سوره ص، آیه ۷۴ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۷
إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ
but not Satan, who was too proud. He became one of those who deny the truth.
معنی کلمات و عبارات
«إِلاّ إِبْلِیسَ ...»: (نگا: بقره / ).
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - ابلیس چونان فرشتگان، مکلف و موظف به سجده براى آدم(ع) «فقعوا له سجدین . فسجد الملئکة ... إلاّ إبلیس»
۲ - سرپیچى ابلیس، از فرمان خداوند به سجده براى آدم(ع) «فسجد الملئکة ... إلاّإبلیس»
۳ - ابلیس، به هنگام خلقت انسان، در میان فرشتگان بود و از زمره آنان به حساب مى آمد. «فقعوا له سجدین . فسجد الملئکة ... إلاّ إبلیس»
برداشت یاد شده مبتنى بر این احتمال است که استثنا، متصل باشد و مستثنا شدن ابلیس از فرشتگان، به خاطر این نیست که وى فرشته بود; بلکه از باب تغلیب بوده و ابلیس، جزء فرشتگان به شمار آمده است.
۴ - ابلیس، موجودى متکبر و خودبرتربین «إلاّإبلیس استکبر»
۵ - ابلیس، موجودى مختار و با اراده «إلاّ إبلیس استکبر»
۶ - تکبر و خودبرتربینى ابلیس، سبب سرپیچى وى از فرمان سجده بر آدم «فسجد الملئکة ... إلاّ إبلیس استکبر»
۷ - ابلیس، بر اثر تمرد از فرمان سجده بر آدم، در زمره کافران قرار گرفت. «إلاّ إبلیس استکبر و کان من الکفرین»
۸ - تکلیف سجده کردن فرشتگان بر آدم، تکلیفى بس مهم و بزرگ در پیشگاه خداوند «فقعوا له سجدین . فسجد الملئکة ... إلاّ إبلیس استکبر و کان من الکفرین»
از این که ابلیس، به خاطر سرپیچى از سجده بر آدم، از سوى خداوند کافر شمرده شد، برداشت یاد شده به دست مى آید.
۹ - تکبر و خودبرتربینى، زمینه حق گریزى و صفتى بس زشت و ناپسند «إلاّ إبلیس استکبر و کان من الکفرین»
۱۰ - فرشتگان، موجوداتى مطیع و خاضع در برابر فرمان هاى خداوند «فسجد الملئکة کلّهم أجمعون . إلاّ إبلیس استکبر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۸۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۵–۸۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۷۳–۷۴ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۷۳–۷۴ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۷۳–۷۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۱–۸۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۷۳–۷۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت سجده بر آدمعوامل کفر ابلیسخضوع ملائکهآثار استکبار ابلیساستکبار ابلیسرذایل ابلیسابلیس از ملائکهتکلیف ابلیسجنس ابلیساختیار ابلیسعوامل عصیان ابلیسآثار عصیان ابلیسسجده بر آدمتکلیف ملائکهسرزنش تکبرترک سجده بر آدمانقیاد ملائکهعصیان ابلیسزمینه حق ناپذیریآثار تکبر
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۶)
- سرپیچی ابلیس از فرمان خدا در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- وجود ابلیس پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۹ آیه
- ابلیس در میان فرشتگان و مامور به سجده بر ادم(علیه السلام)+۹ آیه
- تکبر و خود برتربینی ابلیس عامل سرپیچی وی از سجده بر ادم+۵ آیه
- سرپیچی ابلیس از فرمان سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۳ آیه
- ابلیس، مامور به سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- ابلیس، دارای اختیار در اطاعت یا معصیت خدا+۱۲ آیه
- استکبار ابلیس، موجب تمرّد وی از فرمان خداوند بر سجده به ادم(علیه السلام)+۶ آیه
- کفر ابلیس، منشا استکبار وی+۲ آیه
- ابلیس، مکلّف به سجده بر ادم(علیه السلام) از سوی خداوند+۱۱ آیه
- تهدید ابلیس به گمراه ساختن اکثریت انسانها+۵ آیه
- وجود ابلیس پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۱۰ آیه
- اعتراف ابلیس بر ناتوانی خود از سلطه بر گروه اندکی از ذریّه ادم(علیه السلام)+۵ آیه
- بندگان خالص خدا، مصون از سلطه ابلیس+۲ آیه
- تمرّد ابلیس از فرمان خداوند به سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۴ آیه
- کافر شدن ابلیس در پی سرپیچی از فرمان خدا+۱ آیه
- استکبار ابلیس، عامل امتناع از سجده بر ادم(علیه السلام)+۶ آیه
- اگاهی ابلیس از ماده اولیه خلقت ادم(علیه السلام)+۵ آیه
- ابلیس، اگاه از ماده اصلی خلقت خویش+۳ آیه
- اگاهی ابلیس از رستاخیز انسانها+۵ آیه
- کفر ابلیس در پی تمرّد و استکبار وی در برابر فرمان خداوند+۱ آیه
- کفر ابلیس، عامل تمرّد وی از فرمان سجده بر ادم(علیه السلام)+۱ آیه
- سقوط ابلیس از جایگاه رفیع، کیفر نافرمانی وی+۹ آیه
- ابلیس دارای مقامی رفیع و همپایه فرشتگان تا پیش از سرپیچی از فرمان خداوند+۹ آیه
- خودبزرگبینی ابلیس، باعث عصیان وی در برابر فرمان خدا+۱۲ آیه
- نژادپرستی، منشا برخوردهای مستکبرانه+۹ آیه
- استکبار و خودبزرگبینی در برابر خدا، عامل کفرورزی در برابر اوامر الهی+۲ آیه
- خودبرتربینی نژادی، زمینهساز استکبار در برابر خدا+۲ آیه
- کفر، زمینه استکبار و سرپیچی از اوامر الهی+۱ آیه
- تکلیف ابلیس از سوی خدا، برای سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۱ آیه
- تمرّد ابلیس از تکلیف سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۱ آیه
- تهدید ابلیس به گمراه ساختن اکثریّت انسانها+۵ آیه
- جهنّم، جایگاه حتمی ابلیس+۷ آیه
- جهنّم، وعدهگاه همه پیروان گمراه ابلیس+۷ آیه
- پیروی از شیطان، مایه گرفتاری به اتش دوزخ+۷ آیه
- گفتگوی خدا با ابلیس، درباره مهلت خواهی وی و عمر طولانی او تا قیامت+۳ آیه
- خلقت ابلیس، از سوی خداوند+۴ آیه
- خلقت ابلیس، پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۷ آیه
- ابلیس، دارای خلقتی غیر از عنصر خلقت ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- گمراه کردن مردم و فرزندان ادم، هدف دعای ابلیس برای حیات طولانی تا قیامت+۴ آیه
- سرپیچی ابلیس از فرمان خدا، در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- کفرورزی ابلیس، مانع او از سجده بر ادم(علیه السلام)+۳ آیه
- جهنّم، وعده گاه همه پیروان گمراه ابلیس+۹ آیه
- هشدار و وعید خداوند، به پیروان گمراه ابلیس+۸ آیه
- دوزخ، جایگاه حتمی گمراهان پیرو ابلیس+۹ آیه
- ابلیس، از عوامل گمراهی انسانها+۶ آیه
- ابلیس، معتقد و معترف به عزّت و قدرت پروردگار+۱ آیه
- ماجرای سجده ملایکه در برابر ادم(علیه السلام) و نافرمانی ابلیس، شایسته نقل و یاداوری+۱۳ آیه
- کفرورزی، زمینه ای برای استکبار و سرپیچی از اوامر الهی+۲ آیه
- استکبار و خودبزرگ بینی در برابر خداوند، عامل کفرورزی+۲ آیه
- کفر ابلیس، در پی تمرّد و استکبار وی، در برابر فرمان خداوند+۱ آیه
- کفر ابلیس، عامل تمرّد وی، از فرمان سجده بر ادم(علیه السلام)+۲ آیه
- کفر ابلیس، موجب لعن و طرد او، از جانب خداوند
- انانیّت و خودبینی شیطان، موجب هبوط وی از بهشت+۱ آیه
- انانیّت و خودبینی شیطان، سبب هبوط وی از جایگاه رفیع وی+۳ آیه
- فرمان خدا به ابلیس، برای خروج از اسمان، در پی تمرّد وی از دستور سجده بر ادم علیه السلام+۵ آیه