سوره طه، آیه ۱۰۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۹
يَوْمَئِذٍ لاَ تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ رَضِيَ لَهُ قَوْلاً
در آن روز، شفاعت هیچ کس سودی نمیبخشد، جز کسی که خداوند رحمان به او اجازه داده، و به گفتار او راضی است.
معنی کلمات و عبارات
«لا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ»: در روز قیامت. شفاعت به سه شرط انجام میگیرد: - خدا به شفاعت کننده اجازه شفاعت دهد (نگا: بقره / یونس / . - آنچه درخواست میشود خداپسند باشد (نگا: طه / . - خدا راضی شود از کسی که برای او شفاعت میگردد (نگا: انبیاء / ، نجم / ).
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - شفاعت، در صحنه قامت، عنصرى کارساز خواهد بود. «یومئذ لاتنفع الشفعة إلاّ »
سخن از سودمند نبودن شفاعت جز براى مأذونان، بیانگر مسلّم بودن اصل شفاعت است.
۲ - شفاعت، امرى قانون مند، حساب شده و داراى محدوده معین است. «یومئذ لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن »
۳ - سودمندى شفاعت، در حق کسانى است که خداوند، رخصت شفاعت شدن به آنان داده باشد. «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له الرحمن »
«مَن» در «مَن أذن له الرحمان» ممکن است مفعول براى «لاتنفع» باشد. در این صورت مفاد جمله چنین مى شود در قیامت شفاعت به هیچ کس سودى نمى رساند; جز کسانى که مأذون باشند.
۴ - شفاعت شفیعان در قیامت، براى کسانى پذیرفته مى شود که خداوند از گفتار آنان راضى باشد. «لاتنفع الشفعة إلاّ ... و رضى له قولاً »
۵ - خداوند، حاکم مطلق و بى چون و چراى روز قیامت «إلاّمن أذن له الرحمن »
۶ - شفاعت، منافاتى با حاکمیت مطلق خداوند در صحنه قیامت ندارد. «یومئذ لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له الرحمن »
۷ - وجود شفاعت در قیامت و اثربخشى آن در محدوده معین، نشأت گرفته از رحمانیت خداوند است. «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له الرحمن »
۸ - شفاعت کردن در قیامت، ویژه کسانى است که از جانب خداوند مأذون باشند. «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له الرحمن »
جمله «لاتنفع...»، ممکن است ناظر به شفاعت کنندگان باشد. براى ترکیب آیه دراین احتمال وجوهى گفته شده است; از جمله این که «الشفاعة» تداعى کننده «شافع» است و مفاد حقیقى آیه، این است که «لاینفع شافع إلاّ...».
۹ - شافعانى در قیامت، مأذون به شفاعت خواهند بود که گفتار آنان مورد رضایت خداوند باشد. «لاتنفع الشفعة إلاّ من ... رضى له قولاً »
جمله «رضى له قولاً» به قرینه «أذن» مربوط به قیامت است و گویاى این نکته است که شافعان در صورتى مى توانند شفاعت کنند که گفته نادرست به زبان نیاورند و آنچه هنگام شفاعت مى گویند، حق و مورد پسند خداوند باشد. نظر داشتن این جمله به گفت وگوهاى دنیوى شفاعت کنندگان نیز استبعادى ندارد.
۱۰ - رضایت خداوند، شرط ثمربخشى گفتار انسان ها در قیامت «و رضى له قولاً »
۱۱ - لزوم مراقبت دقیق انسان بر گفته هاى خویش و پرهیز از سخنانى که موجب سخط خداوند است. «و رضى له قولاً »
۱۲ - گفتارها، داراى نقشى بسیار مؤثر در سرنوشت انسان و کسب رضایت و یا سخط خداوند «لاتنفع الشفعة ... و رضى له قولاً »
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۱۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹۹–۱۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۰۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۰۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۰۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰۸–۱۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت مراقبت در سخنحتمیت شفاعترضایت از شفیعانشرایط تأثیر سخن در قیامتشرایط شفیعانشفاعت مشمولان رضایت خداشفاعت و حاکمیت خداعوامل مؤثر در سرنوشت انسان هااجتناب از غضب خدامحدوده شفاعتمنشأ شفاعتآثار شفاعتمشمولان شفاعتقانونمندی شفاعتآثار سخنشرایط شفاعتآثار رحمانیت خداحاکم قیامتآثار رضایت خدازمینه رضایت خدازمینه غضب خداحاکمیت اخروی خداشفاعت در قیامتاذن خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۷)
- بیتاثیری شفاعت در قیامت بدون اذن الهی
- خداوند یگانه، تنها حاکم در عرصه قیامت+۳ آیه
- استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۱۰ آیه
- تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۱۰ آیه
- حق شفاعت برای غیر خدا، تنها با اذن او+۶ آیه
- ظهور حاکمیّت خدا، در عرصه قیامت+۳ آیه
- اعطای حق شفاعت در قیامت به برخی افراد، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۱ آیه
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۴ آیه
- رضای خدا از گفتار شفیعان، موجب اذن به شفاعت انان از دیگران
- سخن مورد رضای خداوند، شرط ماذون بودن برای شفاعت در قیامت
- شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۱۲ آیه
- تاثیر شفاعت شافعان، منوط به اذن الهی+۴ آیه
- بی تاثیری شفاعت در قیامت بدون اذن الهی+۳ آیه
- اعطای مقام شفاعت در قیامت به برخی افراد، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۳ آیه
- اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۱۲ آیه
- ظلم، عامل محرومیّت از شفاعت، در قیامت+۱ آیه
- شفاعت کنندگان، در احاطه علمی خدا+۲ آیه