سوره طه، آیه ۳ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۲
إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَىٰ
بلکہ (اس لئے نازل کیا ہے کہ) جو (خدا سے) ڈرنے والا ہے اس کی یاددہانی ہو۔
معنی کلمات و عبارات
«إِلاّ»: لیکن. امّا. «إِلاّ تَذّکِرَةً»: لیکن برای پند و اندرز. استثناء منقطع است. «تَذْکِرَةً»: آنچه مایه یادآوری و سبب پندآموزی گردد. مصدر باب تفعیل است (نگا: اعلی / و ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- هدف از نزول قرآن بر پیامبر(ص)، هشدار و توجه دادن به مردم ونصیحت کردن آنان است. «ما أنزلنا ... إلاّ تذکرة لمن یخشى»
استثناء در «إلاّ تذکرة» منقطع است و «تذکرة» مفعولٌ له مى باشد; یعنى، «لکن أنزلنا للتذکرة». «تذکرة» معنایى گسترده تر از «راهنمایى» و «نشانه» دارد و هرچه را مای توجه به چیزى گردد شامل مى شود (مفردات راغب) و به معناى «وعظ» نیز مى آید (مصباح و قاموس).
۲- پیامبر(ص) مسؤول ابلاغ قرآن و تذکردادن به مردم است و در مورد به ثمرنشستن آن مسؤولیِت ندارد. «ما أنزلنا علیک ... إلاّ تذکرة لمن یخشى»
۳- تعالیم قرآن، تنها در کسانى مؤثر است که توجه به عظمت خداوند در دل آنان هراس افکنده است. «إلاّ تذکره لمن یخشى »
«خشیة» ترسى است آمیخته با احساس عظمت (مفردات راغب). متعلق «یخشى» - به قرین آی بعد که عظمت نازل کننده قرآن را بیان کرده است - خداوند است.
۴- آموزش قرآن به اهل خشیت، آسان و بى نیاز از تحمل رنج و ناراحتى است. «ما أنزلنا ... لتشقى إلاّ تذکرة لمن یخشى »
۵- فرجام بى اعتنایى به پیام هاى قرآن، هراس انگیز و هولناک است. «إلاّ تذکرة لمن یخشى »
خشیت و ترس از خداوند، به معناى هراس از مجازات هاى او در صورت مخالفت با تذکرات قرآنى است.
۶- لزوم خداترسى و هراس از فرجام مخالفت با تعالیم قرآن «إلاّ تذکرة لمن یخشى »
۷- پیام قرآن، هماهنگ با فطرت آدمى و بیدارگر آن است. «إلاّ تذکرة لمن یخشى »
«تذکرة» - آن گونه که از «لسان العرب» برمى آید - به معناى به یاد انداختن فراموش شده ها است. یادآوربودن قرآن به این است که انسان را به آنچه در فطرت او نهفته است و از آن غفلت دارد متوجه سازد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت تذکر به انسانهاخدا ترسان و قرآنسهولت تعلیم قرآنفرجام اعراض از قرآنفرجام شوم اعراض از قرآنفطریت تعالیم قرآناهمیت تبلیغ قرآناهمیت خشیتاهمیت موعظهزمینه تأثیر قرآناهمیت تنبه انسان هاعوامل ترسآثار خشیتعوامل تنبه فطرتفلسفه نزول قرآنمحدوده مسؤولیت محمدویژگیهای قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
- تربیت و رهنمون ساختن انسانها به خدا به وسیله تذکار، و یاداوری از روشهای تربیتی قران+۹ آیه
- تنها خایفان از عظمت و هیبت خداوند، پندپذیر از قران+۱ آیه
- نقش مؤثّر خشیّت و خوف از خداوند، در عبرت پذیری+۳ آیه
- پندپذیری و عبرت اموزی خایفان، از قران+۴ آیه
- قران، مایه پند و عبرت+۱۱ آیه
- هدایت پیامبران و کتب اسمانی، عامل یاداوری و بیداری فطرت انسانها+۸ آیه
- هماهنگی معارف و تعالیم قران، با فطرت انسانها+۸ آیه
- تربیت و رهنمون ساختن انسانها به خدا، به وسیله تذکار و یاداوری از روشهای تربیتی قران+۸ آیه
- قران، وسیله عبرت اموزی برای خدا ترسان+۱ آیه
- پندگیری و عبرت اموزی، از اهداف نزول قران بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- تذکر و عبرت گیری خدا ترسان، از اهداف نزول قران+۱ آیه
- خشیت دل، موجب پند پذیری از قران+۱ آیه
- سفارش خداوند به اسان گرفتن پیامبر صلی الله علیه و اله، بر خویش، در ابلاغ قران+۱ آیه
- احساس مسیولیّت شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت مردم+۱ آیه
- خوف از خداوند، از زمینههای مدح او+۴ آیه
- موعظه مردم از سوی خداوند، به وسیله کتاب (قران)+۶ آیه
- نصیحت مردم و هشدار دادن به انان، فلسفه نزول قران+۳ آیه
- خشیّت از خداوند، زمینهای برای قبول موعظه+۲ آیه
- قران، موعظهای فرستاده شده از جانب خداوند+۶ آیه