آیه ۱۲۴ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۲۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۰

وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى

و هر کس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت؛ و روز قیامت، او را نابینا محشور می‌کنیم!»

معنی کلمات و عبارات
«ذِکْر»: یاد. مراد هر آن چیزی است که خدا بدان یاد شود، اعم از قرآن و غیر آن. «مَعیشَةً»: زندگی. مراد زندگی دنیا است (نگا: اعراف / ). «ضَنکاً»: تنگ. مراد سخت و پرنگرانی و اضطراب است (نگا: انعام / . مصدر است و برای مذکّر و مؤنّث یکسان به کار می‌رود. «أَعْمَی»: کور. این کوری به هنگام زنده‌شدن و سر برآوردن از گورها است (نگا: اسراء / ).
نزول
نکات آیه
۱ - روى گردانى از هدایت هاى الهى و یاد او، موجب گرفتارى انسان به زندگى سخت و پر از تنگناها «من اتبع هداى ... و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا » «معیشة» یا مصدر میمى است و یا به معناى «ما یعاش به» است; یعنى، آنچه که گذران زندگى با آن صورت مى گیرد. «ضنک» به معناى تنگى و سختى است (لسان العرب). ۲ - پیروى از هدایت هاى الهى و به یاد خدابودن، موجب تسهیل زندگى وبرطرف شدن تنگناهاى آن است. «من اتبع هداى ... لایشقى . و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا » ۳ - زندگى دنیوى، بدون درنظر داشتن هدایت هاى الهى و بینش هاى آن، معیشتى تنگ و محدود است. «و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا » همان طور که در آیات دیگر، خداوند زندگى دنیا را «متاع قلیل» دانسته، ممکن است در این آیه نیز زندگى بدون هدایت را «معیشت تنگ» معرفى کرده باشد; یعنى، دنیا در هر حد و اندازه و به هر مقدار، اگر خالى از هدایت باشد، چیزى جز «معیشت تنگ» نخواهد بود; چرا که زندگى بى هدف و بدون اعتقاد به آخرت تکرارى، خسته کننده و زحمتى به هدر رفته است. ۴ - پیروى از هدایت الهى و توجه به آن، تبلور یاد خدا است. «من اتبع هداى ... و من أعرض عن ذکرى » «من أعرض» در این آیه، مقابل «من اتبع» در آیه قبل است. مقتضاى مقابله آن بود که بفرماید «و من لم یتبع هداى»; ولى به جاى آن «من أعرض عن ذکرى» گفته است نکته این گزینش، یا نقش ذکر خدا در هدایت است و یا اتحاد ذکر و هدایت مى باشد. ۵ - روى گردانان از هدایت الهى و یاد او، در صحنه قیامت، نابینا محشور خواهند شد. «و من أعرض عن ذکرى ... و نحشره یوم القیمة أعمى » ۶ - هدایت هاى الهى و یاد کردن همیشگى خداوند، مایه بصیرت و بینش در زندگى است. «و من أعرض عن ذکرى ... و نحشره یوم القیمة أعمى » کور محشور شدن گمراهان، نتیجه کورى آنان از دیدن و دریافت هدایت در دنیا است. از این عقوبت ویژه این نتیجه را مى توان گرفت که هدایت، مایه بصیرت در مسیر زندگى است. ۷ - حقایق در قیامت، آشکار خواهد شد. «و نحشره یوم القیمة أعمى » ۸ - قیامت، روز گردآورى و احضار انسان ها است. «و نحشره یوم القیمة » «حشر» به معناى جمع کردن همراه با راندن و سوق دادن است (مقاییس اللغة). این واژه تنها در مورد «گروه» به کار مى رود (مفردات راغب) و در آیه گرچه ضمایر مفرد آمده است; ولى چون همه غافلان از یاد خدا، همین فرجام را خواهند داشت، در حقیقت «حشر» به گروه نسبت داده شده است. ۹ - برپایى قیامت و احضار غافلان از یاد خدا در آن، به دست خداوند و اراده او است. «و نحشره یوم القیمة أعمى » ۱۰ - زندگانى دشوار، اثر طبیعى روى گردانى از یاد خدا و نابینایى در قیامت، مجازات و کیفر الهى آن است. «فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیمة أعمى » تفاوت در تعبیر «فإنّ له...» و «نحشره ...» - که دومى به خداوند نسبت داده شده است و اولى بر نفسِ عمل متفرع گردیده - ممکن است به مطلب یاد شده اشاره داشته باشد. ۱۱ - زندگانى پر دردسر در دنیا و محشور شدن با چشمانى نابینا در قیامت، ازجلوه هاى گمراهى و شقاوت آدمى است. «فمن اتبع هداى فلایضلّ و لایشقى . و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیمة أعمى» برداشت یاد شده، لازمه تقابل بین گروه هدایت یافتگان و غافلان است که مجموع دو آیه، بیانگر آن است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۲ - «عن أمیرالمؤمنن(ع): و إنّ المعشة الضنک التى حذر اللّه منها عدوّه عذاب القبر انّه یسلّط على الکافر فى قبره تسعة و تسعین تنّیناً فینهشن لحمه و یکسرن عظمه و یترددن علیه کذلک إلى یوم یبعث; از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: همانا «معیشت ضنک» - که خداوند دشمنان خود را از آن برحذر داشته - عذاب قبر است. خدا بر کافر در قبرش ۹۹ مار بزرگ مسلط مى کند که گوشت او را مى گزند و استخوان وى را مى شکنند و همین طور بر روى او رفت و آمد مى کنند تا روزى که برانگیخته شود». [منبع: أمالى شیخ طوسى، ج ۱، ص ۲۷; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۴۸، ح ۹.] ۱۳ - «معاویة بن عمار عن أبى عبداللّه(ع) قال: سألته عن رجل لم یحجّ قطّ و له مال قال: هو ممّن قال اللّه: «و نحشره یوم القیامة أعمى» قلت: سبحان اللّه أعمى؟ قال: أعماه اللّه عن طریق الجنّة; معاویة بن عمار گوید: از امام صادق(ع) در باره کسى که مالى داشته و به حج نرفته است سؤال کردم؟ فرمود: او در زمره کسانى است که خداوند فرموده: «و نحشره یوم القیامة أعمى». گفتم سبحان اللّه نابینا؟ فرمود: خداوند او را از [دیدن ]راه بهشت نابینا کرده است». [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۶۶; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۰۶- ، ح ۱۷۳.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • حاشرالخلایق
  • رویگردانی از یاد خدا، درپیدارنده زندگی سخت و ناگوار
  • تهدید شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، به عذاب برزخی
  • رویگردانی از یاد خدا، عامل عذاب برزخی
  • اعراضکنندگان از یاد خداوند، گرفتار عذاب در برزخ
  • تهدید اعراضکنندگان از ذکر خدا و ایات او، به کیفر و عذاب در قیامت
  • کور و نابینا محشور شدن رویگردانان از یاد خدا در قیامت
  • محشور شدن با چشمان نابینا در اخرت، جلوهای از گمراهی و شقاوت ادمی در دنیا+۲ آیه
  • اسراف، موجب کوری چشم مسرفان، در قیامت+۱ آیه
  • به فراموشی سپردن ایات و هدایتهای الهی و غفلت از ان، موجب کوری در قیامت+۱ آیه
  • ترک حج بدون عذر، سبب کور محشور شدن در قیامت
  • روا نبودن اعراض، از یاد خدا+۳ آیه
  • پرسش شکوهامیز اعراضکنندگان یاد خدا، از علّت نابینا محشور شدن خود، در قیامت+۱ آیه
  • نابینا محشور شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت
  • پرسشِ شکوهامیز اعراضکنندگان یاد خدا، از علّت نابینا محشور شدن خود، در قیامت+۱ آیه
  • به فراموشی سپردن ایات الهی، زمینه کور محشور شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت+۲ آیه
  • ایمان نیاوردن به ایات پروردگار، عامل نابینا محشور شدن اعراضکنندگان یاد خدا، در قیامت+۲ آیه
  • جسمانی بودن حشر انسانها، در قیامت+۲ آیه
  • نابینا محشور شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت
  • خداوند، محشورکننده انسانها در قیامت+۲ آیه
  • جایز نبودن اعراض از یاد خداوند+۲ آیه
  • دچار شدن انسان به سختیهای زندگی، بر اثر اعراض از یاد خدا
  • اعتراف کوردلان و غافلان از خدا به ربوبیّت او، در قیامت+۱ آیه
  • گفتگوی خدا با کافران، در قیامت و بیان علّت کور محشور شدن انان+۱ آیه
  • ذکر خدا، تنها ارام بخش دلهای مؤمنان+۲ آیه
  • اعراض از ذکر خدا، گناهی نا بخشودنی، در صورت عدم توبه+۱ آیه
  • مهلت دادن خداوند به اعراض کنندگان از ذکر و یاد الهی، تا زمان معیّن+۱ آیه
  • اسراف، زمینه ساز اعراض از ذکر و یاد خداوند+۱ آیه
  • کفر به ایات الهی زمینه اعراض از یاد و ذکر خدا+۱ آیه
  • اعراض از ذکر خدا، درپی دارنده زندگی سخت
  • گرفتاری اعراض کنندگان از ذکر خدا، به عذاب سخت در اخرت+۲ آیه
  • نابینا محشور شدن در قیامت، کیفر اعراض از ذکر خدا
  • اعراض و رویگردانی از یاد خدا، از عوامل از بین رفتن رفاه
  • غفلت از یاد خدا، موجب سختی و تنگی زندگی دنیا
  • سرپیچی از هدایت الهی، عامل گمراهی انسان و گرفتار شدن به رنج و سختی+۱ آیه
  • سؤال اعراض کنندگان از یاد خدا، درباره علّت کور محشور شدن شان در قیامت+۱ آیه
  • سؤال شکوه امیز اعراض کنندگان کافر از خدا، درباره کور محشور شدن شان در قیامت+۱ آیه
  • سؤال اعتراضی اعراض کنندگان از یاد خدا، درباره علّت کور محشور شدن خود در قیامت+۱ آیه
  • سؤال شکوه امیز اعراض کنندگان کافر از خدا، درباره کور محشور گشتن خود در قیامت+۱ آیه
  • زندگی سخت و نکبت بار، از اثار شقاوت و اعراض از یاد خدا+۱ آیه
  • کور محشور شدن در قیامت، از اثار شقاوت و اعراض از یاد خدا+۱ آیه
  • سرپیچی از تعالیم هدایت بخش خدا، عامل گرفتاری به شقاوت و بدبختی+۱ آیه
  • غفلت از ایات الهی، از عوامل شقاوت+۲ آیه
  • شکوه غافلان و فراموش کنندگان خدا، در پیشگاه او، از کور محشور شدن خود در قیامت+۱ آیه
  • کور محشور شدن ضلالت پیشگان، در قیامت+۲ آیه
  • اعراض کنندگان از یاد خداوند، گرفتار عذاب شدید+۲ آیه
  • غفلت و رویگردانی از یاد خدا، مایه گرفتاری به سختی و تنگی در زندگی و معیشت
  • غفلت از ایات خدا، موجب به فراموشی سپرده شدن در قیامت از سوی خداوند+۴ آیه
  • غفلت انسان در دنیا، مانع بصیرت نسبت به حقایق اخرتی+۲ آیه
  • غفلت ادمی از ایات و هدایتهای الهی، مایه محرومیّت از توجّه و عنایت خدا در قیامت+۱ آیه
  • اعراض از قران درپی دارنده زندگی سخت و ناگوار
  • اعراض از قران، موجب کوری (کوری چشم یا کوری باطنی) در قیامت
  • شگفتی غافلان از یاد خدا، درباره کوری چشم خود، در قیامت+۱ آیه
  • کوری و نابینایی اعراض کنندگان از یاد خدا، در عرصه قیامت+۱ آیه
  • شک غافلان و فراموش کنندگان خدا در پیشگاه از کور محشور شدن خود در قیامت+۱ آیه
  • اعراض کنندگان از ذکر خدا در دنیا، مورد فراموشی و بی توجّهی خدا در قیامت+۱ آیه
  • قیامت، روز برپایی مردم نزد خدا+۱ آیه
  • گفتگوی خدا با کافران در قیامت و بیان علّت کور محشور شدن انان+۳ آیه
واژه‌ها