آیات نازل گردید با وجود بر این هیچ یک از آنان ایمان نیاوردند.

کتاب الدلائل از ابونعیم.

۱ - رفتن سران شرک و کفر از حضور پیامبر(ص) و تحریک دیگران به پراکنده شدن از اطراف آن حضرت «و انطلق الملأ منهم أن امشوا» «انطلاق» به معناى انصراف و رفتن و «ملأ» به معناى سران و دانه درشتان جامعه است. «أن» در «أن امشوا» تفسیرى و متضمن معناى قول است; یعنى، «انطلقوا و قالوا امشوا...». مفسران گفته اند: آیه شریفه درباره کسانى نازل شده که در مجلس ابوطالب و با حضور پیامبراسلام شرکت داشتند; ولى پس از دعوت پیامبر(ص) به یگانه پرستى، آن مجلس را ترک کردند و دیگران را به پراکنده شدن از اطراف آن حضرت تحریک نمودند. ۲ - سران کفر و شرک در عصر بعثت، مردم را به صبر و پایدارى بر آیین شرک و مواضع عقیدتى خود فرامى خواندند. «و اصبروا على ءالهتکم» «صبر بر آلهه» کنایه از پایدارى بر پرستش معبودها و ادامه آن است. ۳ - احساس خطر سران کفر و شرک، از دعوت پیامبراسلام به توحید و نفى شرک و نفوذ آن حضرت در میان توده ها «و اصبروا على ءالهتکم» فراخواندن مردم به پراکنده شدن از اطراف رسول خدا(ص) و پایدارى بر آیین شرک، گویاى برداشت یاد شده است. ۴ - سران و رهبران جامعه شرک، رهبرى مردم را بر ضد رسول اکرم(ص) در دست داشتند. «و انطلق الملأ منهم أن امشوا و اصبروا على ءالهتکم» ۵ - سران کفر و شرک، صبر و پایدارى بر آیین شرک و بت پرستى را، امرى مطلوب و تکلیف دینى خود مى دانستند. «و اصبروا على ءالهتکم إنّ هذا لشىء یراد» برداشت یاد شده مبتنى بر این دیدگاه است که «هذا» به صبر اشاره داشته و مقصود از «یراد» (خواسته شده) اقتضاى اعتقاد به آیین شرک باشد. ۶ - سران شرک و کفر، هدف و انگیزه پیامبراسلام(ص) از دعوت به یکتاپرستى را، دستیابى به ریاست و آقایى بر دینداران مى دانستند. «أجعل الألهة إلهًا وحدًا ... إنّ هذا لشىء یراد» برداشت یاد شده، براساس این دیدگاه است که «هذا» اشاره به یکتاپرستى و نفى آیین شرک (مضمون دعوت پیامبراسلام) باشد و مقصود از «شىء یراد» سیادت و آقایى بر مردم باشد که در نگاه سران کفر، هدف و آرزوى پیامبراسلام بود; زیرا با یکى شدن پرستش ها، قهراً آن حضرت رهبرى امت یکتاپرست را به عهده مى گرفت. ۷ - سلب آزادى از مردم و ایجاد مانع بر سر راه آگاهى آنان از حقایق الهى، از شیوه هاى مبارزه سران کفر و شرک با پیامبراسلام(ص) «و انطلق الملأمنهم أن امشوا و اصبروا على ءالهتکم» پراکنده کردن توده هاى مردم از اطراف پیامبر(ص) و توصیه به پایدارى بر عقیده خود از سوى سران کفر، مى تواند گویاى برداشت یاد شده باشد.